{"id":2190,"date":"2022-02-10T14:24:06","date_gmt":"2022-02-10T13:24:06","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2190"},"modified":"2023-12-13T14:29:21","modified_gmt":"2023-12-13T13:29:21","slug":"dy-sistemet-dy-pale-lexuesit-dhe-dy-librat-e-lea-ypit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/kritike\/dy-sistemet-dy-pale-lexuesit-dhe-dy-librat-e-lea-ypit\/","title":{"rendered":"Dy sistemet, dy pal\u00eb lexuesit dhe \u2018dy librat\u2019 e Lea Ypit"},"content":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb dit\u00eb me shi dhjetori 1990 kur 11-vje\u00e7arja Lea vendos jo me u kthy nga shkolla n\u00eb sht\u00ebpi, por me rend\u00eb p\u00ebr te shtatorja e bronzt\u00eb e Stalinit n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Durr\u00ebsit. Kur avitet, shtatorja i rri p\u00ebrball\u00eb me \u201cv\u00ebshtrimin t\u00eb tretur n\u00eb horizont sikur t\u00eb kishte koh\u00eb q\u00eb m\u00eb priste\u201d. Lea kapet te k\u00ebmba e shtatores. P\u00ebr kiamet, ka zgjedh\u00eb bash \u00e7astin dhe vendin ku plasin t\u00eb parat protesta antikomuniste n\u00eb Durr\u00ebs. Vajza mshel syt\u00eb, mbahet fort p\u00ebr k\u00ebmb\u00ebn e bronzt\u00eb dhe, e frik\u00ebsuar, nis t\u00eb njeh\u00eb n\u00eb heshtje. E, mbasi kur arrin te numri 37, lehjet e qenve t\u00eb policis\u00eb s\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb ndjekje t\u00eb protestuesve nuk ndihen m\u00eb, ajo \u00e7el syt\u00eb, ngre kryet dhe tmerrohet nga \u00e7\u2019sheh: \u201cHuligan\u00ebt ia kishin rr\u00ebmbyer Stalinit kok\u00ebn\u201d. Me k\u00ebt\u00eb rr\u00ebfenj\u00eb nis libri \u2018T\u00eb lir\u00eb\u2019 i autores Lea Ypi.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb se autorja p\u00ebrshkruan, si\u00e7 kish me u prit\u00eb, t\u00eb ket\u00eb hetu shkundje e k\u00ebrc\u00ebllima sa ndodhej symshel\u00eb p\u00ebrposht shtatores, e as rrap\u00ebllima metali t\u00eb ngrehur zhag mbi rrug\u00eb. V\u00ebrtet u gjet aty n\u00eb at\u00eb \u00e7ast aq historik, kur protestuesit, p\u00ebr gjysm\u00eb minute a m\u00eb pak arrit\u00ebn t\u2019ia k\u00ebpusnin shtatores kok\u00ebn, e madje t\u2019ia rr\u00ebmbenin, ndon\u00ebse \u201ct\u00eb ndjekur k\u00ebmba-k\u00ebmb\u00ebs nga polic\u00ebt dhe qent\u00eb\u201d?<\/p>\n<p>Autorja rimerr zhdukjen e kok\u00ebs n\u00eb fund t\u00eb kapitullit, tashm\u00eb me hamend\u00ebsimin se mos ndoshta \u201cstuhia\u201d do ta ket\u00eb dekapitu figur\u00ebn e prij\u00ebsit sovjetik gjat\u00eb nat\u00ebs, ndaj ajo tani ndodhet te ndonj\u00eb skulptor q\u00eb ka marr\u00eb urdh\u00ebr ta b\u00ebj\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb fort\u00eb. Dilema e autores b\u00ebhet k\u00ebshtu trilema e lexuesit \u2013 ajo harron t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrshkru se, kur i qe avit\u00eb, Stalini e kish mir\u00ebprit\u00eb me \u201cv\u00ebshtrimin t\u00eb tretur n\u00eb horizont\u201d, q\u00eb dometh\u00ebn\u00eb se syt\u00eb i kishte pas\u00eb n\u00eb ball\u00eb, ballin n\u00eb kok\u00eb, e kok\u00ebn mbi supe.