{"id":2518,"date":"2021-07-22T13:20:10","date_gmt":"2021-07-22T11:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=2518"},"modified":"2024-10-15T13:21:10","modified_gmt":"2024-10-15T11:21:10","slug":"kina-nuk-na-shkaterron-dot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/kina-nuk-na-shkaterron-dot\/","title":{"rendered":"Kina nuk na shkat\u00ebrron dot"},"content":{"rendered":"<p>Gary Kasparov e ka nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thuk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbledhur fatkeq\u00ebsin\u00eb e 18 muajve t\u00eb kaluar. \u201cKina na dha virusin,\u201d m\u00eb tha gjat\u00eb nj\u00eb bisede kampioni i shahut dhe aktivisti i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. \u201cNd\u00ebrsa bota e lir\u00eb na dha vaksinat.\u201d<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb besosh n\u00eb teorin\u00eb se zanafilla e pandemis\u00eb COVID-19 ka qen\u00eb n\u00eb laborator n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta pranosh k\u00ebt\u00eb: po t\u00eb mos kishte qen\u00eb maskimi q\u00eb zyrtar\u00ebt kinez\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn ta orkestrojn\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e hershme t\u00eb kriz\u00ebs, mund t\u00eb kishte pasur shans q\u00eb virusi t\u00eb ndalej. P\u00ebrkundrazi,\u00a0<a href=\"https:\/\/foreignpolicy.com\/2021\/03\/18\/china-covid-19-killed-health-care-workers-worldwide\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">qeveria kineze filloi me rrena<\/a>\u00a0dhe ashtu ka vazhduar q\u00eb at\u00ebher\u00eb, n\u00eb kurriz t\u00eb sh\u00ebndetit publik kudo. Kina gjithashtu i ka shitur vendeve m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra t\u00eb bot\u00ebs vaksina q\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/06\/22\/business\/economy\/china-vaccines-covid-outbreak.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">nuk funksionojn\u00eb aq mir\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>K\u00ebto fakte \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb merren parasysh p\u00ebrderisa Partia Komuniste e Kin\u00ebs feston 100 vjetorin me\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/07\/01\/world\/asia\/xi-china-communist-party-anniversary.html?action=click&amp;module=Top%20Stories&amp;pgtype=Homepage\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">spektak\u00ebl t\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb e pushtetit<\/a>. Lideri m\u00eb militant dhe shtyp\u00ebs kinez q\u00eb prej Mao Zedong-ut, Xi Jinping dha nj\u00eb fjalim ku trumbetoi \u201crigjall\u00ebrimin e madh\u00ebrish\u00ebm t\u00eb kombit kinez,\u201d nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ngriti n\u00eb qiell kontrollin e t\u00ebr\u00ebsish\u00ebm t\u00eb partis\u00eb mbi politik\u00ebn e vendit. Ai paralajm\u00ebroi ata q\u00eb p\u00ebrpiqen \u201ct\u00eb bullizojn\u00eb, shtypin e skllav\u00ebrojn\u00eb\u201d se Kina \u201cdo t\u2019u thyej\u00eb kokat\u201d mbi \u201cMurin e Madh t\u00eb \u00e7elikut.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb fakt, askush nuk po p\u00ebrpiqet t\u00eb bullizoj\u00eb, shtyp\u00eb apo skllav\u00ebroj\u00eb Kin\u00ebn. Shekulli i turp\u00ebrimit ka koh\u00eb q\u00eb ka mbaruar. Ky muaj sh\u00ebnon 50 vjetorin e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=NwcVv1cxflk\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">vizit\u00ebs s\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb Henry Kissingerit<\/a>\u00a0n\u00eb Pekin, e cila nisi nj\u00eb p\u00ebrpjekje e gjat\u00eb dypal\u00ebshe amerikane p\u00ebr t\u00eb ndihmuar Kin\u00ebn q\u00eb t\u00eb dal\u00eb prej thell\u00ebsive ku e kishte katandisur lidershipi katastrofal i Maos. P\u00ebrpjekja pati sukses n\u00eb transformimin e nj\u00eb prej vendeve m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra, n\u00eb nj\u00eb prej m\u00eb t\u00eb pasurave n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrpjekja gjithashtu d\u00ebshtoi.<\/p>\n<p>Pekini nuk e shfryt\u00ebzoi pasurin\u00eb ekonomike p\u00ebr hir t\u00eb liris\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe politike. Nuk e p\u00ebrdori futjen n\u00eb t\u00eb ashtuquajturin rend global t\u00eb bazuar n\u00eb rregulla, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb luaj\u00eb sipas rregullave. Nuk e kishte nj\u00ebmend kur tha se i kishte premtuar Hong Kongut \u201cnj\u00eb vend, dy sisteme.\u201d Nuk mund t\u2019i besohet q\u00eb t\u00eb respektoj\u00eb partneritetet e biznesit dhe ato akademike pa vjedhur pron\u00ebn intelektuale n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe. Nuk i ka kthyer skemat zhvillimore n\u00eb vendet e c\u00ebnueshme q\u00eb prej\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2018\/12\/24\/world\/americas\/ecuador-china-dam.