Ndikimi formativ i ideve per\u00ebndimore mbi udh\u00ebheq\u00ebsin\u00eb kineze ilustrohet nga referencat e historianit t\u00eb lasht\u00eb grek Thukididi, q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb zakonshme mes z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsve zyrtar\u00eb. Ato do t\u2019i siguronin mysafir\u00ebt per\u00ebndimor\u00eb se Kina nuk e kishte mendjen t\u00eb binte n\u00eb \u2018kurthin e Thukididit\u2019 \u2013 prirja e shteteve n\u00eb ngritje q\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u2019i largojn\u00eb fuqit\u00eb e konsoliduara nga pozicioni i tyre dominant, duke nisur luft\u00eb. Q\u00ebkur Kina kaloi n\u00eb \u2018diplomacin\u00eb e ujkut-luft\u00ebtar\u2019, nj\u00eb form\u00eb m\u00eb e vendosur dhe agresive e qeverisjes, disa kan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim dometh\u00ebnien e kurthit\u00eb t\u00eb Tukididit n\u00eb mendimin kinez. Megjithat\u00eb, Xi Jinpingu e p\u00ebrmendi n\u00eb nj\u00eb fjalim t\u00eb cilin e dha para disa vitesh n\u00eb Pekin. Q\u00eb nga ajo koh\u00eb, ai duket se ka fituar m\u00eb shum\u00eb vet\u00ebbesim.<\/p>\n
Studimi i veprave klasike per\u00ebndimore promovohet aktivisht n\u00eb universitetet kineze. Tekstet shpesh m\u00ebsohen n\u00eb latinisht apo greqisht (praktik\u00eb q\u00eb nuk k\u00ebrkohet m\u00eb n\u00eb Princeton, ku disa e konsiderojn\u00eb raciste). Inteligjencia meritokratike kineze shquhet gjithashtu p\u00ebr zot\u00ebrim t\u00eb mendimit politik per\u00ebndimor, q\u00eb ua kalon plot universiteteve per\u00ebndimore. Jan\u00eb studiuar p\u00ebr s\u00eb af\u00ebrmi veprat e Alexis de Tocquevilleit, Edmund Burkeit dhe Thomas Hobbesit, si dhe t\u00eb mendimtar\u00ebve t\u00eb shekullit 20, si Michel Foucault. Juristi gjerman Carl Schmitt (1888-1985) \u00ebsht\u00eb pranuar si m\u00ebsuesi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr zhvillimin politik t\u00eb Kin\u00ebs.<\/p>\n
Shmitt u b\u00eb i njohur n\u00eb akademin\u00eb gjermane me shqyrtimin e ndikimit t\u00eb ideve teologjike n\u00eb jurisprudenc\u00ebn per\u00ebndimore. Gjat\u00eb viteve 1920 ai u dha form\u00eb disa ideve mbi t\u00eb cilat do t\u00eb mund t\u00eb formulohej dhe justifikohej Akti Autorizues i marsit 1933, q\u00eb themeloi formalisht regjimin nacist. Ligji krijohej p\u00ebrmes vendimeve politike sovrane dhe sovran ishte kushdo q\u00eb vendoste se kur ekzistonte nj\u00eb \u2018gjendje e p\u00ebrjashtimit\u2019 [Ausnahmezustand] ose kriz\u00eb e regjimit. N\u00eb vepr\u00ebn\u00a0Koncepti i\u00a0Politik\u00ebs<\/strong><\/em>, t\u00eb botuar m\u00eb 1932, ai argumentonte e politika nuk ishte dialog mes an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebsie t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me interesa dhe vlera t\u00eb ndryshme, por betej\u00eb mes armiqsh \u2013 me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nj\u00ebfar\u00eb gjendjeje lufte.<\/p>\n Pas aderimit n\u00eb Partin\u00eb Naciste disa jav\u00eb pas ardhjes n\u00eb pushtet, Schmitt u shqua me p\u00ebrkrahjen e nism\u00ebs p\u00ebr djegien e librave t\u00eb autor\u00ebve hebrenj. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, duket se p\u00ebr patron\u00ebt e tij nacist\u00eb nuk kishte qen\u00eb mjaftuesh\u00ebm antisemit dhe m\u00eb 1936 ai akuzua p\u00ebr oportuniz\u00ebm dhe dha dor\u00ebheqje nga partia. N\u00eb fund t\u00eb luft\u00ebs ai u arrestua nga forcat aleate dhe kaloi nj\u00eb vit n\u00eb internim. Ai kurr\u00eb nuk hoqi dor\u00eb nga teorit\u00eb e tij, duke i shtjelluar ato p\u00ebr disa dekada me radh\u00eb.