{"id":2421,"date":"2023-12-22T12:28:22","date_gmt":"2023-12-22T11:28:22","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2421"},"modified":"2023-12-31T16:05:58","modified_gmt":"2023-12-31T15:05:58","slug":"mulliri-i-bicajve-vlere-e-trashegimise-kulturore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/mulliri-i-bicajve-vlere-e-trashegimise-kulturore\/","title":{"rendered":"Mulliri i Bicajve, vler\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 15px;\">Mulliri n\u00eb fshatin Vrell\u00eb, Istog, Kosov\u00eb, 2019. Foto: Ridona Berisha<\/span><\/p>\n<p>Mullinjt\u00eb e ujit jan\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb nd\u00ebrtuar kryesisht n\u00eb vende ku kapaciteti i burimit t\u00eb ujit nga lumenjt\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fuqish\u00ebm. Historikisht, mullinjt\u00eb e ujit kan\u00eb pasur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ekzistenc\u00ebn e popullit dhe furnizimit me miell.<\/p>\n<p>Mullinjt\u00eb kan\u00eb sh\u00ebrbyer edhe si pik\u00ebtakim, ku njer\u00ebzit kan\u00eb nd\u00ebrvepruar, jan\u00eb njohur me nj\u00ebri-tjetrin dhe kan\u00eb shk\u00ebmbyer mallra. Kjo p\u00ebr arsye se procesi i bluarjes ka marr\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb, sepse k\u00ebrkesa p\u00ebr bluarje ka qen\u00eb m\u00eb e madhe, dhe njer\u00ebzit \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb m\u00eb gjat\u00eb (shpeshher\u00eb edhe me dit\u00eb t\u00eb t\u00ebra) n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb furnizohen me miell.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr vendet m\u00eb karakteristike ku gjenden mullinjt\u00eb e ujit \u00ebsht\u00eb fshati Vrell\u00eb n\u00eb Komun\u00ebn e Istogut. Ky fshat shtrihet n\u00eb pjes\u00ebn veri-per\u00ebndimore t\u00eb Kosov\u00ebs, shtat\u00eb kilometra nga Istogu, rrethuar nga bjeshk\u00ebt dhe me nj\u00eb burim t\u00eb ujit q\u00eb plot\u00ebson nevojat e fshatit dhe rrethin\u00ebs.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr mullinjt\u00eb m\u00eb karakteristik\u00eb \u00ebsht\u00eb mulliri i Bicajve, i nd\u00ebrtuar n\u00eb shekullin XIX, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb vjetrit n\u00eb Istog, i cili vazhdon t\u00eb jet\u00eb n\u00eb funksion edhe sot e k\u00ebsaj dite. Ky mulli ka form\u00eb kat\u00ebrk\u00ebnd\u00ebshe, \u00ebsht\u00eb i punuar me teknik\u00ebn e gurit dhe me ila\u00e7 g\u00eblqereje, dhe \u00ebsht\u00eb i mbuluar me tjegulla tradicionale.<\/p>\n<p>Fillimisht, familja Bicaj kishte nd\u00ebrtuar dy mullinj, mir\u00ebpo pas luft\u00ebs s\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb 1998 &#8211; 1999, nj\u00ebri nga mullinjt\u00eb u dogj nga forcat serbe, nd\u00ebrsa mulliri tjet\u00ebr ishte shkat\u00ebrruar sepse kafsh\u00ebt e kishin p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u2019u fshehur dhe strehuar n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n<p>Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs, pronari thekson se p\u00ebr shkak t\u00eb gjendjes s\u00eb r\u00ebnd\u00eb ekonomike e b\u00ebri meremetimin e mullinjve si nevoj\u00eb esenciale.<\/p>\n<p>Andaj, familjar\u00ebt vendos\u00ebn t\u2019i rregullonin q\u00eb t\u00eb dy mullinjt\u00eb vet\u00eb. Nj\u00ebri prej tyre \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb funksionit dhe ruhet vet\u00ebm si kujtim. Nd\u00ebrsa mulliri tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb n\u00eb funksion.<\/p>\n<p>Pronari Fazli Bicaj tregon se para 20 vitesh kishte m\u00eb shum\u00eb pun\u00eb, sepse njer\u00ebzit ushqeheshin kryesisht me miell t\u00eb misrit, nd\u00ebrsa tani miellin e misrit e konsiderojn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr si\u00a0<em>luks<\/em>, kjo sepse edhe m\u00ebnyrat e p\u00ebrgatitjes dhe p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit e ushqimit jan\u00eb pasuruar.<\/p>\n<p>as a \u201c<em>Nganj\u00ebher\u00eb bluaj deri n\u00eb 500 kg bloj\u00eb, po sot qysh po shihet nuk koka dita jon\u00eb me fat\u201d,\u00a0<\/em>thot\u00eb Fazli Bicaj gjersa pastron gurin e mullirit.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb diskutimit me z. Bicaj, erdhi nj\u00eb vetur\u00eb dhe solli nj\u00eb thes me mis\u00ebr q\u00eb ta bluante. Ata ran\u00eb dakord q\u00eb t\u00eb vinte ta merrte n\u00eb mbr\u00ebmje. Pronari futi brenda thesin me mis\u00ebr, e peshoi dhe m\u00eb pas filloi q\u00eb me nj\u00eb kov\u00eb ta vendoste n\u00eb mushnjak\u00eb (kosh). Rregulloi ngrefcin me an\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit vendoste se sa duhej t\u00eb ishte trash\u00ebsia e miellit.<\/p>\n<p>Sipas pronarit mund t\u00eb bluhej miell i trash\u00eb dhe i holl\u00eb, por q\u00eb miellin e trash\u00eb kryesisht e kan\u00eb bluar p\u00ebr &#8220;gja&#8221; (bag\u00ebti).<\/p>\n<p>Kjo ishte nj\u00eb mund\u00ebsi e art\u00eb p\u00ebr ta par\u00eb p\u00ebr s\u00eb af\u00ebrmi se si zhvillohet procesi i bluarjes s\u00eb misrit n\u00eb mulli.