{"id":1161,"date":"2023-07-25T14:57:49","date_gmt":"2023-07-25T13:57:49","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=1161"},"modified":"2023-12-19T14:38:31","modified_gmt":"2023-12-19T13:38:31","slug":"kujtesa-ne-margjina-te-rrefimit-zyrtar-pjesa-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/kujtesa-ne-margjina-te-rrefimit-zyrtar-pjesa-ii\/","title":{"rendered":"Kujtesa n\u00eb margjina t\u00eb rr\u00ebfimit zyrtar \u2013 Pjesa II"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">Disa shembuj t\u00eb muzealizimit t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm \u201ct\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm\u201d<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 15px;\"><a href=\"https:\/\/telegrafi.com\/na-ishte-njehere-qe-kurre-mos-qofte-ekspozita-kushtuar-1133-femijeve-te-vrare-dhe-te-zhdukur-gjate-luftes-se-fundit-ne-kosove-video\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Foto<\/a>\u00a0nga ekspozita\u00a0\u201cNa ishte nj\u00eb her\u00eb q\u00eb kurr\u00eb mos qoft\u00eb\u201d kuruar nga Blerta Ho\u00e7ia, n\u00eb kujtim t\u00eb 1133 f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb si pasoj\u00eb e luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb 1998-2000.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 15px;\"><em>Pjes\u00ebn e par\u00eb mund ta lexoni\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/kujtesa-ne-margjina-te-rrefimit-zyrtar-pjesa-i\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">k\u00ebtu<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n<p>Ashtu sikurse n\u00eb rr\u00ebfimin zyrtar t\u00eb shtetit, edhe n\u00eb at\u00eb jozyrtar ka nj\u00eb prevalenc\u00eb t\u00eb rr\u00ebfimit t\u00eb heronjve dhe t\u00eb luft\u00ebs, megjithat\u00eb k\u00ebtu \u2013 ndryshe nga rr\u00ebfimi institucional \u2013 kan\u00eb z\u00ebn\u00eb vend edhe rr\u00ebfime t\u00eb tjera, t\u00eb lindura spontanisht nga nevoja, ndoshta p\u00ebr t\u00eb manifestuar traum\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebndar\u00eb edhe luft\u00ebn e pas luft\u00ebs: at\u00eb me veten.<\/p>\n<p>N\u00eb lidhje me kujtes\u00ebn e luft\u00ebs dhe ballafaqimin me t\u00eb kaluar\u00ebn, memorializimi p\u00ebrgjith\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb i l\u00ebn\u00eb n\u00eb duar t\u00eb vet\u00ebfinancimit dhe t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb personale, duke u fokusuar, si\u00e7 u p\u00ebrmend, n\u00eb heronjt\u00eb e r\u00ebn\u00eb n\u00eb luft\u00eb, pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, ku Shoqata e Veteran\u00ebve t\u00eb Luft\u00ebs, por edhe thjesht miq e familjar\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spontane, apo duke marr\u00eb p\u00eblqimin e komunave p\u00ebrkat\u00ebse, komisionojn\u00eb dhe ngren\u00eb shtatore dhe memoriale p\u00ebr individ\u00eb t\u00eb posa\u00e7\u00ebm, p\u00ebrgjith\u00ebsisht meshkuj, q\u00eb jan\u00eb dalluar p\u00ebr meritat dhe heroizmin n\u00eb luft\u00eb. E gjith\u00eb kjo p\u00ebrzgjedhje \u00ebsht\u00eb arbitrare dhe jo detyrimisht shpreh dhe p\u00ebrfaq\u00ebson interesat e komunitetit t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebn k\u00ebt\u00eb frym\u00eb informaliteti jan\u00eb nd\u00ebrtuar si bustet e statujat, ashtu edhe disa nisma t\u00eb sht\u00ebpive-muze dhe ekspozitave q\u00eb p\u00ebrkujtojn\u00eb viktimat civile apo ngjarjet traumatike. K\u00ebto nisma jan\u00eb rezultat i p\u00ebrkushtimit m\u00eb s\u00eb shumti t\u00eb familjar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt me durim dhe sakrific\u00eb kan\u00eb ruajtur secilin centimet\u00ebr t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs fizike t\u00eb mbetur, e cila \u00ebsht\u00eb e vetmja gjurm\u00eb e prekshme e tragjedis\u00eb. Fal\u00eb k\u00ebsaj q\u00ebndrese dhe durimi, sot brezi i ri dhe publiku i gjer\u00eb kan\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb p\u00ebrballen me t\u00eb kaluar\u00ebn p\u00ebrmes artefakteve t\u00eb ruajtura, ashtu si kan\u00eb qen\u00eb dhe ashtu si i kan\u00eb l\u00ebn\u00eb viktimat. Paralelisht, k\u00ebto sht\u00ebpi-muze dhe memoriale ofrojn\u00eb tregime dhe histori q\u00eb, edhe pse fragmentare, jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrkujtojn\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb q\u00eb nuk duhet t\u00eb harrohet.