<\/p>\n Teoria e s\u00eb drejt\u00ebs e Schmittit nuk \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht origjinale, e as doemos antiliberale. Nj\u00eb pik\u00ebpamje e ngjashme mund t\u00eb gjendet n\u00eb veprat e Hobbesit. Dallimi \u00ebsht\u00eb n\u00eb pik\u00ebpamjet e tyre p\u00ebr politik\u00ebn dhe shtetin. P\u00ebrderisa Hobbesi besonte se q\u00ebllimi i shtetit ishte mbrojtja e individ\u00ebve prej dhun\u00ebs dhe pasiguris\u00eb \u2013 pozicion krejt\u00ebsisht liberal – Schmitti i jepte sovranit detyr\u00ebn e promovimit t\u00eb homogjenitetit t\u00eb popullit.<\/p>\n \u00cbsht\u00eb ky aspekt i mendimit t\u00eb Schmittit q\u00eb duket t\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebsi p\u00ebr udh\u00ebheq\u00ebsin\u00eb kineze. N\u00ebse shteti dhe populli jan\u00eb nj\u00eb dhe e vetmja gj\u00eb, pakicat mund t\u00eb shtypen, ose t\u00eb shfarosen, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb siguris\u00eb publike. Asimilimi i dhunsh\u00ebm i tibetian\u00ebve, kazak\u00ebve, ujgur\u00ebve dhe pakicave t\u00eb tjera n\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb nj\u00ebtrajtshme kineze Han nuk \u00ebsht\u00eb shtypje, por mjet i domosdosh\u00ebm p\u00ebr mbrojtjen e shtetit nga forcat q\u00eb do ta shkat\u00ebrronin.<\/p>\n Idet\u00eb e juristit gjerman jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr ta legjitimuar shtypjen e vazhdueshme t\u00eb Xis\u00eb. Gjat\u00eb nj\u00eb fjalimi n\u00eb Hong-Kong m\u00eb 2020, profesori i juridikut Chen Duanhong u bazua n\u00eb mendimin e Schmittit p\u00ebr ta p\u00ebrkrahur Ligjin e siguris\u00eb komb\u00ebtare, duke deklaruar q\u00eb ushtrimi i autoritetit sovran t\u00eb Kin\u00ebs p\u00ebr t\u2019i asgj\u00ebsuar lirit\u00eb liberale n\u00eb ish-kolonin\u00eb britanike nuk ishte asgj\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb shtet q\u00eb siguron t\u00eb ardhmen e tij.<\/p>\n Schmitt ofron nj\u00eb shabllon p\u00ebr nacionalizmin integral t\u00eb Xis\u00eb. Nd\u00ebrtimi i komb-shteteve homogjene nuk filloi me nacional-socializmin. Ai e kishte zanafill\u00ebn n\u00eb Franc\u00ebn revolucionare. N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1790, jakobin\u00ebt shfryt\u00ebzuan idn\u00eb e kombit p\u00ebr ta shtypur kryengritjen popullore n\u00eb rajonin e Vandes\u00eb n\u00eb Franc\u00ebn Per\u00ebndimore, n\u00eb nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb shtypjes q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb marr\u00eb rreth 100 mij\u00eb jet\u00eb. Nd\u00ebrtimi i komb-shtetit francez vazhdoi gjat\u00eb shekullit 19 p\u00ebrmes institucioneve t\u00eb rekrutimit ushtarak dhe shkollimit komb\u00ebtar, duke zhdukur diversitetin e gjuh\u00ebve dhe kulturave q\u00eb ekzistonin n\u00eb koh\u00ebn e\u00a0ancien r\u00e9gime<\/em>.