{"id":12855,"date":"2025-05-29T13:50:39","date_gmt":"2025-05-29T11:50:39","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=12855"},"modified":"2025-05-29T14:21:04","modified_gmt":"2025-05-29T12:21:04","slug":"mungesa-e-komunikimit-njohurive-dhe-sherbimeve-beteja-e-vazhdueshme-per-shendetin-mendor-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/mungesa-e-komunikimit-njohurive-dhe-sherbimeve-beteja-e-vazhdueshme-per-shendetin-mendor-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Mungesa e komunikimit, njohurive dhe sh\u00ebrbimeve: beteja e vazhdueshme p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Muaji maj njihet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht si muaji i nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor, gj\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb mund\u00ebsi ideale p\u00ebr t\u00eb trajtuar nj\u00eb tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, e cila anashkalohet dhe injorohet n\u00eb vazhdim\u00ebsi n\u00eb Kosov\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sh\u00ebndeti mendor vazhdon t\u00eb jet\u00eb tem\u00eb tabu n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb kosovare. Nga frika e stigmatizimit dhe tabuve shoq\u00ebrore, probleme t\u00eb ndryshme mendore injorohen dhe mbesin t\u00eb paadresuara.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr pasoj\u00eb, shum\u00eb qytetar\u00eb ballafaqohen me sfida mendore n\u00eb heshtje, gj\u00eb q\u00eb prodhon m\u00eb shum\u00eb ankth, depresion dhe traum\u00eb. <\/span><\/p>\n<p>Mungesa e adresimit t\u00eb problemeve mendore u shkakton pasoja serioze individ\u00ebve, por edhe rrethit t\u00eb tyre shoq\u00ebror e familjar. Prandaj, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb sh\u00ebndeti mendor t\u00eb shihet me sy m\u00eb pozitiv dhe t\u00eb k\u00ebrkohet ndihma profesionale p\u00ebr t\u2019i trajtuar sfidat mendore.<\/p>\n<p><b>Ndihma profesionale \u00ebsht\u00eb e domosdoshme<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Profesionist\u00ebt v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ka p\u00ebrjetuar trauma kolektive, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti i Kosov\u00ebs gjat\u00eb dhe pas luft\u00ebs, shpesh ka tendenc\u00eb p\u00ebr t\u00eb \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/pmc.ncbi.nlm.nih.gov\/articles\/PMC4755316\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">normalizuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d vuajtjen dhe p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar sh\u00ebndetin mendor.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb shum\u00eb raste, \u00e7rregullimet psikologjike perceptohen gabimisht si di\u00e7ka kalimtare, q\u00eb sh\u00ebrohen me kalimin e koh\u00ebs, pa pasur nevoj\u00eb p\u00ebr trajtim profesional.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb Kosov\u00eb, mb\u00ebshtetja psikologjike apo mendore shihet si opsion i fundit dhe zakonisht k\u00ebrkohet vet\u00ebm kur gjendja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar n\u00eb nivele ekstreme.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb vend t\u00eb ndihm\u00ebs profesionale, vazhdon t\u00eb mbizot\u00ebroj\u00eb bindja se \u00ebsht\u00eb m\u00eb e p\u00ebrshtatshme t\u00eb k\u00ebrkohet mb\u00ebshtetje nga klerik\u00ebt fetar\u00eb apo n\u00ebp\u00ebrmjet bisedave me miq dhe familjar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt v\u00ebshtir\u00eb se mund t\u00eb ofrojn\u00eb ndihm\u00ebn e duhur, dhe n\u00eb munges\u00eb t\u00eb njohurive mund ta p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb situat\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Edhe pse k\u00ebto alternativa mund t\u00eb japin leht\u00ebsim emocional dhe moral n\u00eb periudha afatshkurtra, roli i profesionist\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor mbetet kritik, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb trajtimin efektiv dhe afatgjat\u00eb t\u00eb problemeve mendore.<\/span><\/p>\n<p><b>T\u00eb rinjt\u00eb dhe mungesa e mb\u00ebshtetjes emocionale<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mungesa e trajtimit t\u00eb problemeve mendore fillon n\u00eb familje. Kjo rrjedh nga mungesa e komunikimit nga prind\u00ebrit, e cila \u00ebsht\u00eb e domosdoshme p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur f\u00ebmij\u00ebt emocionalisht.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sipas nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2673-995X\/4\/2\/50?utm_source\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">studimi<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> mbi ankthin dhe depresionin te t\u00eb rinjt\u00eb, stigma dhe mungesa e vet\u00ebdijes n\u00eb familje shpesh i ndalojn\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb diskutojn\u00eb shqet\u00ebsimet e tyre me prind\u00ebrit.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dhe, n\u00eb rastet kur kjo mb\u00ebshtetje nuk ofrohet nga prind\u00ebrit, f\u00ebmij\u00ebt heshtin dhe me kalimin e koh\u00ebs mund t\u00eb ballafaqohen me probleme mendore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.unicef.org\/kosovoprogramme\/media\/2846\/file\/Youth%20voices%20from%20Kosovo.pdf?utm_source\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">raport<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> tjet\u00ebr nga UNICEF-i n\u00eb Kosov\u00eb tregon se t\u00eb rinjt\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb mb\u00ebshtetje emocionale dhe komunikim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb me prind\u00ebrit dhe t\u00eb rriturit.