<\/p>\n<p>E till\u00eb \u00ebsht\u00eb (p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmendur vet\u00ebm disa nisma t\u00eb cilat fatmir\u00ebsisht jan\u00eb permanente) Sht\u00ebpia e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.mkrs-ks.org\/repository\/docs\/Vendim_i_Ministrit_MKRS_per_Mbrojtje_te_Perkohshme_2022-2023.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Familjes Qerkezi<\/a>\u00a0\u2013 q\u00eb\u00a0\u00ebsht\u00eb nj\u00eb monument i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore i ruajtur nga vet\u00eb zonja e sht\u00ebpis\u00eb, Ferdonija, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nga familjar\u00ebt e shumt\u00eb t\u00eb t\u00eb zhdukurve t\u00eb luft\u00ebs. Gjithashtu,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.botasot.info\/aktuale-lajme\/1972677\/pas-24-vitesh-synohet-te-kthehet-ne-muze-shtepia-ku-u-vrane-53-persona\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sht\u00ebpia Muze<\/a>\u00a0e Fadil Muqollit, i cili p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 20 vjet arriti ta mbroj\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn nga koha dhe kushtet atmosferike. Kjo sht\u00ebpi tashm\u00eb ka hyr\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb AMMKM-s\u00eb. Tjet\u00ebr shembull \u00ebsht\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.mkrs-ks.org\/repository\/docs\/Vendim_i_Ministrit_MKRS_per_Mbrojtje_te_Perkohshme_2022-2023.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Muzeu i Martir\u00ebve<\/a>\u00a0t\u00eb Familjes Berisha, q\u00eb vet\u00ebm n\u00eb vitin 2021 \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb muze t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb vendndodhjen e masakr\u00ebs, Piceria Kalabria, nism\u00eb kjo e familjar\u00ebve, e realizuar me ndihm\u00ebn e donacionit privat.<\/p>\n<div class=\"text-iamge\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1222 alignnone\" src=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/auto_Ferdonije-11690290271.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"315\" srcset=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/auto_Ferdonije-11690290271.jpg 700w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/auto_Ferdonije-11690290271-300x158.jpg 300w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/auto_Ferdonije-11690290271-18x9.jpg 18w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/div>\n<p class=\"text-iamge\">Duke ndjekur k\u00ebt\u00eb shteg t\u00eb hapur m\u00eb par\u00eb nga vet\u00eb familjar\u00ebt e viktimave civile, Fondi p\u00ebr t\u00eb Drejt\u00ebn Humanitare Kosov\u00eb (<a href=\"https:\/\/hlc-kosovo.org\/sq\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">FDHK<\/a>) vendosi \u2013 s\u00eb bashku me mb\u00ebshtetjen e tyre \u2013 t\u00eb punoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb ekspozit\u00eb dedikuar f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb dhe t\u00eb zhdukur si pasoj\u00eb e luft\u00ebs.