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ekuadorit<\/a>\u00a0te\u00a0<a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/world\/europe\/china-montenegro-highway-nato-europe\/2021\/04\/17\/99a745b4-9ebb-11eb-b2f5-7d2f0182750d_story.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Montenegro<\/a>\u00a0n\u00eb themele t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb vullnetit t\u00eb mir\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjellt\u00eb, n\u00eb vend se n\u00eb eksploatim t\u00eb nj\u00ebansh\u00ebm.<\/p>\n<p>Sjellja e pafrenuar e Pekinit jep p\u00ebrshtypjen e fuqis\u00eb. \u00cbsht\u00eb b\u00ebr\u00eb klishe t\u00eb thuhet se ngritja e Kin\u00ebs \u00ebsht\u00eb \u201ce pandalshme,\u201d po aq sa ishte ajo e Gjermanis\u00eb para pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekulli. Rrjedhimi logjik \u00ebsht\u00eb se bota thjesht duhet t\u00eb pranoj\u00eb list\u00ebn e madhe t\u00eb k\u00ebrkesave, p\u00ebrfshir\u00eb pretendimet detare n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore dhe ribashkimin (po qe nevoja p\u00ebrmes forc\u00ebs) me Tajvanin.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, p\u00ebrshtypjet e fuqis\u00eb mund t\u00eb turbullojn\u00eb realitetet e dob\u00ebsis\u00eb, \u00e7arjet e fshehta pas fasadave hijer\u00ebnda.<\/p>\n<p>P\u00ebr Pekinin, \u00e7arja \u00ebsht\u00eb se regjimi \u00ebsht\u00eb i bazuar n\u00eb rrena. Nuk jan\u00eb vet\u00ebm rrenat historike, sikurse\u00a0<a href=\"https:\/\/qz.com\/2028306\/xi-jinping-speech-transcript-for-the-ccps-100th-anniversary\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">mosp\u00ebrmendja<\/a>\u00a0n\u00eb fjalimin e Xi-s\u00eb e\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wsj.com\/articles\/SB10001424127887324659404578501492191072734\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Uris\u00eb s\u00eb Madhe Kineze<\/a>, Revolucionit Kulturor dhe katastrofave t\u00eb tjera, n\u00eb t\u00eb cilat Mao vrau\u00a0<a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/archive\/politics\/1994\/07\/17\/how-many-died-new-evidence-suggests-far-higher-numbers-for-the-victims-of-mao-zedongs-era\/01044df5-03dd-49f4-a453-a033c5287bce\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">plot 80 milion\u00eb njer\u00ebz<\/a>. Nuk jan\u00eb as vet\u00ebm rrenat politike, sikurse fushata e eg\u00ebr propagandistike p\u00ebr t\u00eb fshehur shkeljet mizore t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut kund\u00ebr ujgur\u00ebve n\u00eb Xinjiang.<\/p>\n<p>Problemi i v\u00ebrtet\u00eb me rrenat \u00ebsht\u00eb se nj\u00eb regjim q\u00eb g\u00ebnjen papushim, me koh\u00eb fillon ta g\u00ebnjej\u00eb edhe veten.\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2020\/03\/29\/world\/asia\/coronavirus-china.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Si\u00e7 kan\u00eb raportuar<\/a>\u00a0Steven Lee Myers dhe Chris Buckley vitin e kaluar, zyrtar\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb n\u00eb \u00cbuhan \u201cfsheh\u00ebn informacione nga sistemi raportues komb\u00ebtar\u201d nga frika se do t\u00eb zem\u00ebronin keq qeverin\u00eb qendrore. Pekini m\u00ebsoi p\u00ebr shp\u00ebrthimin e infektimeve vet\u00ebm nga sinjalizuesit q\u00eb botuan dokumentet online. Pothuajse e nj\u00ebjta vlen edhe p\u00ebr aspekte t\u00eb tjera t\u00eb qeverisjes kineze, q\u00eb prej\u00a0<a href=\"https:\/\/www.thehindu.com\/business\/Economy\/fraud-fears-cloud-economic-data-in-china\/article5597901.ece\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb falsifikuara eknomike<\/a>\u00a0deri te\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wsj.com\/articles\/BL-CJB-14102\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">standardet e korruptuara<\/a>\u00a0t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n<p>Ky nuk \u00ebsht\u00eb problem i ri. \u201cSunduesit e vendeve totalitare natyrisht se d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb informuar mir\u00eb, por p\u00ebrs\u00ebri e p\u00ebrs\u00ebri dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme ata bien pre e rrenave t\u00eb veta dhe p\u00ebsojn\u00eb disfata t\u00eb papritura,\u201d shkruante filozofi polak Leszek Kolako\u00ebski m\u00eb 1983. \u201cT\u00eb z\u00ebn\u00eb n\u00eb kurthin q\u00eb e kan\u00eb nd\u00ebrtuar vet\u00eb, ata k\u00ebrkojn\u00eb kompromise t\u00eb ngath\u00ebta mes nevoj\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebr informacion t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe operacioneve gati automatike t\u00eb nj\u00eb sistemi q\u00eb prodhon rrena p\u00ebr \u00e7dok\u00ebnd, p\u00ebrfshir\u00eb edhe vet\u00eb shpik\u00ebsit e atyre rrenave.