<\/span><\/p>\n<p><b>Institucionet publike e r\u00ebndojn\u00eb gjendjen e krijuar<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Heshtja p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor p\u00ebrforcohet edhe nga mungesa e edukimit emocional n\u00eb shkolla. Shum\u00eb shkolla ende nuk ofrojn\u00eb sh\u00ebrbime psikologjike, duke i l\u00ebn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt dhe adoleshent\u00ebt pa mb\u00ebshtetjen e <\/span><a href=\"https:\/\/kosovotwopointzero.com\/zotimet-e-partive-politike-per-shendetin-mendor\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">duhur<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Edhe pse ekziston nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=10072\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">udh\u00ebzim administrativ<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> i cili kusht\u00ebzon pun\u00ebsimin e psikolog\u00ebve p\u00ebr shkolla n\u00eb baz\u00eb t\u00eb numrit t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve, sh\u00ebrbimet psikologjike jan\u00eb t\u00eb pranishme vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb kufizuar shkollash publike n\u00eb gjith\u00eb territorin e vendit. Arsyetimi m\u00eb i shpesht\u00eb \u00ebsht\u00eb mungesa e <\/span><a href=\"https:\/\/kallxo.com\/lajm\/kosova-sheh-rritje-te-vetelendimit-te-nxenesve-ndersa-psikologet-ne-shkolla-mungojne\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><span style=\"font-weight: 400;\">buxhetit<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb shum\u00eb komuna, vet\u00ebm shkollat t\u00eb cilat i kan\u00eb 1,000 nx\u00ebn\u00ebs e m\u00eb shum\u00eb mund t\u00eb pun\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb psikolog\/e. Mungesa e sh\u00ebrbimeve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor i detyron prind\u00ebrit t\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb larg p\u00ebr trajtim, t\u00eb p\u00ebrballen me kosto t\u00eb larta dhe sfida logjistike.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nga ana tjet\u00ebr, m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit nuk jan\u00eb t\u00eb trajnuar p\u00ebr t\u00eb identifikuar apo adresuar v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb emocionale t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve, duke ia l\u00ebn\u00eb barr\u00ebn familjes, e cila shpesh nuk ka as informacionin dhe as mjetet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar k\u00ebto sfida.<\/span><\/p>\n<p><b>Nevoja p\u00ebr reflektim shoq\u00ebror n\u00eb muajin e sh\u00ebndetit mendor\u00a0<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Muaji maj \u00ebsht\u00eb muaji i sh\u00ebndetit mendor dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb moment i mir\u00eb q\u00eb t\u00eb reflektojm\u00eb mbi familjar\u00ebt, shoq\u00ebrin\u00eb dhe individ\u00ebt e tjer\u00eb q\u00eb ballafaqohen me probleme mendore. K\u00ebta individ\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb dhe kujdes \u2013 e mbi t\u00eb gjitha p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb empati.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00cbsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb flasim hapur p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor, nj\u00ebsoj si\u00e7 flasim p\u00ebr \u00e7do problem tjet\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsor. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, ky muaj \u00ebsht\u00eb moment i mir\u00eb q\u00eb t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb q\u00eb ka.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Reduktimi i stigmatizimit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces i gjat\u00eb, por i domosdosh\u00ebm. Nj\u00eb shoq\u00ebri e sh\u00ebndetshme k\u00ebrkon qasje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe t\u00eb barabart\u00eb ndaj sh\u00ebndetit mendor, sepse sh\u00ebndeti fizik dhe ai mendor jan\u00eb t\u00eb pandash\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb muajin e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor, \u00ebsht\u00eb koha q\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb tregojm\u00eb m\u00eb shum\u00eb empati, solidaritet dhe gatishm\u00ebri p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar nj\u00ebri-tjetrin. Ndonj\u00ebher\u00eb, nj\u00eb bised\u00eb e thjesht\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb hapi i par\u00eb drejt k\u00ebrkimit t\u00eb ndihm\u00ebs profesionale, e cila \u00ebsht\u00eb e domosdoshme p\u00ebr trajtimin efektiv dhe afatgjat\u00eb t\u00eb problemeve t\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Muaji maj njihet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht si muaji i nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor, gj\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb mund\u00ebsi ideale p\u00ebr t\u00eb trajtuar nj\u00eb tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, e cila anashkalohet dhe injorohet n\u00eb vazhdim\u00ebsi n\u00eb Kosov\u00eb. Sh\u00ebndeti mendor vazhdon t\u00eb jet\u00eb tem\u00eb tabu n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb kosovare. Nga frika e stigmatizimit dhe tabuve shoq\u00ebrore, probleme t\u00eb ndryshme mendore [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":12410,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[2524,972,624,2523,1237],"ppma_author":[346],"class_list":["post-12855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-institucione-publike","tag-kosove","tag-kryesore","tag-mbeshtetje-emocionale","tag-shendeti-mendor"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12856,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12855\/revisions\/12856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12855"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=12855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}