<\/p>\n<p><strong>Meq\u00eb e lir\u00eb kripa n\u00eb Durr\u00ebs\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Miq q\u00eb njohin Durr\u00ebsin e periudh\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs, v\u00ebrtetojn\u00eb gjetjet prej googlimeve: Durr\u00ebsi nuk pask\u00ebsh pas\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb shtatore t\u00eb Stalinit, por vet\u00ebm\u00a0<a href=\"https:\/\/gazetaimpakt.com\/xhamija-e-durresit-dhe-busti-i-stalinit\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">bust<\/a>.<\/p>\n<p>Vepra \u00ebsht\u00eb g\u00ebrshetim bisedash e ngjarjesh t\u00eb jetuara e t\u00eb trilluara me p\u00ebrsiatje t\u00eb autores mbi nocionin e liris\u00eb, deri aty sa i bishtnon ndonj\u00eb p\u00ebr\u00e7an\u00ebsimi p\u00ebrfundimtar zhanror. N\u00eb per\u00ebndim po cil\u00ebsohet si\u00a0<em>memoir<\/em>, megjith\u00ebse n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=DvKP3DGTGIU\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">promovimin n\u00eb Prishtin\u00eb<\/a>, autorja e prezantoi fillimisht si roman e pak m\u00eb von\u00eb si di\u00e7ka me hise p\u00ebrkat\u00ebse prej romani, eseje e autobiografie.<\/p>\n<p>Do t\u00eb m\u00eb p\u00eblqente sikur shprehja \u201cmos e gjyko librin nga kopertina\u201d \u2013 e cila jep kaptin\u00ebn e zhdukur t\u00eb shtatores s\u00eb paqen\u00eb \u2013 t\u00eb mund t\u00eb vazhdohej me \u201ce as sipas kapitullit t\u00eb par\u00eb\u201d. Kjo mbasi t\u00eb gjith\u00eb kapitujt e tjer\u00eb, pap\u00ebrjashtimisht, jan\u00eb shkru m\u00eb mir\u00eb; disa madje ku e ku m\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Anglez\u00ebt, n\u00eb gjuh\u00ebn e t\u00eb cil\u00ebve autorja e shkruan zanafilltas vepr\u00ebn, sugjerojn\u00eb q\u00eb tekstet e k\u00ebtilla t\u00eb lexohen gjithnj\u00eb \u201cme nj\u00eb kokrriz\u00eb kripe\u201d, por nd\u00ebrkoh\u00eb \u00ebsht\u00eb ky kapitull i par\u00eb q\u00eb, duke ia mbush\u00eb xhepat plot krip\u00eb lexuesit t\u00eb mirinformuar, ia kusht\u00ebzon k\u00ebtij krejt leximin e m\u00ebtejm\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cXhafer Ypi NUK ka qen\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb librin e historis\u00eb p\u00ebr mosh\u00ebn e autores. Historia fillonte n\u00eb klas\u00eb t\u00eb 6-t\u00eb dhe nuk fillonte me historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb vitit 1939\u201d, thot\u00eb nj\u00eb recension q\u00eb shigjeton\u00a0<a href=\"https:\/\/peizazhe.com\/2022\/01\/04\/kush-simulon-manipulon\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">simulim-manipulimet<\/a>\u00a0e vepr\u00ebs, duke iu referu k\u00ebtu kapitullit p\u00ebr kryeministrin e koh\u00ebs, st\u00ebrgjysh i Leas, njolla e biografis\u00eb familjare.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e qart\u00eb se v\u00ebmendja e lexuesve t\u00eb huaj, p\u00ebrgjith\u00ebsisht pa njohuri kontekstuale mbi Shqip\u00ebrin\u00eb a historin\u00eb politike t\u00eb saj, nuk ka si me qen\u00eb te faktoidet. \u00cbsht\u00eb kryes\u00ebpari te eglendisja q\u00eb u ofrojn\u00eb ndodhit\u00eb, zhvillimet e njer\u00ebzit, p\u00ebr ta sa t\u00eb p\u00ebr\u00e7ud\u00eb, aq t\u00eb p\u00ebrgazt\u00eb. Madje, vler\u00ebsimi m\u00eb i p\u00ebrs\u00ebritur n\u00eb shumic\u00ebn e recensioneve per\u00ebndimore \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht cil\u00ebsimi i vepr\u00ebs si \u2018funny\u2019.