{"id":10680,"date":"2024-11-26T11:29:10","date_gmt":"2024-11-26T09:29:10","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=10680"},"modified":"2024-11-26T14:30:48","modified_gmt":"2024-11-26T12:30:48","slug":"mesime-nga-gjermania-per-mbeshtetjen-e-foshnjave-dhe-prinderve-ne-vitin-e-pare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/mesime-nga-gjermania-per-mbeshtetjen-e-foshnjave-dhe-prinderve-ne-vitin-e-pare\/","title":{"rendered":"M\u00ebsime nga Gjermania p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e foshnjave dhe prind\u00ebrve n\u00eb vitin e par\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrtej g\u00ebzimit q\u00eb sjell lindja e f\u00ebmij\u00ebs p\u00ebr prind\u00ebrit, ajo mund t\u00eb shoq\u00ebrohet me sfida t\u00eb ndryshme p\u00ebr ta, p\u00ebrfshir\u00eb ato financiare dhe sh\u00ebndet\u00ebsore. Posa\u00e7\u00ebrisht n\u00ebna mund t\u00eb ballafaqohet edhe me ndryshime hormonale dhe depresion pas lindjes.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb episod t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn e prind\u00ebrve t\u00eb rinj dhe foshnj\u00ebs, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb shteti t\u00eb luaj\u00eb rol p\u00ebrkrah\u00ebs p\u00ebrmes politikave sh\u00ebndet\u00ebsore e sociale, me an\u00eb t\u00eb s\u00eb cilave do t\u2019ua leht\u00ebsonte barr\u00ebn atyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kur u b\u00ebra prind, p\u00ebr shkak t\u00eb disa rrethanave personale, m\u00eb rastisi t\u00eb jetoja her\u00eb n\u00eb Gjermani, her\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, u ballafaqova me dy sisteme t\u00eb ndryshme sh\u00ebndet\u00ebsore publike dhe pata mund\u00ebsi q\u00eb nga p\u00ebrvoja personale t\u00eb shoh se ku l\u00ebngon shteti i Kosov\u00ebs n\u00eb raport me mb\u00ebshtetjen e nj\u00eb foshnje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Shteti gjerman ofron disa m\u00ebsime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb vitin e par\u00eb t\u00eb foshnj\u00ebs, t\u00eb cilat mund t\u2019i praktikoj\u00eb Kosova, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb politikat sh\u00ebndet\u00ebsore dhe t\u00eb ofroj\u00eb mb\u00ebshtetjen e duhur p\u00ebr prind\u00ebrit me foshnje t\u00eb sapolindura.<\/span><\/p>\n<p><b>Pushimi prind\u00ebror\u00a0<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">According to <\/span><a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDocumentDetail.aspx?ActID=2735\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Ligjit t\u00eb Pun\u00ebs<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, n\u00eb Kosov\u00eb, gruaja ka mund\u00ebsi t\u00eb marr\u00eb pushim deri n\u00eb 12 muaj. N\u00eb gjasht\u00eb muajt e par\u00eb, n\u00ebn\u00ebs i takon 70% nga paga e rregullt, nd\u00ebrsa nga muaji i gjasht\u00eb deri te muaji i n\u00ebnt\u00eb i takon vet\u00ebm 50% e pag\u00ebs. N\u00eb tre muajt e fundit t\u00eb pushimit t\u00eb lehonis\u00eb pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi nuk obligohet t\u00eb ofroj\u00eb pages\u00eb p\u00ebr pushimin e lehonis\u00eb, sipas ligjit n\u00eb fuqi. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, i ati i f\u00ebmij\u00ebs mund t\u00eb marr\u00eb vet\u00ebm 2 dit\u00eb pushim pas lindjes (Neni 50 i Ligjit t\u00eb Pun\u00ebs), nd\u00ebrsa t\u00eb drejtat e tjera mund t\u2019i realizoj\u00eb vet\u00ebm n\u00ebse vdes n\u00ebna, ose n\u00ebse ajo e braktis f\u00ebmij\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Situata \u00ebsht\u00eb m\u00eb ndryshe n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.bmfsfj.de\/bmfsfj\/themen\/familie\/familienleistungen\/elterngeld\/elterngeld-73752#:~:text=Den%20Eltern%20stehen%20gemeinsam%20insgesamt,f%C3%BCr%20sich%20in%20Anspruch%20nehmen.