{"id":12336,"date":"2025-01-23T14:39:48","date_gmt":"2025-01-23T12:39:48","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=12336"},"modified":"2025-01-23T14:39:48","modified_gmt":"2025-01-23T12:39:48","slug":"qasja-ekspansioniste-e-trumpit-rrezik-i-drejtperdrejte-per-te-drejten-nderkombetare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/qasja-ekspansioniste-e-trumpit-rrezik-i-drejtperdrejte-per-te-drejten-nderkombetare\/","title":{"rendered":"Qasja ekspansioniste e Trumpit, rrezik i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Presidenti i Shteteve t\u00eb Bashkuara, Donald Trump, jav\u00ebt e fundit ka sjell\u00eb n\u00eb v\u00ebmendje nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb pak\u00ebndshme, q\u00eb jo rrall\u00eb karakterizon marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare: kur fuqit\u00eb e m\u00ebdha ndjekin ekskluzivisht vet\u00ebm interesat e tyre komb\u00ebtar\u00eb, e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare shpesh shp\u00ebrfillet, ose anashkalohet krejt\u00ebsisht.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Komentet e fundit t\u00eb presidentit t\u00eb porsazgjedhur amerikan tregojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ndryshim n\u00eb politik\u00ebn e jashtme amerikane, me tone ekspansioniste dhe tendenca p\u00ebr p\u00ebrdorimin e forc\u00ebs n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb interesave vetjak\u00eb nacional\u00eb, q\u00eb tejkalojn\u00eb normat dhe rregullat e s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/span><\/p>\n<p><b>Ishulli i Grenland\u00ebs<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Qasja e presidentit Trump ndaj Grenland\u00ebs dhe tentimi p\u00ebr ta bler\u00eb ishullin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull i qart\u00eb i asaj q\u00eb teoricien\u00ebt realist\u00eb t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare e quajn\u00eb projeksion i fuqis\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Grenlanda \u00ebsht\u00eb nj\u00eb territor autonom i Danimark\u00ebs, q\u00eb karakterizohet me burime t\u00eb shumta natyrore dhe ka nj\u00eb pozicion tejet t\u00eb favorsh\u00ebm gjeostrategjik, nga ku mund t\u00eb projektohet fuqi dhe t\u00eb balancohen ekuilibrat n\u00eb rajonin e Arktikut.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Trumpi ka <\/span><a href=\"https:\/\/truthsocial.com\/@realDonaldTrump\/posts\/113698764270730405\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">pohuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> se kontrolli mbi k\u00ebt\u00eb ishull \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">domosdoshm\u00ebri absolute<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d p\u00ebr sigurin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb SHBA-s\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Grenlanda shihet nga SHBA-ja si nj\u00eb pik\u00eb ky\u00e7e p\u00ebr kontrollin e linjave tregtare dhe kufizimin e ndikimit rus e kinez n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Danimarka e ka kund\u00ebrshtuar me vendosm\u00ebri \u00e7do ide p\u00ebr shitjen e Grenland\u00ebs. Kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, <\/span><a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/world\/americas\/greenland-is-not-sale-its-leader-says-response-trump-2024-12-23\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">deklaroi<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> se: \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Grenlanda nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shitje,<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d nj\u00eb q\u00ebndrim q\u00eb reflekton jo vet\u00ebm vendosm\u00ebrin\u00eb e saj si lidere e nj\u00eb vendi sovran dhe an\u00ebtare e NATO-s, por edhe p\u00ebrpjekjen p\u00ebr nd\u00ebrgjegj\u00ebsim se nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e till\u00eb n\u00ebnkupton nj\u00eb precedent t\u00eb rreziksh\u00ebm n\u00eb politik\u00ebn globale.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Trumpi, nga ana tjet\u00ebr, ka shtuar presionin, duke <\/span><a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/c4gzn48jwz2o\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">sugjeruar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> se mund t\u00eb p\u00ebrdoren tarifa ekonomike p\u00ebr ta detyruar Danimark\u00ebn q\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull klasik i aplikimit t\u00eb forc\u00ebs nga nj\u00eb superfuqi globale, si instrument p\u00ebr t\u00eb imponuar vullnetin e saj ndaj nj\u00eb shteti m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p><b>Kanali i Panamas\u00eb<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kanali i Panamas\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr objektiv i Trumpit, i cili ka akuzuar Panaman\u00eb p\u00ebr favorizim t\u00eb anijeve kineze n\u00eb tarifat e kalimit t\u00eb kanalit.