<\/p>\n<p>\u201cYpi\u2019s memoir is [\u2026] brilliantly observed, politically nuanced and \u2013 best of all \u2013\u00a0<a href=\"https:\/\/translate.google.com\/?sl=en&amp;tl=sq&amp;text=Ypi%E2%80%99s%20memoir%20is%20%5B%E2%80%A6%5D%20brilliantly%20observed%2C%20politically%20nuanced%20and%20%E2%80%93%20best%20of%20all%20%E2%80%93%20funny.&amp;op=translate\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">funny<\/a>\u201d, thot\u00eb nj\u00eb recension n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/books\/2021\/oct\/28\/free-by-lea-ypi-review-a-memoir-of-life-amid-the-collapse-of-communism\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">The Guardian<\/a>, q\u00eb nga tjetra an\u00eb, pav\u00ebmendjen e plot\u00eb t\u00eb recensentit ndaj lokacionit ku zhvillohen ngjarjet e d\u00ebshmon qysh n\u00eb pohimin e par\u00eb: \u201cOne wet afternoon in December 1990, little Lea Ypi ran across\u00a0<a href=\"https:\/\/translate.google.com\/?sl=en&amp;tl=sq&amp;text=One%20wet%20afternoon%20in%20December%201990%2C%20little%20Lea%20Ypi%20ran%20across%20Tirana%20to%20the%20garden%20of%20the%20Palace%20of%20Culture.%0A&amp;op=translate\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Tirana<\/a>\u00a0to the garden of the Palace of Culture\u201d.<\/p>\n<p><strong>Kodet gjuh\u00ebsore<\/strong><\/p>\n<p>Vepra rr\u00ebfehet nga pik\u00ebv\u00ebshtrimi f\u00ebminor. E, meq\u00eb gjuha e f\u00ebmij\u00ebs dallon nga ajo e t\u00eb rriturve, t\u00eb cil\u00ebve vepra u flet, duhen ep\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrputhen me rrethanat kodet gjuh\u00ebsore t\u00eb protagonistit, t\u00eb personazheve e t\u00eb narratorit, p\u00ebr ta kriju ur\u00ebn mes vepr\u00ebs dhe lexuesit. \u00cbsht\u00eb ky nj\u00eb tel i holl\u00eb i tendosur n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilin autorit i duhet me ec\u00eb si akrobat. K\u00ebt\u00eb, n\u00eb leximin tim t\u00eb vepr\u00ebs, autorja nuk e zgjidh fort mir\u00eb.<\/p>\n<p>Fjala vjen, Lea \u00ebsht\u00eb pes\u00eb vje\u00e7e dit\u00ebn q\u00eb edukatorja e kopshtit u kumton mes lot\u00ebsh f\u00ebmij\u00ebve vdekjen e Enverit, para se t\u2019i siguroj\u00eb q\u00eb s\u00eb bashku do t\u00eb ndjekin \u201c<u>misionin socialist<\/u>\u00a0q\u00eb ai na ka l\u00ebn\u00eb amanet\u201d. Edhe n\u00eb rastin skajshm\u00ebrisht hipotetik, kur ndonj\u00eb edukatore p\u00ebr arsyet e veta do ta zgjidhte k\u00ebt\u00eb regjist\u00ebr bashk\u00ebbisedimi me parashkollor\u00ebt, protagonisja e k\u00ebsaj vepre s\u2019do ta memorizonte dot at\u00eb varg\u00ebzim tingujsh t\u00eb pakuptimt\u00eb p\u00ebr mosh\u00ebn, pa ta riprodhonte si narratore dekada m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<p>Ose, m\u00ebsuesja n\u00eb shkoll\u00eb (Nora), n\u00eb fjal\u00ebt e Leas narratore, u kishte sqaru nx\u00ebn\u00ebsve 10-vje\u00e7ar\u00eb se protesta e Murit t\u00eb Berlinit kish qen\u00eb nj\u00eb ndeshje fatale midis\u00a0<u>imperializmit<\/u>\u00a0amerikan dhe\u00a0<u>social<\/u>&#8211;<u>imperializmit<\/u>\u00a0sovjetik. Ligj\u00ebrimit t\u00eb m\u00ebsueses i ngarkohen edhe terma si revizioniz\u00ebm, proletariat, diktatur\u00eb e proletariatit, reaksionar, luft\u00eb e klasave. Deri k\u00ebtu i sforcuar p\u00ebr nevojat e autores, personazhi i m\u00ebsueses, t\u00eb cil\u00ebs kryesisht i mvishet ky regjist\u00ebr fjal\u00ebsh, edhe n\u00ebse n\u00eb thelb i bazuar n\u00eb njeri real, vjen n\u00eb vep\u00ebr si tejet fiktiv.