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Germany<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Pushimi i lehonis\u00eb nuk ka gjini specifike; ai mund t\u00eb ndahet nga t\u00eb dy prind\u00ebrit deri n\u00eb 14 muaj, me 65% t\u00eb pag\u00ebs. Atje prind\u00ebrit mund t\u00eb ndajn\u00eb pushimin mes vete, 6 me 6, apo ndonj\u00eb kombinim tjet\u00ebr. N\u00ebse prind\u00ebrit e ndajn\u00eb pushimin, i fitojn\u00eb 2 muaj shtes\u00eb, pra 14 n\u00eb total.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dallimi kryesor mes k\u00ebtyre sistemeve \u00ebsht\u00eb se ai kosovar e njeh de fakto vet\u00ebm n\u00ebn\u00ebn si prind, nd\u00ebrsa ai gjerman i njeh t\u00eb dy bashk\u00ebshort\u00ebt si t\u00eb till\u00eb. Dallimi \u00ebsht\u00eb kulturor, si rezultat i nj\u00eb mend\u00ebsie patriarkale, por roli i shtetit \u00ebsht\u00eb q\u00eb ligji t\u00eb mos jet\u00eb patriarkal, por i barabart\u00eb, pa marr\u00eb parasysh dallimet gjinore.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/pmc.ncbi.nlm.nih.gov\/articles\/PMC8212974\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Studimet<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> d\u00ebshmojn\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshirja e t\u00eb atit n\u00eb rritjen e f\u00ebmij\u00ebs ndikon n\u00eb lidhjen e tyre edhe t\u00eb m\u00ebvonshme dhe gjithashtu n\u00eb lidhjen mes dy partner\u00ebve. P\u00ebrfshirja e t\u00eb atit gjithashtu ndikon n\u00eb ndarjen e p\u00ebrgjegj\u00ebsive rreth kujdesit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, duke krijuar ambient m\u00eb t\u00eb mir\u00eb familjar.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-10682 aligncenter\" src=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/BIG_EYE_MESIME_NGA_DE_002.jpg\" alt=\"\" width=\"683\" height=\"483\" srcset=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/BIG_EYE_MESIME_NGA_DE_002.jpg 847w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/BIG_EYE_MESIME_NGA_DE_002-300x212.jpg 300w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/BIG_EYE_MESIME_NGA_DE_002-768x543.jpg 768w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/BIG_EYE_MESIME_NGA_DE_002-18x12.jpg 18w\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><\/p>\n<p><b>Skriningu neonatal<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Skriningu neonatal \u00ebsht\u00eb test q\u00eb b\u00ebhet brenda 24-48 or\u00ebve pas lindjes, ku merren disa pika gjaku nga thembra e foshnj\u00ebs, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb testohet p\u00ebr ndonj\u00eb \u00e7rregullim eventual. Zakonisht, k\u00ebto testime p\u00ebrfshijn\u00eb s\u00ebmundje, si: fenilketonuria (PKU), fibroza cistike, hipotiroidizmi kongjenital dhe anemia drepanocitare. Me gjith\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtij testi, i nj\u00ebjti nuk ofrohet ende n\u00eb Kosov\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dokumenti i vet\u00ebm q\u00eb ekziston p\u00ebr k\u00ebt\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb plan i <\/span><a href=\"https:\/\/msh.rks-gov.net\/Documents\/DownloadDocument?fileName=PLANI40644405.5281.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">aprovuar n\u00eb gusht<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> t\u00eb vitit 2024 \u2013 me nj\u00eb kosto p\u00ebr vet\u00ebm 371 mij\u00eb e 700 euro p\u00ebr vitin 2024\/25, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kosto e vog\u00ebl n\u00eb krahasim me p\u00ebrfitimet n\u00eb sh\u00ebndetin publik, sidomos t\u00eb foshnjave. Nd\u00ebrsa kur prind\u00ebrit duan ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb test vet\u00eb n\u00eb klinika private, at\u00ebher\u00eb \u00e7mimet shkojn\u00eb aty rreth 200 euro, dhe kjo \u00ebsht\u00eb barr\u00eb shtes\u00eb financiare p\u00ebr familjet.