<\/p>\n Spastrimi etnik u b\u00eb qendror p\u00ebr kombnd\u00ebrtimin pas Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. Shembja e perandorive austro-hungareze, osmane dhe romanov\u00ebve mund\u00ebsoi shfaqjen e komb-shteteve q\u00eb k\u00ebrkonin t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr vet\u00ebvendosje \u2013 zhvillim i mb\u00ebshtetur nga presidenti amerikan Woodrow Wilson n\u00eb Traktatin e Versaj\u00ebs m\u00eb 1919. Q\u00ebllimi i tij qe rind\u00ebrtimi i Evrop\u00ebs si bashk\u00ebsi e komb-shteteve civile. Megjithat\u00eb, n\u00eb shumic\u00ebn prej k\u00ebtyre shteteve kishte pakica t\u00eb brendshme dhe n\u00eb vitet n\u00eb vazhdim ndodh\u00ebn shp\u00ebrngulje t\u00eb m\u00ebdha popullatash. Shum\u00eb prej tyre u d\u00ebbuan ose u larguan \u2013 p\u00ebr shembull, gati 1.5 milion grek\u00eb nga Turqia dhe rreth 400 mij\u00eb turq nga Greqia.<\/p>\n Procesi vazhdoi gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore me nacist\u00ebt q\u00eb vran\u00eb miliona njer\u00ebz n\u00eb territor\u00ebt e pushtuara n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore dhe Bashkim Sovjetik dhe p\u00ebrpjekjen p\u00ebr shfarosje totale t\u00eb popullit hebre. Stalini deportoi ata popuj q\u00eb nuk besonte se do t\u00eb ishin besnik\u00eb ndaj shtetit sovjetik (si \u00e7e\u00e7en\u00ebt dhe tatar\u00ebt e Krimes\u00eb) nga atdheu i tyre n\u00eb Azin\u00eb Qendrore, ku shum\u00eb prej tyre u shuan udh\u00ebs ose menj\u00ebher\u00eb pas arritjes.<\/p>\n Komb-shteti \u00ebsht\u00eb shpikje per\u00ebndimore. Nacionalizmi u shfaq n\u00eb Kin\u00eb n\u00eb fund t\u00eb dinastis\u00eb Qing (1644 \u2013 1912) si p\u00ebrgjigje ndaj n\u00ebnshtrimit posht\u00ebrues t\u00eb vendit nga fuqit\u00eb per\u00ebndimore. Duke u orvatur t\u2019i jap\u00eb \u2018tipare kineze\u2019 projektit t\u00eb tij, Xi Jinping ka cituar Han Feizin, nj\u00eb aristokrat i shekullit III n\u00eb mbret\u00ebrin\u00eb Han dhe proponent i shkoll\u00ebs legaliste t\u00eb filozofis\u00eb, ku ligji p\u00ebrdoret p\u00ebr ta formuar nj\u00eb shtet t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb centralizuar.<\/p>\n Ashtu si n\u00eb Gjermanin\u00eb e mes dy luft\u00ebrave, mendimi i Schmittit leht\u00ebson procesin e kthes\u00ebs drejt totalitarizmit. Sot e k\u00ebsaj dite, dallimi mes shteteve autoritare dhe totalitare shp\u00ebrfillet si mbetje e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Megjithat\u00eb, ai v\u00eb n\u00eb pah dallimin ky\u00e7 mes regjimeve joliberale. Shtetet autoritare jan\u00eb diktatoriale n\u00eb metodat e tyre, por t\u00eb kufizuara n\u00eb q\u00ebllimet e tyre, kurse shtetet totalitare p\u00ebrpiqen ta transformojn\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb dhe t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb \u00e7do fush\u00eb t\u00eb jet\u00ebs njer\u00ebzore. Prusia e Bizmarkut dhe Rusia cariste hyjn\u00eb n\u00eb grupin e par\u00eb, nd\u00ebrsa Gjermania nacional-socialiste dhe shtetet sovjetikw p\u00ebrgjat\u00eb pjes\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb tij hyjn\u00eb n\u00eb t\u00eb dytin. Kina e Xis\u00eb ka l\u00ebvizuar drejt kategoris\u00eb totalitare. P\u00ebrmes 95 milion\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Kin\u00ebs, e cila festoi 100-vjetorin m\u00eb 1 korrik t\u00eb k\u00ebtij viti, shteti synon t\u00eb jet\u00eb i gjith\u00ebpranish\u00ebm n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n Kina paraqitet si \u201cshtet-qytet\u00ebrim\u2019 bazuar n\u00eb idet\u00eb e Konfu\u00e7it mbi harmonin\u00eb sociale. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, Xi i b\u00ebn homazhe Mao Zedongut, i cili gjat\u00eb periudh\u00ebs prej vitit 1949 e deri n\u00eb mes t\u00eb viteve 1970 shkretoi qytet\u00ebrimin kinez n\u00eb ndjekje t\u00eb nj\u00eb utopie t\u00eb sh\u00ebmtuar lindore. L\u00ebvizja drejt nj\u00eb regjimi m\u00eb t\u00eb kufizuar autoritar q\u00eb dukej se kishte nisur n\u00eb koh\u00ebn e Deng Xiaopingut, i cili udh\u00ebhoqi Republik\u00ebn Popullore t\u00eb Kin\u00ebs prej 1978 deri 1989, \u00ebsht\u00eb kthyer mbrapsht dhe totalitarizmi \u00ebsht\u00eb rigjall\u00ebruar. Kina \u00ebsht\u00eb vend ku po ndodh eksperimenti n\u00eb kombnd\u00ebrtimin e dhunsh\u00ebm, me paralele m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta historike n\u00eb Evrop\u00ebn e mes dy luft\u00ebrave.<\/p>\n Rusia e Putinit dhe Kina e Xis\u00eb shpesh konsiderohen si tipe t\u00eb ngjashme t\u00eb regjimit. Kjo e ka nj\u00eb baz\u00eb, meq\u00eb t\u00eb dyja jan\u00eb mjete t\u00eb projekteve per\u00ebndimore. Lenini mbante gjithmon\u00eb q\u00ebndrimin q\u00eb marrja e kontrollit nga bolshevik\u00ebt vazhdoi tradit\u00ebn jakobine n\u00eb iluminizmin evropian. Nj\u00eb form\u00eb terrori pedagogjik ishte ve\u00e7ori e shtetit sovjetik prej koh\u00ebs s\u00eb themelimit t\u00eb tij m\u00eb 1917. Madje, edhe pas ndarjes sino-sovjetike n\u00eb vitet 1960, Mao vazhdoi ta imitonte modelin e per\u00ebndimizuar sovjetik.<\/p>\n Megjithat\u00eb, dallimet mes Rusis\u00eb dhe Kin\u00ebs sot jan\u00eb t\u00eb thella. Rusia e Putinit \u00ebsht\u00eb regjim autoritar, ku shteti, megjith\u00ebse i dhunsh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb i dob\u00ebt. Kurrize t\u00eb tij jan\u00eb ish-sh\u00ebrbimet sovjetike t\u00eb inteligjenc\u00ebs; por sektor\u00eb t\u00eb tyre jan\u00eb t\u00eb gjys\u00ebmprivatizuar, me disa q\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb fshehtas me krimin e organizuar. Ushtri private amorfe operojn\u00eb n\u00eb fqinj\u00ebsin\u00eb e af\u00ebrt t\u00eb Rusis\u00eb dhe zona t\u00eb tjera t\u00eb konflikteve globale. Autoriteti i Putinit duket i pasfiduar n\u00eb Kremlin, por ai e ushtron at\u00eb me p\u00eblqimin e heshtur t\u00eb oligark\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt nga ana e tyre varen prej patronazhit t\u00eb tij.<\/p>\n Ka shenja t\u00eb kalbjes s\u00eb regjimit. Faza e hershme e putinizmit n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn popullata \u00ebsht\u00eb kontrolluar p\u00ebrmes teknikave mediale \u2018post-moderne\u2019 dhe meanxhimt t\u00eb apatis\u00eb i ka hapur rrug\u00eb asaj q\u00eb mb\u00ebshtetet m\u00eb shum\u00eb n\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimin e forc\u00ebs. Sidoqoft\u00eb, kontrolli i popullat\u00ebs nga shteti \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs sesa ndonj\u00ebher\u00eb n\u00ebn sistemin sovjetik derisa filloi rr\u00ebshqitjen n\u00eb anarki me reformat liberalizuese t\u00eb Gorbachevit n\u00eb mesin e viteve 1980.<\/p>\n M\u00eb 2017, Kremlini refuzoi t\u00eb festonte 100-vjetorin e Revolucionit Rus, ku Putini \u00ebsht\u00eb raportuar t\u00eb ket\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u2018\u00c7\u2019ka p\u00ebr t\u00eb festuar?\u201d Nuk \u00ebsht\u00eb fare i pabaz\u00eb qendrimi i disa rus\u00ebve t\u00eb af\u00ebrt me regjimin se Putini si produkt tipik i sistemit sovjetik \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb lider antikomunist. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, institucionet dhe metodat kryesore me t\u00eb cilat ai qeveris jan\u00eb trash\u00ebgimi sovjetike. P\u00ebr shembull, forcat e parregullta ruse q\u00eb pushtuan Ukrain\u00ebn, t\u00eb quajtur \u2018gjelb\u00ebroshat e vegj\u00ebl\u2019, po ndiqnin praktik\u00ebn bolshevike t\u00eb\u00a0maskirovka\u00a0<\/em>(mashtrimit). Luftb\u00ebrja kibernetike e tij zbaton strategji t\u00eb ngjashme.<\/p>\n Fantazia e revolucionit bot\u00ebror \u00ebsht\u00eb braktisur q\u00ebmoti, s\u00eb bashku me q\u00ebllimin e transformimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, por shteti p\u00ebres t\u00eb cilit qeveris Putini mbetet leninist n\u00eb struktur\u00ebn e tij.<\/p>\n Besimi se sfidat ndaj Per\u00ebndimit vijn\u00eb nga jasht\u00eb Per\u00ebndimit \u00ebsht\u00eb burim rehatie p\u00ebr disa liberal\u00eb. Roli i nj\u00eb brezi t\u00eb m\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb mendimtar\u00ebve liberal\u00eb e socialist\u00eb n\u00eb minimizimin e krimeve kolosale njer\u00ebzore gjat\u00eb komunizmit n\u00eb Rusi dhe Kin\u00eb nuk mund t\u00eb harrohet. Bashk\u00ebfaj\u00ebsia e Per\u00ebndimit n\u00eb krimet e sotme mund t\u00eb shmanget.<\/p>\n P\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u2019i shfarosur ujgur\u00ebt si popull \u00ebsht\u00eb shembulli m\u00eb i preksh\u00ebm i shtypjes n\u00eb Kin\u00eb. Ngujimi n\u00eb kampe t\u00eb p\u00ebrqendrimit, shkat\u00ebrrimi i xhamive dhe varrezave, deportimi p\u00ebr t\u00eb punuar n\u00eb fabrika (disa prej tyre si\u00e7 \u00ebsht\u00eb raportuar jan\u00eb n\u00eb zinxhirin e furnizimit t\u00eb brendeve evropiane) dhe p\u00ebrdhunimi i grave, aborti i pad\u00ebshiruar dhe sterilizimi, jan\u00eb krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit. Nd\u00ebrkaq, \u00e7do fushat\u00eb kund\u00ebr tyre ballafaqohet shpejt me pushtetin ekonomik t\u00eb Kin\u00ebs, e cila ka potencialin ta qes\u00eb nga binar\u00ebt tregun global q\u00eb ka nd\u00ebrtuar Per\u00ebndimi dhe ndaj t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb i varur.<\/p>\n P\u00ebrkund\u00ebr faktit se halli i ujgur\u00ebve p\u00ebrmendet n\u00eb takime nd\u00ebrkomb\u00ebtare, p\u00ebr ta ka shum\u00eb pak p\u00ebrkrahje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb shumic\u00ebn e vendeve me shumic\u00eb myslimane, ku shum\u00eb prej tyre i kan\u00eb borxh Kin\u00ebs, thirrjet e ujgur\u00ebve p\u00ebr ndihm\u00eb kan\u00eb hasur n\u00eb vesh t\u00eb shurdh\u00ebr. Nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn hiperliberalizmi bashk\u00ebjeton miq\u00ebsisht me rikthimin e skllav\u00ebris\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb faza e ardhshme e evolucionit social. Ujgur\u00ebt jan\u00eb n\u00eb an\u00ebn e gabuar t\u00eb historis\u00eb.<\/p>\n Shtypja e pakicave n\u00eb Kin\u00eb \u00ebsht\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse sepse minon narrativin ngush\u00ebllues liberal: bota moderne bazohet n\u00eb inovacionin shkencor e teknologjik q\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb hapur. Diktatura nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm e keqe, por joefikase dhe joproduktive. Vet\u00ebm shoq\u00ebrit\u00eb liberale kan\u00eb t\u00eb ardhme afatgjate.