<\/p>\n<p>Habit prandaj pohimi krejt n\u00eb fund t\u00eb librit, kur Lea studente lexon \u2018Kapitalin\u2019 e Marksit: \u201cFjal\u00ebt ky\u00e7e si\u00a0<em>kapitalist\u00ebt<\/em>,\u00a0<em>pun\u00ebtor\u00ebt<\/em>,\u00a0<em>pronar\u00ebt<\/em>,\u00a0<em>vlera<\/em>,\u00a0<em>fitimi<\/em>, m\u00eb jehonin n\u00eb kok\u00eb me z\u00ebrin dhe formulimet e thjeshtuara t\u00eb m\u00ebsuese Nor\u00ebs, t\u00eb p\u00ebrshtatura p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit e tet\u00ebvje\u00e7ares\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb tjetr\u00ebn an\u00eb, rr\u00ebmuja e dhjetorit 1990 te shtatorja ia kujton at\u00eb q\u00eb kish d\u00ebshmu si 10-vje\u00e7are nga ekrani:<\/p>\n<p>\u201cSikur t\u00eb mos kisha par\u00eb n\u00eb televizor skena rr\u00ebmuje jasht\u00eb shtetit, nuk do ta dija fare se ajo pamje e \u00e7uditshme njer\u00ebzish q\u00eb \u00e7irreshin duke hedhur parulla [\u2026] quhej pik\u00ebrisht ashtu: protest\u00eb\u201d. Deri k\u00ebtu n\u00eb rregull; narratorja Lea ilustron zb\u00ebrthimin q\u00eb i b\u00ebnte kodit gjuh\u00ebsor t\u00eb t\u00eb rriturve. Megjithat\u00eb, lexojm\u00eb n\u00eb kapitullin kur Lea \u00ebsht\u00eb kund 8-9 vje\u00e7e, se\u00a0<u>revolucionin<\/u>\u00a0e preferuar e kishte at\u00eb\u00a0<u>bolshevikun<\/u>.<\/p>\n<p>Me sa vihet re nga krahasimet mes botimeve n\u00eb dy gjuh\u00ebt, autorja p\u00ebrkthen n\u00eb shqip variantin krudo t\u00eb origjinalit, at\u00eb q\u00eb i ka dor\u00ebzu botuesit britanik, jo at\u00eb q\u00eb ekipi i redaktor\u00ebve t\u00eb k\u00ebtij e p\u00ebrpunon p\u00ebr ta nxjerr\u00eb n\u00eb treg. Vepra n\u00eb shqip del ve\u00e7 nj\u00eb muaj mbas asaj n\u00eb anglisht, pa asnj\u00eb nd\u00ebrhyrje redaksionale dhe e ndryshme n\u00eb shum\u00eb\u00e7ka.<\/p>\n<p>Versioni anglisht zbut zotimin e edukatores s\u00eb kopshtit p\u00ebr ta ndjek\u00eb \u201cmisionin socialist\u201d t\u00eb Enverit n\u00eb \u201cWe will\u00a0<a href=\"https:\/\/translate.google.com\/?sl=en&amp;tl=sq&amp;text=We%20will%20all%20continue%20his%20work%20and%20follow%20his%20example&amp;op=translate\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">continue his work and follow his example\u201d<\/a>. Revolucionin e parap\u00eblqyer bolshevik t\u00eb Leas f\u00ebmij\u00eb e thjeshton n\u00eb \u2018Russian\u2019, social-imperializmin e zbut n\u00eb \u2018revisionism\u2019 (t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb p\u00ebrputhje me \u00e7\u2019p\u00ebrdor tjerakund m\u00ebsuesja Nora), kurse \u201cv\u00ebshtrimin e tretur n\u00eb horizont\u201d t\u00eb shtatores s\u00eb Stalinit thjesht e fshin.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb se versioni anglisht zgjidh krejt poblemet q\u00eb lindin nga zot\u00ebsia e jasht\u00ebzakont\u00eb e protagonistes p\u00ebr t\u00eb riprodhu diksursin socio-politik t\u00eb koh\u00ebs, p\u00ebrkund\u00ebr pamund\u00ebsis\u00eb reale p\u00ebr t\u2019iu ekspozu gjith\u00eb asaj terminologjie t\u00eb tij n\u00eb mosh\u00eb aq t\u00eb njom\u00eb.