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ofrimi i testit t\u00eb Skiringut neonatal nga spitalet publike \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb identifikuar hersh\u00ebm \u00e7rregullimet, si dhe i lejon ofruesit e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor dhe familjet t\u00eb menaxhojn\u00eb s\u00ebmundjet me trajtime q\u00eb mund t\u00eb parandalojn\u00eb komplikacione t\u00eb r\u00ebnda dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb rezultatet afatgjata t\u00eb sh\u00ebndetit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><b>Gjidh\u00ebnia\u00a0<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Gjidh\u00ebnia ndikon pozitivisht n\u00eb imunitetin e foshnj\u00ebs gjat\u00eb viteve t\u00eb para, si dhe n\u00eb zhvillimin afatgjat\u00eb. Megjithat\u00eb, p\u00ebr shum\u00eb n\u00ebna, ajo nuk funksionon p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme, si ato gjenetike, biologjike, psikologjike, apo nga refuzimi i foshnj\u00ebs. Roli i shtetit n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim \u00ebsht\u00eb t\u00eb ofroj\u00eb njohuri dhe p\u00ebrkrahje te n\u00ebnat t\u00eb cilat d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb praktikojn\u00eb gjidh\u00ebnien.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nga p\u00ebrvoja personale, kur bashk\u00ebshortja ime pati v\u00ebshtir\u00ebsi me gjidh\u00ebnien gjat\u00eb koh\u00ebs kur ishim n\u00eb Kosov\u00eb, disa pediat\u00ebr rekomandonin kalimin n\u00eb marrjen e qum\u00ebshtit me shishe dhe nuk ngulnin k\u00ebmb\u00eb p\u00ebr gjidh\u00ebnie. Nd\u00ebrsa kur u konsultuam n\u00eb Gjermani p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin problem, mjek\u00ebt dhe mamit\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulnin t\u00eb vazhdonte gjidh\u00ebnia, p\u00ebrkund\u00ebr sfidave. Gruaja k\u00ebmb\u00ebngulte q\u00eb t\u00eb vazhdonte gjidh\u00ebnien dhe e vazhdoi procesin. N\u00eb fund, dhimbjet e barkut t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs u qet\u00ebsuan pas disa jav\u00ebve dhe foshnja vazhdoi t\u00eb ushqehej me gji deri n\u00eb mosh\u00ebn nj\u00ebvje\u00e7are.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb raste t\u00eb tilla, kur gjidh\u00ebnia mund t\u00eb dekurajohet apo inkurajohet nga profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb, n\u00ebnave u nevojitet k\u00ebshillim e p\u00ebrkrahje institucionale. Roli i shtetit \u00ebsht\u00eb t\u00eb ofroj\u00eb njohuri dhe p\u00ebrkrahje p\u00ebr n\u00ebnat t\u00eb cilat d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb praktikojn\u00eb gjidh\u00ebnien. Zyra e k\u00ebshillimit p\u00ebr n\u00ebnat q\u00eb kan\u00eb probleme me gjidh\u00ebnie do t\u00eb ishte nj\u00eb adres\u00eb p\u00ebr \u00e7do n\u00ebn\u00eb q\u00eb has n\u00eb probleme t\u00eb tilla, ku do t\u00eb mund t\u00eb k\u00ebshillohej se si t\u00eb mund t\u2019i tejkaloj\u00eb ato. Shteti mund t\u00eb p\u00ebrkrah\u00eb edhe organizata joqeveritare, si La Leche Kosova, q\u00eb k\u00ebshillojn\u00eb lehonat p\u00ebr gjidh\u00ebnie.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b>Kalendari i kontrolleve mjek\u00ebsore<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pas lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb ket\u00eb vizita t\u00eb rregullta p\u00ebr t\u00eb mbik\u00ebqyrur zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs.<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb sistemin gjerman, jan\u00eb gjasht\u00eb kontrolle t\u00eb rregullta n\u00eb vitin e par\u00eb, gjat\u00eb s\u00eb cilave f\u00ebmija matet, peshohet dhe kontrollohet n\u00eb trup dhe zhvillim kognitiv e motorik. K\u00ebto kontrolle jan\u00eb ligj\u00ebrisht t\u00eb obligueshme p\u00ebr prind\u00ebrit dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb konfirmuar q\u00eb f\u00ebmija \u00ebsht\u00eb i sh\u00ebndetsh\u00ebm, por edhe p\u00ebr t\u00eb hetuar her\u00ebt ndonj\u00eb problem apo vones\u00eb n\u00eb zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Megjithat\u00eb, n\u00eb Kosov\u00eb nuk ndodh e nj\u00ebjta dhe vizitat e rregullta shpesh anashkalohen nga prind\u00ebrit. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, disa mjek\u00eb insistojn\u00eb q\u00eb vizitat t\u00eb zhvillohen vet\u00ebm kur ka ndonj\u00eb shqet\u00ebsim apo s\u00ebmundje. Ndaj, duhet t\u00eb adresohet mungesa e nj\u00eb kalendari t\u00eb institucionalizuar me protokoll t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt. \u00cbsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb fokus n\u00eb parandalimin e s\u00ebmundjeve p\u00ebrmes kontrolleve t\u00eb rregullta, e jo vet\u00ebm n\u00eb adresimin e tyre pas p\u00ebrkeq\u00ebsimit t\u00eb sh\u00ebndetit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pushimi prind\u00ebror, skriningu neonatal, k\u00ebshill\u00ebdh\u00ebnia falas p\u00ebr n\u00ebnat gjidh\u00ebn\u00ebse dhe kalendari i obliguesh\u00ebm i kontrolleve mjek\u00ebsore, jan\u00eb vet\u00ebm disa shembuj t\u00eb thjesht\u00eb q\u00eb sistemi sh\u00ebndet\u00ebsor i Kosov\u00ebs mund t\u2019i aplikoj\u00eb.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrtej g\u00ebzimit q\u00eb sjell lindja e f\u00ebmij\u00ebs p\u00ebr prind\u00ebrit, ajo mund t\u00eb shoq\u00ebrohet me sfida t\u00eb ndryshme p\u00ebr ta, p\u00ebrfshir\u00eb ato financiare dhe sh\u00ebndet\u00ebsore. Posa\u00e7\u00ebrisht n\u00ebna mund t\u00eb ballafaqohet edhe me ndryshime hormonale dhe depresion pas lindjes.\u00a0 P\u00ebr k\u00ebt\u00eb episod t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn e prind\u00ebrve t\u00eb rinj dhe foshnj\u00ebs, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb shteti t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":442,"featured_media":10681,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1175,1686,11,624,1966,1964],"ppma_author":[1013],"class_list":["post-10680","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-femijet","tag-gjermania","tag-kosova","tag-kryesore","tag-politikat-shendetesore","tag-pushimi-prinderor"],"authors":[{"term_id":1013,"user_id":442,"is_guest":0,"slug":"mehdi-sejdiu","display_name":"Mehdi Sejdiu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Photo_Mehdi-Sejdiu.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Photo_Mehdi-Sejdiu.jpg"},"user_url":"","last_name":"Sejdiu","first_name":"Mehdi","description":"Mehdi Sejdiu doktorand i Shkencave Politike n\u00eb Universitetin e Heidelbergut. Ai studioi Shkenca Politike dhe Marr\u00ebdh\u00ebnie Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin \u015eehir t\u00eb Stambollit (BA) dhe Universitetin e Heidelberg (MA). Ka punuar si k\u00ebshilltar politik i Z\u00ebvend\u00ebskryeministrit t\u00eb Par\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs (2021 \u2013 2023) duke koordinuar m\u00eb s\u00eb shumti \u00e7\u00ebshtjet Kosov\u00eb \u2013 BE, p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrfundimin e procesit t\u00eb liberalizimit t\u00eb vizave.  Ai \u00ebsht\u00eb alumni i programeve si IPS nga Bundestagu Gjerman, Akademia Diplomatike e Vjen\u00ebs dhe TEFF nga Stiftung Mercator. Mehdiu ka punuar n\u00eb disa institute k\u00ebrkimore n\u00eb Gjermani dhe Kosov\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera n\u00eb Institutin p\u00ebr Shkenca Politike n\u00eb Heidelberg, Grupin p\u00ebr Hulumtim t\u00eb Politikave Ballkanike dhe Grupin p\u00ebr Studime Juridike dhe Politike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10680","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/442"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10680"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10680\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10684,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10680\/revisions\/10684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10680"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10680"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10680"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=10680"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}