<\/p>\n<p>N\u00eb pjes\u00ebn an\u00ebsore t\u00eb gurit t\u00eb mullirit, pronari t\u00ebrhoqi nj\u00eb dru. K\u00ebshtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend q\u00eb ishte i qet\u00eb e mund t\u00eb d\u00ebgjoje vet\u00ebm rrjedh\u00ebn e ujit, tani zot\u00ebronte nj\u00eb zhurm\u00eb q\u00eb l\u00ebshonin \u00e7akallet e mullirit. Ky proces i bluarjes vazhdoi pa nd\u00ebrprerje pothuajse p\u00ebr nj\u00eb or\u00eb e gjysm\u00eb dhe n\u00eb p\u00ebrfundim pronari mbushi thesin me miell dhe mbi t\u00eb vendosi inicialet e personit q\u00eb i p\u00ebrkiste mielli, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb thesi mos t\u00eb ngat\u00ebrrohej me at\u00eb t\u00eb dikujt tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb po q\u00ebndroja n\u00eb mulli, shum\u00eb fshatar\u00eb kalonin aty pari dhe mua m\u2019u dha mund\u00ebsia q\u00eb t\u2019i pyesja rreth mullirit. Sipas tyre, brezi i vjet\u00ebr mullirin e shihte fare ndryshe prej t\u00eb riut. P\u00ebr brezin e vjet\u00ebr, mulliri ngjallte nostalgji:\u00a0<em>\u201cPasaniku m\u00eb i madh \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb ka mulli\u2026 Ke qen\u00eb zotni n\u00ebse ke pas\u00eb mulli\u201d,\u00a0<\/em>thoshin ata.<\/p>\n<p>Sot, urbanizmi, teknologjia dhe jeta dinamike, kan\u00eb ndikuar q\u00eb shum\u00eb veprimtari t\u00eb kultivuara brez pas brezi t\u00eb mbesin n\u00ebn hijen e s\u00eb kaluar\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe mullirin.<\/p>\n<p>Pas disa or\u00ebve t\u00eb kaluara n\u00eb mulli dhe bashk\u00ebbisedimin me shum\u00eb fshatar\u00eb, personat q\u00eb kishin sjell\u00eb misrin p\u00ebr bluarje erdh\u00ebn ta merrnin miellin.<\/p>\n<p>Askush tjet\u00ebr nuk erdhi m\u00eb pas p\u00ebr t\u00eb bluar, e Fazli Bicaj arsyetohej duke m\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201c<em>Po sot osht vikend, njer\u00ebzit kan\u00eb qejf me pushu\u2026 dit\u00ebve t\u00eb jav\u00ebs bijn\u00eb ma shum\u00eb bloj\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Teksa fliste, ndjeva brengosjen q\u00eb kishte p\u00ebr t\u00eb ardhmen e mullirit. Edhe un\u00eb fillova t\u00eb mendoj p\u00ebr t\u00eb ardhmen e mullirit, ndon\u00ebse isha nj\u00eb nd\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebt persona nga brezi i ri q\u00eb ende kishte interes p\u00ebr rolin e mullirit n\u00eb kultur\u00eb dhe shoq\u00ebri.<\/p>\n<p>Duke par\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb historike t\u00eb mullinjve, \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm nj\u00eb kujdes i shtuar p\u00ebr ta, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ruhet trash\u00ebgimia kulturore e vendit.<\/p>\n<p>Ekzistojn\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme se si mullinjt\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhen m\u00eb josh\u00ebs p\u00ebr popullat\u00ebn, duke filluar q\u00eb nga mbajtja e tyre af\u00ebr restoranteve, q\u00eb do t\u00eb ofronte nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb jet\u00ebs &#8220;ktyneher\u00eb&#8221;, model ky q\u00eb mund t\u00eb ngjasonte me nj\u00eb tip muzeu, duke ruajtur k\u00ebshtu vlerat p\u00ebr t\u00eb cilat konsiderohet.<\/p>\n<p>Por, nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt, n\u00ebse nuk merren masa tani, mullinjt\u00eb rrezikojn\u00eb t\u00eb mbeten n\u00eb memorien kolektive dhe t\u00eb harrohen p\u00ebrfundimisht. Vizita n\u00eb mullirin e familjes Bicaj n\u00eb fshatin Vrell\u00eb ishte nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb e paharrueshme, e cila duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb dhe nevoj\u00ebn q\u00eb t\u00eb merren veprime konkrete p\u00ebr t\u2019i mbrojtur mullinjt\u00eb e ujit n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mulliri n\u00eb fshatin Vrell\u00eb, Istog, Kosov\u00eb, 2019. Foto: Ridona Berisha Mullinjt\u00eb e ujit jan\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb nd\u00ebrtuar kryesisht n\u00eb vende ku kapaciteti i burimit t\u00eb ujit nga lumenjt\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fuqish\u00ebm. Historikisht, mullinjt\u00eb e ujit kan\u00eb pasur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ekzistenc\u00ebn e popullit dhe furnizimit [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":432,"featured_media":2422,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[936,746,664],"ppma_author":[362],"class_list":["post-2421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-architecture","tag-cultural-heritage","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":362,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"ridona","display_name":"Ridona Berisha","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f052a94391daa492999b8811b82cd02f51aca04f21c2953a556e86303af05149?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Berisha","first_name":"Ridona","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/432"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2423,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions\/2423"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2421"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}