<\/p>\n<p>Gjejm\u00eb n\u00eb versionin shqip t\u00eb librit edhe formulime si \u201cturfulloi n\u00eb\u00a0<u>heshtje<\/u>\u201d, \u201cp\u00ebrsiatja\u00a0<u>dyluftuese<\/u>\u00a0me anten\u00ebn\u201d, \u201c\u2018Po pse e b\u00ebri k\u00ebt\u00eb?\u2019 u\u00a0<u>p\u00ebrgjigja<\/u>\u00a0un\u00eb\u201d, ose \u201cmbr\u00ebmjet q\u00eb organizoheshin\u00a0<u>paradite<\/u>\u201d, q\u00eb shpalosin nj\u00ebfar\u00eb prirje latente p\u00ebr oksimoron\u00eb dhe, ndon\u00ebse krejt t\u00ebrthorazi, e ulin m\u00eb n\u00eb tok\u00eb edhe figur\u00ebn e\u00a0<em>wunderkind<\/em>-it protagonist.<\/p>\n<p>Qartazi, figura e Leas personazh, me interesat, ndodhit\u00eb, zot\u00ebsit\u00eb e kuvendet q\u00eb i p\u00ebrshkruhen n\u00ebp\u00ebrmjet Leas rr\u00ebfimtare, ve\u00e7mas n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb, amplifikohen nga Lea autore q\u00eb metarr\u00ebfimin marksist e p\u00ebrvet\u00ebson vite m\u00eb von\u00eb, studente n\u00eb Itali. Krejt k\u00ebto, m\u00ebsojm\u00eb n\u00eb epilog, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb autorja t\u00eb mundet me i p\u00ebrball\u00eb me nj\u00ebfar\u00eb autoriteti prej d\u00ebshmitareje kompetente t\u00eb t\u00eb dyjave, sistemin \u201csocialist\u201d me at\u00eb \u201cliberalist\u201d q\u00eb z\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb librit.<\/p>\n<p><strong>Kosova<\/strong><\/p>\n<p>V\u00ebrejtja kryesore e do lexuesve t\u00eb k\u00ebtush\u00ebm qe se Kosova nuk figuronte kund. E prisja, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e drejta, ndonj\u00eb p\u00ebrmendje p\u00ebrshqit n\u00eb fund t\u00eb librit, q\u00eb p\u00ebrshkruan ngjarjet e vitit 1997, t\u00eb tipit \u201cT\u00eb gjith\u00eb e dinim se lufta ishte e pashmangshme n\u00eb Kosov\u00eb, por nuk e kishim mendu se arm\u00ebt fillimisht do t\u00eb shkrepnin te ne\u201d. Kaq, sa me larushit\u00eb m\u00eb tej ngjyr\u00ebsin\u00eb p\u00ebrndryshe p\u00ebrplot me k\u00ebso lloj grimcash enciklopedike p\u00ebr personalitete, shoq\u00ebri e vende n\u00eb koh\u00eb kthesash e krizash.<\/p>\n<p>Por autorja n\u00eb promovim tha se \u201cn\u00eb nd\u00ebrgjegjen politike e morale\u201d t\u00eb saj Kosova kishte hy\u00a0<a href=\"https:\/\/tokasot.com\/2022\/01\/06\/lea-ypi-promovon-librin-ne-prishtine-nuk-e-kam-pasur-ne-ndergjegje-kosoven-deri-ne-vitin-1999\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ve\u00e7 n\u00eb vitin 1999<\/a>, kjo ndesh me natyr\u00ebn k\u00ebrsh\u00ebrore t\u00eb Leas personazh dhe me njohurit\u00eb se Shqip\u00ebria mbaskomuniste futi her\u00ebt Kosov\u00ebn n\u00eb programin shkollor dhe nisi transmetimin e lajmeve t\u00eb p\u00ebrditshme p\u00ebr Kosov\u00ebn n\u00eb Televizionin Shqiptar, se politikan\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs venin e vinin duke kap\u00eb gjithmon\u00eb v\u00ebmendjen publike, se k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt e k\u00ebng\u00ebt nga Kosova u njoh\u00ebn mir\u00eb edhe n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri, e se turist\u00eb shqiptar\u00eb nga jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb v\u00ebrshuan pik\u00ebrisht Durr\u00ebsin, qendr\u00ebs s\u00eb t\u00eb cilit shpejt iu shtuan lokale me emra si Drenica, Tetova, Gostivari e Vushtrria.