<\/p>\n Kina e ka zhdukur k\u00ebt\u00eb legjend\u00eb. Gjat\u00eb periudh\u00ebs pas Maos, nj\u00eb regjim diktatorial udh\u00ebhoqi procesin m\u00eb t\u00eb madh dhe m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb histori t\u00eb krijimit t\u00eb pasuris\u00eb.\u00a0 Si pasoj\u00eb e kthes\u00ebs nga qeveria autoritare n\u00eb qeveri totalitare n\u00ebn Xin\u00eb, inovacioni mund t\u00eb ngadal\u00ebsohet. Tashm\u00eb ka shenja se kjo po ngjan. Megjithat\u00eb, forcat kund\u00ebrvepruese n\u00eb Per\u00ebndim mund t\u2019i japin prap\u00ebseprap\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi Kin\u00ebs.<\/p>\n N\u00eb Kaliforni po shqyrtohen propozimet p\u00ebr ta shkurajuar m\u00ebsimin e disa pjes\u00ebve t\u00eb matematik\u00ebs n\u00eb shkolla t\u00eb mesme. N\u00eb Ontario t\u00eb Kandas\u00eb \u00ebsht\u00eb propozuar kurrikul\u00eb \u2018e barabart\u00eb\u2019 e matematik\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb \u2018konsiderat\u00ebs q\u00eb matematika mund t\u00eb jet\u00eb subjektive\u201d. Dekonstruktimi i arsimit n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb rivalitetit t\u00eb thell\u00eb gjeopolitik n\u00eb shkenc\u00eb dhe teknologji, nuk duket si nj\u00eb strategji fituese.<\/p>\n \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb se a jan\u00eb t\u00eb afta elitat per\u00ebndimore q\u00eb t\u00eb arsyetojn\u00eb strategjikisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment. Shum\u00eb prej politikave t\u00eb tyre kryesore jan\u00eb me natyr\u00eb performative. Skemat p\u00ebr t\u00eb arritur zero emetime t\u00eb karbonit jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb kushtueshme dhe nuk do ta parandalojn\u00eb p\u00ebrshpejtimin e ngrohjes globale. Shumat marramend\u00ebse do t\u00eb shpenzoheshin m\u00eb arsyesh\u00ebm duke u p\u00ebrshtatur me ndryshimin e shpejt\u00eb klimatik q\u00eb tashm\u00eb po ndodh. Mir\u00ebpo, kjo do t\u00eb k\u00ebrkonte arsyetim realist, t\u00eb cilin opinionb\u00ebr\u00ebsit per\u00ebndimor\u00eb e refuzojn\u00eb si defetist dhe jomoral.<\/p>\n Bot\u00ebkuptimi q\u00eb ka kapluar sektor\u00eb t\u00eb inteligjencis\u00eb per\u00ebndimore p\u00ebrgjat\u00eb periudh\u00ebs moderne dhe ka mbizot\u00ebruar bot\u00ebn e pasluft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb po shp\u00ebrb\u00ebhet. Storiet q\u00eb tregojn\u00eb se si njer\u00ebzimi po evoloun drejt vlerave liberale jan\u00eb parodi t\u00eb monoteizmit n\u00eb t\u00eb cilin logjika mitike n\u00eb histori z\u00ebvend\u00ebson providenc\u00ebn shp\u00ebtimtare. Rr\u00ebzo k\u00ebt\u00eb mit dhe b\u00ebhet e qart\u00eb se m\u00ebnyra liberale e jetes\u00ebs ka qen\u00eb aksident historik. Me koh\u00eb, regjimet e krijuara nga Xi dhe Putin do t\u00eb shemben. Por, n\u00ebse l\u00ebvizja e gjat\u00eb e historis\u00eb na udh\u00ebzon p\u00ebr ndonj\u00eb gj\u00eb, ateher\u00eb na tregon se ato regjime do t\u00eb pasohen nga anaria dhe despotizmat e rinj. P\u00ebrderisa liberalizmi per\u00ebndimor mund t\u00eb jet\u00eb kryesisht i vdekur, idet\u00eb joliberale per\u00ebndimore po e form\u00ebsojn\u00eb t\u00eb ardhmen. Per\u00ebndimi nuk po vdes, por \u00ebsht\u00eb i gjall\u00eb n\u00eb tiranit\u00eb q\u00eb tash e kanosin. T\u00eb paafta p\u00ebr ta kuptuar k\u00ebt\u00eb realitet paradoksal, elitat tona mbesin me gisht n\u00eb goj\u00eb, teksa bota q\u00eb e kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb venitet n\u00eb err\u00ebsir\u00eb.<\/p>\n ***<\/p>\n