Tashm\u00eb zgjedhjet kan\u00eb p\u00ebrfunduar, por n\u00eb debatin publik po mungon trajtimi i mjaftuesh\u00ebm i nj\u00eb fenomeni serioz n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb kosovare: keqp\u00ebrdorimi i f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb fushata zgjedhore.<\/p>\n
Ky fenomen, i cili shpesh normalizohet ose kalon pa v\u00ebmendje kritike, ngre shqet\u00ebsime t\u00eb m\u00ebdha etike dhe ligjore, pasi p\u00ebrfshirja e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb aktivitete politike jo vet\u00ebm q\u00eb cenon mbrojtjen e tyre, por edhe d\u00ebmton standardet demokratike dhe integritetin e procesit zgjedhor.<\/p>\n
Mungesa e reagimit institucional dhe shoq\u00ebror ndaj k\u00ebsaj praktike tregon nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb diskutim m\u00eb t\u00eb thell\u00eb mbi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e partive politike dhe t\u00eb prind\u00ebrve, si dhe mekanizmat e mbrojtjes s\u00eb t\u00eb miturve.<\/p>\n
F\u00ebmij\u00ebt si pjes\u00eb e komuniteteve tona jetojn\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin mjedis social e politik sikur t\u00eb rriturit. Ata d\u00ebgjojn\u00eb diskutimet n\u00eb familje, shohin reklamat politike n\u00eb media e rrjete sociale dhe ekspozohen ndaj atmosfer\u00ebs q\u00eb krijohet gjat\u00eb fushatave zgjedhore.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb leht\u00ebsisht e evidentueshme prania e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb aktivitete zgjedhore. Edhe pse kjo mund t\u00eb duket e pad\u00ebmshme, ekspert\u00ebt e t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve<\/a> theksojn\u00eb se f\u00ebmij\u00ebt nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoren si \u201cmjete\u201d politike.<\/p>\n Rasti i vajz\u00ebs s\u00eb vog\u00ebl q\u00eb mori pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb tubim politik gjat\u00eb zgjedhjeve q\u00eb sapo lam\u00eb pas, tregon, nd\u00ebr t\u00eb tjerash, munges\u00ebn e vet\u00ebdijesimit t\u00eb prind\u00ebrve p\u00ebr privat\u00ebsin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre dhe pasojat e mundshme psikologjike q\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb ekspozimi publik i nj\u00eb f\u00ebmije.<\/p>\n F\u00ebmij\u00ebt mund t\u00eb mos jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb kuptojn\u00eb plot\u00ebsisht mesazhet politike apo pasojat e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb tyre n\u00eb k\u00ebto aktivitete. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ekspozimi ndaj turmave t\u00eb m\u00ebdha dhe situatave t\u00eb tensionuara mund t\u00eb krijoj\u00eb pasiguri ose stres<\/a> t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n Edhe pse n\u00eb Rregulloren<\/a> e Komisionit Qendror t\u00eb Zgjedhjeve (KQZ) thuhet se pjes\u00ebmarrja e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb fushat\u00eb zgjedhore mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm me prezenc\u00ebn ose p\u00eblqimin e prind\u00ebrve, p\u00ebr profesionistet e sh\u00ebndetit mendor, pjes\u00ebmarrjet e tilla me prezenc\u00eb apo pa prezenc\u00eb t\u00eb prind\u00ebrve nuk rekomandohen, me q\u00ebllim t\u00eb ruajtjes s\u00eb sh\u00ebndetit emocional t\u00eb tyre.<\/p>\n Literatura<\/a> p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe t\u00eb rinjve tregon se n\u00ebse debati politik karakterizohet me gjuh\u00eb agresive<\/a>, konflikte, polarizim apo p\u00ebrhapje t\u00eb frik\u00ebs, ndikimi te f\u00ebmij\u00ebt mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb i madh dhe me pasoja afatgjata.<\/p>\n Ata mund t\u00eb ndihen t\u00eb shqet\u00ebsuar kur d\u00ebgjojn\u00eb debate t\u00eb ashpra mes t\u00eb rriturve, ose kur p\u00ebrballen me mesazhe negative n\u00eb media dhe rrjete sociale. F\u00ebmij\u00ebt m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl shpesh nuk arrijn\u00eb t\u2019i kuptojn\u00eb plot\u00ebsisht k\u00ebto situata, por reagojn\u00eb ndaj emocioneve q\u00eb perceptojn\u00eb n\u00eb mjedisin e tyre.<\/p>\n K\u00ebshtu, kur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb ekspozohet publikisht n\u00eb nj\u00eb kontekst politik, ai mund t\u00eb b\u00ebhet pjes\u00eb e nj\u00eb debati q\u00eb nuk e kupton dhe p\u00ebr t\u00eb cilin nuk ka dh\u00ebn\u00eb p\u00eblqim t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm. Kjo mund ta vendos\u00eb at\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb t\u00eb pak\u00ebndshme, sidomos kur imazhi apo deklaratat e tij shp\u00ebrndahen n\u00eb media apo rrjete sociale.<\/p>\n N\u00eb raste t\u00eb tilla, f\u00ebmija nuk p\u00ebrballet vet\u00ebm me momentin e pjes\u00ebmarrjes n\u00eb nj\u00eb tubim, por edhe me pasojat q\u00eb mund t\u00eb zgjasin p\u00ebrtej atij momenti. Komentet publike, interpretimet politike dhe reagimet emocionale t\u00eb t\u00eb rriturve, mund t\u00eb krijojn\u00eb ndjenj\u00eb pasigurie, turpi<\/a>, frike ose konfuzioni.<\/p>\n