<\/p>\n<p>E \u00ebma, \u201c<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/mirishahe.syla\/posts\/2379456468852423\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">jo p\u00ebr ta arsyetu Lean<\/a>\u201d shtoi gjat\u00eb promovimit se edhe n\u00eb kishin fol\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn n\u00eb familje, kishin p\u00ebrdor\u00eb kod, duke i b\u00eb jeh k\u00ebshtu pjes\u00ebve t\u00eb librit mbi kodin mes t\u00eb rriturve t\u00eb familjes Ypi n\u00eb koh\u00eb diktature. Po n\u00eb vitet kur nevoja p\u00ebr kodime p\u00ebrfundimisht u hoq, n\u00eb familjen Ypi e ngado, e Kosova po shtyhej gjithnj\u00eb m\u00eb af\u00ebr pragut t\u00eb luft\u00ebs, nuk u zu m\u00eb n\u00eb goj\u00eb? Arsyet p\u00ebr mosp\u00ebrmendjen, m\u00eb b\u00ebhet, duhen lyp\u00eb ngjeti.<\/p>\n<p><strong>Me p\u00ebrmbyll\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Kapitujt e pjes\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb librit zhvillohen p\u00ebr mot t\u00eb mir\u00eb: \u00ebsht\u00eb pranver\u00eb kur vdes Enveri, ver\u00eb kur ngjitet n\u00eb pem\u00ebn e komshis\u00eb me i pajtu dy familjet, ende ver\u00eb kur e regjistrojn\u00eb n\u00eb klas\u00eb t\u00eb par\u00eb, zheg kur turist\u00ebve u bie er\u00eb krem plazhi, pranver\u00eb n\u00eb 1 Majin e fundit q\u00eb vajza feston.<\/p>\n<p>Pjesa e dyt\u00eb e librit, me Lean tashm\u00eb adoleshente, e paralajm\u00ebruar q\u00eb n\u00eb krye me shiun e dit\u00ebs s\u00eb protestave, nis me dimrin fill pas tyre, e \u00ebsht\u00eb prap\u00eb dim\u00ebr n\u00eb kapitullin p\u00ebr marsin 1991 kur shoqja e ngusht\u00eb ik n\u00eb Itali, prap\u00eb mbas pes\u00eb vjet\u00ebsh kur m\u00ebson p\u00ebr zanatin e saj matan\u00eb detit, dhe \u00ebsht\u00eb dim\u00ebr n\u00ebp\u00ebr datat p\u00ebrmbi pasazhet nga ditari i autores i vitit 1997. Edhe pse jo gjithmon\u00eb, k\u00ebsaj gjysme t\u00eb librit shpeshher\u00eb i murr\u00ebtehet qielli.<\/p>\n<p>Nga ndarja primordiale mes Dashuris\u00eb dhe Frik\u00ebs, merret vesh q\u00eb autorja ta ket\u00eb ndiju shum\u00eb prej t\u00eb par\u00ebs sa ndodhej ende n\u00ebn mburoj\u00ebn e familjes, f\u00ebmij\u00eb i pat\u00ebkeq dhe pa iden\u00eb se ishte vet\u00eb me njoll\u00eb biografie p\u00ebr sistemin, t\u00eb cilit po ia blatonte besnik\u00ebrin\u00eb. E kuptueshme q\u00eb edhe sot mallnohet p\u00ebr dashamir\u00ebsin\u00eb mes fqinj\u00ebve e njer\u00ebzve (skamjen e bashk\u00ebndajm\u00eb larg m\u00eb bujarisht se kamjen, do ta keni v\u00ebrejt\u00eb). E kuptueshme edhe ta ket\u00eb ndiju frik\u00ebn prej \u00e7orientimit mbar\u00ebshoq\u00ebror n\u00eb vitet e hershme t\u00eb tranzicionit, q\u00eb kulmoi me kaosin e gjithkahsh\u00ebm t\u00eb vitit 1997.<\/p>\n<p>Njer\u00ebzit n\u00eb at\u00eb kap\u00ebrcyell kohe brof\u00ebn v\u00ebrtet pa asnj\u00eb pik\u00eb referimi p\u00ebrball\u00eb nj\u00ebmend\u00ebsis\u00eb s\u00eb re, t\u00eb shumt\u00ebt sylesh\u00eb edhe ndaj mashtrimeve t\u00eb firmave piramidale, por t\u00eb bab\u00ebzitur n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u2019u m\u00ebk\u00ebmb\u00eb me \u00e7do mjet dhe sa m\u00eb par\u00eb. Por kurrfar\u00eb pjese t\u00eb fajit p\u00ebr ngjarjet e vitit 1997 autorja nuk ia faturon Enver Hoxh\u00ebs dhe sistemit q\u00eb krejt nj\u00eb popull n\u00eb at\u00eb derexhe mjerimi e uli.