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kanali i Panamas\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kanal ujor i nd\u00ebrtuar m\u00eb 1904 nga SHBA-ja, p\u00ebr t\u00eb lidhur qarkullimin ujor tregtar mes oqeanit Atlantik dhe atij <\/span><a href=\"https:\/\/theconversation.com\/why-donald-trump-is-threatening-to-take-control-of-the-panama-canal-246908\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Paq\u00ebsor<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, ky kanal sh\u00ebrben si nj\u00eb arterie thelb\u00ebsore e tregtis\u00eb globale.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.sobelnet.com\/the-strategic-significance-of-the-panama-canal-and-u-s-policy-concerns\/#:~:text=The%20Panama%20Canal%3A%20A%20Vital,as%20the%20canal's%20largest%20user.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">Burimet tregojn\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> se rreth 6% e tregtis\u00eb detare globale dhe rreth 40% e trafikut t\u00eb kontejner\u00ebve t\u00eb SHBA-s\u00eb kalon p\u00ebrmes k\u00ebtij kanali \u00e7do vit, duke e b\u00ebr\u00eb SHBA-n\u00eb p\u00ebrdoruesin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb kanalit. Konkretisht, n\u00eb vitin 2021, mbi 73% e t\u00eb gjitha anijeve q\u00eb kaluan p\u00ebrmes kanalit ishin t\u00eb destinuara p\u00ebr, ose niseshin nga, portet e SHBA-s\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb vitin 1977, presidenti Jimmy Carter arriti nj\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb ia dor\u00ebzoi kontrollin e kanalit qeveris\u00eb panameze.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr Trumpin, ky ishte nj\u00eb \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/c4gzn48jwz2o\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">gabim historik<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d q\u00eb duhet korrigjuar, duke <\/span><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=0WEC6Fl-JAw\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">n\u00ebnvizuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb strategjike t\u00eb kanalit n\u00eb fjalimin e tij inaugurues, si dhe duke sugjeruar se nj\u00eb nd\u00ebrhyrje e m\u00ebtejshme amerikane mund t\u00eb jet\u00eb e nevojshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar zgjerimin e ndikimit kinez n\u00eb rajon.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Megjithat\u00eb, qeveria panameze ka reaguar me vendosm\u00ebri, duke mbrojtur sovranitetin e saj dhe duke refuzuar pretendimet e Trumpit si t\u00eb pabaza. Presidenti i Panamas\u00eb, Jose Raul Mulino, ka <\/span><a href=\"https:\/\/www.aljazeera.com\/news\/2024\/12\/26\/canal-is-panamanian-panamas-president-rejects-trump-threats\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">said<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> qart\u00eb se: \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u00e7do met\u00ebr katror i kanalit i p\u00ebrket Panamas\u00eb<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">.\u201d\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mir\u00ebpo, kjo nuk e ndalon nj\u00eb fuqi t\u00eb madhe si SHBA-ja q\u00eb t\u00eb shtyj\u00eb m\u00eb tej agjend\u00ebn e saj, duke p\u00ebrdorur mjete ekonomike apo diplomatike p\u00ebr t\u00eb imponuar kushtet e veta.<\/span><\/p>\n<p><b>Kanadaja\u00a0<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Edhe Kanadaja, nj\u00eb aleat i ngusht\u00eb i SHBA-s\u00eb, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb objekt i diskursit t\u00eb Trumpit. Komentet e tij p\u00ebr bashkimin e Kanadas\u00eb me SHBA-n\u00eb si shteti i 51-t\u00eb jan\u00eb interpretuar gjer\u00ebsisht si nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/apnews.com\/article\/canada-trump-us-state-131dcff58a8f56116765f160d9f35460\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">provokim<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Trumpi e ka cil\u00ebsuar kufirin midis dy vendeve si nj\u00eb \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=fon-b9u85sQ\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">vij\u00eb artificiale<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d. Ai gjithashtu ka deklaruar se Kanadaja p\u00ebrfiton ekonomikisht nga mbrojtja amerikane, pa ofruar n\u00eb k\u00ebmbim kontribute t\u00eb mjaftueshme.