<\/p>\n<p><em>Na Ishte Nj\u00ebher\u00eb Q\u00eb Kurr\u00eb Mos Qoft\u00eb<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb titulli i\u00a0<a href=\"https:\/\/hlc-kosovo.org\/themes\/fdh\/assets\/360\/ekspozita.html?fbclid=IwAR1w0ab0M2XqY9EzCiBN14TX57ySt4f3V2SITtW-I26yIFF_LBcBgcDShJc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ekspozit\u00ebs<\/a>\u00a0q\u00eb u hap m\u00eb 13 maj 2019 dhe q\u00eb vazhdon t\u00eb jet\u00eb e hapur edhe sot, me synimin se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet e p\u00ebrhershme, duke shpresuar q\u00eb nuk do t\u00eb jet\u00eb e nevojshme t\u2019u kthehen mbrapsht familjar\u00ebve gj\u00ebsendet dhe objektet personale t\u00eb atyre f\u00ebmij\u00ebve, e bashk\u00eb me to t\u00eb heshtohen edhe rr\u00ebfimet q\u00eb ato gj\u00ebsende me aq kujdes i p\u00ebrjet\u00ebsojn\u00eb. Ekspozita i dedikohet nj\u00eb f\u00ebmij\u00ebrie t\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb, prandaj edhe titulli nis ashtu si nisin p\u00ebrrallat. Fatkeq\u00ebsisht, k\u00ebto rr\u00ebfime nuk jan\u00eb fiktive si p\u00ebrrallat, por histori t\u00eb gjalla t\u00eb mizorive t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n<p>Ekspozita ndahet n\u00eb tri hap\u00ebsira, ku secila \u00ebsht\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb k\u00ebtij bot\u00ebkuptimi mbi kujtes\u00ebn dhe memorializimin. N\u00eb hyrje shtrihet muri i nj\u00eb korridori t\u00eb gjat\u00eb, ku jan\u00eb t\u00eb shkruar emrat e 1133 f\u00ebmij\u00ebve q\u00eb u vran\u00eb ose q\u00eb mbeten t\u00eb pagjetur si pasoj\u00eb e luft\u00ebs. N\u00eb t\u00eb majt\u00eb d\u00ebgjohet nj\u00eb z\u00eb q\u00eb vjen nga nj\u00eb dhom\u00eb e err\u00ebt. \u00cbsht\u00eb z\u00ebri i\u00a0<a href=\"https:\/\/klankosova.tv\/rrefimi-rreqethes-i-gramoz-berishes-si-i-kishte-shpetuar-masakres-mbi-familjen-berisha-ne-suhareke-ne-1999-video\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gramoz Berish\u00ebs,<\/a>\u00a0i mbijetuar i masakr\u00ebs n\u00eb Picerin\u00eb Kalabria, n\u00eb Suharek\u00eb. Ai rr\u00ebfen historin\u00eb se si ia ka dal\u00eb t\u00eb arratiset nga kamioni ku forcat serbe po transportonin kufomat e familjar\u00ebve t\u00eb tij. Dhoma e vog\u00ebl \u00ebsht\u00eb l\u00ebn\u00eb q\u00ebllimisht e err\u00ebt, q\u00eb edhe publiku ta p\u00ebrjetoj\u00eb disi k\u00ebt\u00eb udh\u00ebtim q\u00eb vet\u00eb Gramozi, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb 8-vje\u00e7ar, e kishte b\u00ebr\u00eb n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, duke mos guxuar t\u00eb hapte syt\u00eb e t\u00eb kuptohej q\u00eb kishte qen\u00eb gjall\u00eb. N\u00eb dhom\u00ebn kryesore, rr\u00ebfimi i luft\u00ebs u \u00ebsht\u00eb l\u00ebn\u00eb gj\u00ebsendeve personale t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Secili nga k\u00ebto objekte kujton f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb n\u00eb vitet \u201890 dhe nj\u00ebfar\u00eb jetese ku leht\u00eb e gjejm\u00eb veten, sa n\u00eb modelet e k\u00ebpuc\u00ebve, sa n\u00eb rrobat me mbishkrime n\u00eb to, apo n\u00eb punimet unike t\u00eb drurit t\u00eb b\u00ebra vet\u00eb, q\u00eb sh\u00ebrbenin si lodra dhe q\u00eb ishin edhe nj\u00eb tregues i pagabuesh\u00ebm i nj\u00eb varf\u00ebrie t\u00eb skajshme q\u00eb bashk\u00ebndahej n\u00eb heshtje.<\/p>\n<p>N\u00eb ekspozit\u00eb shfaqen fotografi nga fotoreporter\u00eb t\u00eb njohur t\u00eb koh\u00ebs dhe nj\u00eb seri me video n\u00eb gif, e prezantuar n\u00eb 9 ekrane, ku shihen fragmente nga lajmet e televizioneve t\u00eb koh\u00ebs. Imazhet e ofruara k\u00ebtu nuk jan\u00eb imazhe t\u00eb dhun\u00ebs apo prova t\u00eb atrociteteve mbi t\u00eb mbijetuarit apo viktimat. N\u00eb \u00e7do moment shkrepja fotografike shnd\u00ebrrohet n\u00eb arm\u00eb me aft\u00ebsi t\u00eb dyfisht\u00eb: t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb dhe t\u00eb posht\u00ebroj\u00eb viktim\u00ebn, duke e ngrir\u00eb dhe dokumentuar \u00e7astin e asaj dhune. Fotografit\u00eb, ashtu si secili objekt tjet\u00ebr n\u00eb ekspozit\u00eb, jan\u00eb aty me nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb caktuar: t\u00eb rr\u00ebfejn\u00eb historit\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dinjitetshme.