<\/p>\n<p>Me i trajtu, qoft\u00eb edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr pa shum\u00eb m\u00ebtime teorike, dyzimet e tilla si majtizmi e djathtizmi, me q\u00ebndrimin se ve\u00e7 pajambajtja p\u00ebr nj\u00ebrin e jo konvergjenca mes sosh \u00ebsht\u00eb e mundshme, e me send\u00ebzu t\u00eb parin duke zgjedh\u00eb me p\u00ebrbiru n\u00ebp\u00ebr mikrokozmosin e mir\u00ebpruajtur t\u00eb nj\u00eb vog\u00eblusheje, megjith\u00ebse brenda nj\u00eb diktature t\u00eb pashoqe, kurse t\u00eb dytit me ia ngarku turbullirat e pafashitura t\u00eb t\u00eb parit, e maj\u00eb k\u00ebtyre, k\u00ebshtu me e paraqit\u00eb bot\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb hark t\u00eb historis\u00eb son\u00eb, nuk u tregu si m\u00ebnyra m\u00eb e gjetur p\u00ebr t\u2019iu qas\u00eb edhe njer\u00ebzve me p\u00ebrvoja vetjake nga e nj\u00ebjta diktatur\u00eb. N\u00eb thelb, besoj t\u00eb jet\u00eb kjo arsyeja pse, me gjith\u00eb shitjet e vler\u00ebsimet e librit n\u00ebp\u00ebr bot\u00ebn per\u00ebndimore, Lea Ypi u ndesh me at\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2022\/jan\/03\/author-memoir-communist-albania-met-vicious-abuse-lea-ypi\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">rr\u00ebke fyerjesh online\u00a0<\/a>nga bashkatdhetar\u00ebt, kurse nga kritika shqiptare vler\u00ebsimin e pati p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb ftoht\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb dit\u00eb me shi dhjetori 1990 kur 11-vje\u00e7arja Lea vendos jo me u kthy nga shkolla n\u00eb sht\u00ebpi, por me rend\u00eb p\u00ebr te shtatorja e bronzt\u00eb e Stalinit n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Durr\u00ebsit. Kur avitet, shtatorja i rri p\u00ebrball\u00eb me \u201cv\u00ebshtrimin t\u00eb tretur n\u00eb horizont sikur t\u00eb kishte koh\u00eb q\u00eb m\u00eb priste\u201d. Lea kapet te k\u00ebmba [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":186,"featured_media":2191,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[639,712,664,693],"ppma_author":[215],"class_list":["post-2190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-albania","tag-history","tag-kosovo","tag-literature"],"authors":[{"term_id":215,"user_id":186,"is_guest":0,"slug":"gazmend-berlajolli","display_name":"Gazmend B\u00ebrlajolli","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/download-2-11-e1727870699594.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/download-2-11-e1727870699594.jpg"},"user_url":"","last_name":"B\u00ebrlajolli","first_name":"Gazmend","description":"Gazmend B\u00ebrlajolli \u00ebsht\u00eb i lindur n\u00eb Pej\u00eb. Studimet themelore p\u00ebr Gjuh\u00ebsi i ka mbaru n\u00eb UCL t\u00eb Londr\u00ebs, kurse studimet Master, po p\u00ebr Gjuh\u00ebsi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Punon si redaktor tekstesh, p\u00ebrkthyes dhe interpret i pavarur."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/186"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2190"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2192,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2190\/revisions\/2192"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2190"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}