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Megjith\u00ebse kjo mund t\u00eb duket si retorik\u00eb politike e \u00e7akorduar, ajo p\u00ebrputhet me modelin e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb Trumpit, q\u00eb minimizon r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e normave dhe aleancave nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe promovon nj\u00eb qasje t\u00eb nj\u00ebanshme dhe transaksionale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">K\u00ebto zhvillime nuk jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb reflektim i ambicieve t\u00eb Trumpit, por nj\u00eb tregues i ndryshimeve strukturore n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar. N\u00eb nj\u00eb bot\u00eb multipolare, fuqit\u00eb e m\u00ebdha, si: SHBA-ja, Kina e Rusia, p\u00ebrdorin fuqin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb rend t\u00eb bazuar vet\u00ebm n\u00eb interesat komb\u00ebtar\u00eb dhe jo n\u00eb respektimin e rregullave nd\u00ebrkomb\u00ebtare.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Kina po p\u00ebrdor fuqin\u00eb e saj ekonomike dhe ushtarake p\u00ebr t\u00eb zgjeruar ndikimin n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore, duke sfiduar t\u00eb drejtat e shteteve <\/span><a href=\"https:\/\/www.cfr.org\/global-conflict-tracker\/conflict\/territorial-disputes-south-china-sea\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">fqinje<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. Gjithashtu, Rusia ka p\u00ebrligjur aneksimin e Krimes\u00eb dhe nd\u00ebrhyrjet n\u00eb Ukrain\u00eb me <\/span><a href=\"https:\/\/cssh.northeastern.edu\/internationalcenter\/wp-content\/uploads\/sites\/41\/2024\/08\/Ben-Henschel-Publication-Final-posted-1-1.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">justifikime<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> historike dhe gjeopolitike, duke shp\u00ebrfillur t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe sovranitetin e Ukrain\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">K\u00ebto zhvillime jan\u00eb tregues se e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb duke u shp\u00ebrfillur nga fuqit\u00eb e m\u00ebdha dhe se politika bot\u00ebrore po hyn n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb rrezikshme t\u00eb dominuar nga interesat ekskluziv\u00eb t\u00eb shteteve t\u00eb fuqishme.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Presidenti i Shteteve t\u00eb Bashkuara, Donald Trump, jav\u00ebt e fundit ka sjell\u00eb n\u00eb v\u00ebmendje nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb pak\u00ebndshme, q\u00eb jo rrall\u00eb karakterizon marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare: kur fuqit\u00eb e m\u00ebdha ndjekin ekskluzivisht vet\u00ebm interesat e tyre komb\u00ebtar\u00eb, e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare shpesh shp\u00ebrfillet, ose anashkalohet krejt\u00ebsisht. Komentet e fundit t\u00eb presidentit t\u00eb porsazgjedhur amerikan tregojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":402,"featured_media":12213,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[2434,624,998,1000,999,1042],"ppma_author":[688],"class_list":["post-12336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-grenlanda","tag-kryesore","tag-politike","tag-politike-e-jashtme","tag-shba","tag-trump"],"authors":[{"term_id":688,"user_id":402,"is_guest":0,"slug":"alfred-marleku","display_name":"Alfred Marleku","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/IMG_0067-min-scaled-1-e1725456797811.jpg"},"user_url":"","last_name":"Marleku","first_name":"Alfred","description":"Alfred Marleku ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor, master dhe ato t\u00eb doktorat\u00ebs n\u00eb shkenca politike. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, Fakultetin e Shkencave Politike.\r\n\r\nP\u00ebr shum\u00eb vjet ka punuar si menaxher i projekteve t\u00eb ndryshme t\u00eb financuara nga Komisioni Evropian, USAID-i, Ambasada Amerikane etj., t\u00eb cilat fokusohen, kryesisht, n\u00eb reformat e arsimit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim (R&amp;D); kthimin e trurit; zhvillimin e plan-programeve n\u00eb harmoni me nevojat e tregut etj. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb i angazhuar edhe n\u00eb sektorin publik si k\u00ebshilltar politik n\u00eb fush\u00ebn e bashk\u00ebpunimit juridik nd\u00ebrkomb\u00ebtar."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/402"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12336"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12338,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12336\/revisions\/12338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12336"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=12336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}