<\/p>\n<p>Duke qen\u00eb se k\u00ebto nisma u p\u00ebrkasin familjar\u00ebve ose organizatave joqeveritare, pa nj\u00eb p\u00ebrpjekje institucionale serioze n\u00eb mir\u00ebmbajtjen dhe avokimin e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb tyre, me kalimin e koh\u00ebs ato mund t\u00eb zhduken pa l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb dhe shum\u00eb leht\u00eb ekuilibrat e brisht\u00eb t\u00eb ngritur gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe tranzicioni t\u00eb manipulohen negativisht. N\u00eb tentativ\u00ebn p\u00ebr t\u00eb rishkruar nj\u00eb histori t\u00eb lavdishme t\u00eb kombit, jan\u00eb l\u00ebn\u00eb t\u00eb pap\u00ebrfaq\u00ebsuara viktimat e shumta civile q\u00eb rrezikojn\u00eb t\u00eb mbeten nj\u00eb num\u00ebr n\u00eb statistikat e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb organizatave humanitare. P\u00ebr nga sasia e p\u00ebrmendoreve t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve kuptohet se rr\u00ebfimi zyrtar \u00ebsht\u00eb fokusuar n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimin n\u00eb hap\u00ebsira publike t\u00eb heronjve duke shpalosur nj\u00eb histori t\u00eb t\u00eb fort\u00ebve. Brezi i ri q\u00eb do t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb p\u00ebr luft\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb mund t\u00eb mos jet\u00eb i aft\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb dinamikat e v\u00ebrteta t\u00eb luft\u00ebs, t\u00eb masakrave e t\u00eb vuajtjeve t\u00eb popullsis\u00eb civile.<\/p>\n<p><em>K\u00ebta artikuj jan\u00eb prodhuar n\u00eb bashk\u00ebpunim nd\u00ebrmjet &#8220;Forum Civil Peace Service\u00a0&#8211; Kosovo&#8221; dhe Sbunkerit.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"img-wrapper\"><\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Disa shembuj t\u00eb muzealizimit t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm \u201ct\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm\u201d Foto\u00a0nga ekspozita\u00a0\u201cNa ishte nj\u00eb her\u00eb q\u00eb kurr\u00eb mos qoft\u00eb\u201d kuruar nga Blerta Ho\u00e7ia, n\u00eb kujtim t\u00eb 1133 f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb si pasoj\u00eb e luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb 1998-2000. Pjes\u00ebn e par\u00eb mund ta lexoni\u00a0k\u00ebtu. Ashtu sikurse n\u00eb rr\u00ebfimin zyrtar t\u00eb shtetit, edhe n\u00eb at\u00eb jozyrtar ka nj\u00eb prevalenc\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":56,"featured_media":1162,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[664,674,673],"ppma_author":[66],"class_list":["post-1161","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kosovo","tag-museum","tag-western-balkans"],"authors":[{"term_id":66,"user_id":56,"is_guest":0,"slug":"blerta-hocia","display_name":"Blerta Ho\u00e7ia","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-7-2.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-7-2.jpg"},"user_url":"","last_name":"Ho\u00e7ia","first_name":"Blerta","description":"Blerta Ho\u00e7ia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb artiste dhe kuratore nga Shqip\u00ebria e cila aktualisht jeton dhe punon n\u00eb Prishtin\u00eb. Ajo ka kryer studimet e larta n\u00eb Akademin\u00eb e Firences. Ka qen\u00eb drejtuese e Konservimit dhe Menaxhimit t\u00eb Arkivit n\u00eb Muzeun Komb\u00ebtar t\u00eb Fotografis\u00eb Marubi n\u00eb Shqip\u00ebri dhe \u00ebsht\u00eb themeluese e platform\u00ebs nd\u00ebrdisiplinore, Nisesos \u2013 Kronika nga Periferia. Aktualisht punon si kuratore dhe hulumtuese n\u00eb Qendr\u00ebn e Dokumentimit Kosov\u00eb, FDHK."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/56"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1161"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2378,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1161\/revisions\/2378"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1161"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=1161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}