\u201d<\/p>\n<p>Se si do ta rrezoj\u00eb sistemin aparati i rrenave t\u00eb Pekinit \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb parashikohet. Por nuk ka dyshim se e molis qen\u00ebsisht sistemin si t\u00eb t\u00ebr\u00eb. E v\u00ebrteta, n\u00eb form\u00eb e informacionit t\u00eb sakt\u00eb, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb gjeneruar besimin shoq\u00ebror q\u00eb \u00ebsht\u00eb baz\u00eb e shoq\u00ebrive t\u00eb sh\u00ebndetshme. Regjimit t\u00eb Kin\u00ebs i mungojn\u00eb t\u00eb dyja.<\/p>\n<p>Bota e lir\u00eb i ka problemet e veta me keqinformimin dhe politik\u00ebn e pandershme. Prap\u00ebseprap\u00eb, ne ende kemi nj\u00eb treg mjaft konkurrues t\u00eb ideve, saq\u00eb e v\u00ebrteta dep\u00ebrton shpejt. Ende kemi konsiderat\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr ndershm\u00ebrin\u00eb politike, saq\u00eb me koh\u00eb e shporr\u00ebm t\u00eb pandershmin. Sa p\u00ebr vaksinat, kemi zhvilluar ato m\u00eb t\u00eb efektshmet sepse kemi shk\u00ebmbyer informacionin haptas, kemi bashk\u00ebpunuar lirsh\u00ebm, konkurruar lirsh\u00ebm, testuar ndersh\u00ebm.<\/p>\n<p>Xi Jinping mund t\u00eb mendoj\u00eb se nj\u00eb dit\u00eb, nj\u00eb sistem i disiplinuar dhe i kontrolluar kinez do t\u00eb mposht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb lir\u00eb, koti dhe joserioze. Dikur, Nikita Khrushchev e kishte nj\u00eb mendim t\u00eb ngjash\u00ebm. Gj\u00eb p\u00ebr ta kujtuar n\u00eb koh\u00eb t\u00eb vet\u00ebdyshimit per\u00ebndimor.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Artikulli origjinal n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/07\/05\/opinion\/us-china-covid-lies.html?searchResultPosition=7\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">New York Times<\/a>, m\u00eb 5 korrik, 2021<\/p>\n<p>***<\/p>\n<div class=\"text-iamge\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sbunker.net\/uploads\/sbunker.net\/images\/2021\/January\/25\/auto_auto_1200px-U.S._Department_of_State_official_seal.svg16050083051611573665.png\" alt=\"Image\" \/><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ky artikull\u00a0mb\u00ebshtetet nga &#8220;Sbunker&#8221; p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit\u00a0dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gary Kasparov e ka nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thuk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbledhur fatkeq\u00ebsin\u00eb e 18 muajve t\u00eb kaluar. \u201cKina na dha virusin,\u201d m\u00eb tha gjat\u00eb nj\u00eb bisede kampioni i shahut dhe aktivisti i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. \u201cNd\u00ebrsa bota e lir\u00eb na dha vaksinat.\u201d Nuk \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb besosh n\u00eb teorin\u00eb se zanafilla e pandemis\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":61,"featured_media":8343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1297],"ppma_author":[71],"class_list":["post-2518","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-dragoi-i-zgjuar"],"authors":[{"term_id":71,"user_id":61,"is_guest":0,"slug":"bret-stephens","display_name":"Bret Stephens","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-2-3.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-2-3.jpg"},"user_url":"","last_name":"Stephens","first_name":"Bret","description":"Bret Louis Stephens \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gazetar, redaktor, kolumnist amerikan. Ai filloi t\u00eb punonte si nj\u00eb kolumnist p\u00ebr The New York Times n\u00eb Prill 2017 dhe si kontribues i lart\u00eb n\u00eb NBC News n\u00eb Qershor 2017. Stephens m\u00eb par\u00eb ka punuar p\u00ebr The Wall Street Journal si kolumnist i pun\u00ebve t\u00eb jashtme dhe m\u00eb von\u00eb si z\u00ebvend\u00ebs redaktor i faqes editoriale dhe ishte p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr faqet editoriale t\u00eb botimeve Evropiane dhe Aziatike. Nga 2002 n\u00eb 2004, ai ishte kryeredaktor i The Jerusalem Post. Ai fitoi \u00c7mimin Pulitzer p\u00ebr Komentim n\u00eb 2013. Stephens \u00ebsht\u00eb i njohur p\u00ebr mendimet e tij neokonservatore t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme, si pjes\u00eb e opozit\u00ebs s\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb ndaj Donald Trump, si dhe p\u00ebr q\u00ebndrimin e tij ndaj ndryshimeve klimatike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/61"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2518"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2519,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518\/revisions\/2519"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2518"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}