Kosova ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendje t\u00eb papar\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit: \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si nj\u00eb shembull i spastrimit etnik, i intervenimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, i paqend\u00ebrtimit dhe shtetnd\u00ebrtimit pas konfliktit, dhe m\u00eb n\u00eb fund si rast me shtet\u00ebsis\u00eb t\u00eb kontestuar. M\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja nga k\u00ebto \u00ebsht\u00eb fakti se Kosova ka sfiduar kufijt\u00eb e internacionalizmit liberal dhe \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb vend i eksperimentimit me administrim dhe mbik\u00ebqyrje nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Si ka ndryshuar natyra e nd\u00ebrhyrjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb dhe \u00e7far\u00eb shteti \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb Kosova e pavarur? \u00c7far\u00eb paqe kemi sot n\u00eb Kosov\u00eb? \u00c7far\u00eb po e pamund\u00ebson nj\u00eb paqe t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe emancipuese n\u00eb Kosov\u00eb? Ky shkrim paraqet nj\u00eb hyrje p\u00ebrmbledh\u00ebse t\u00eb nj\u00eb serie t\u00eb shkrimeve akademike mbi intervenimin, paqen dhe shtetin n\u00eb kontekstin kosovar, por edhe m\u00eb gjer\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb reflektime dhe shk\u00ebputje t\u00eb p\u00ebrgjithshme teorike dhe praktike.<\/p>\n
Q\u00eb nga p\u00ebrfundimi i konfliktit n\u00eb vitin 1999, shum\u00eb p\u00ebrpjekje jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb paqe t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe konsoliduar shtet\u00ebsin\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Edhe pse substanca normative e misioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb shpesh \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrlidhur me nd\u00ebrtimin e paqes liberale, praktikat e tyre flasin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nj\u00eb qasje momentale p\u00ebr nd\u00ebrtimin e paqes. Paqend\u00ebrtimi liberal n\u00ebnkupton nd\u00ebrtimin e demokracis\u00eb dhe ekonomis\u00eb s\u00eb tregut si dhe promovim t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe zhvillim t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile. Substanca e intervenimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb bazuar t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb agjendat e jashtme dhe rutina teknokratike, si\u00e7 mendohet zakonisht, por kryesisht ka qen\u00eb e bazuar n\u00eb improvizime sipas situat\u00ebs n\u00eb teren, sipas personalitetit t\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb misioneve, dhe sipas marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb tyre me aktor\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe vendor. Pra, nd\u00ebrhyrjet bashk\u00ebkohore nd\u00ebrkomb\u00ebtare jan\u00eb thell\u00ebsisht nd\u00ebrhyrje fluide, q\u00eb nuk kan\u00eb fillim dhe fund t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb dhe vazhdimisht e nd\u00ebrrojn\u00eb trajt\u00ebn e tyre.<\/p>\n
Argumenti kryesor n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim dhe shkrimet tjera vijuese \u00ebsht\u00eb se paqja n\u00eb Kosov\u00eb ka d\u00ebshtuar p\u00ebr faktin se procesi i paqend\u00ebrtimit dhe shtetnd\u00ebrtimit \u00ebsht\u00eb instrumentalizuar nga aktor\u00ebt vendor dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr q\u00ebllime tjera politike. Politika fluide nd\u00ebrkomb\u00ebtare e paqend\u00ebrtimit dhe shtetnd\u00ebrtimit n\u00eb Kosov\u00eb ka qen\u00eb m\u00eb shum\u00eb e orientuar kah menaxhimi dhe qeverisja e krizave aktuale dhe t\u00eb ardhshme se sa e p\u00ebrqendruar n\u00eb adresimin e shkaqeve dhe faktor\u00ebve kontribuues t\u00eb konfliktit. N\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra, paqend\u00ebrtimi ka sh\u00ebrbyer si nj\u00eb mekaniz\u00ebm p\u00ebr kontrollim t\u00eb d\u00ebmeve t\u00eb shkaktuar nga nd\u00ebrhyrja ushtarake nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb. Fillimisht, paqend\u00ebrtimi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u00eb qet\u00ebsuar pak\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e Serbis\u00eb me nd\u00ebrhyrjen e NATO-s dhe vendosjen e Kosov\u00ebs n\u00ebn administrimin e OKB-s\u00eb. Paqend\u00ebrtimi mori form\u00ebn e akomodimit t\u00eb t\u00eb drejtave dhe interesat t\u00eb komunitetit serb p\u00ebrmes decentralizimit t\u00eb pushtetit, status t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb politik dhe vendeve t\u00eb rezervuara n\u00eb parlament dhe qeveri, dhe kthimin kolektiv t\u00eb refugjat\u00ebve.<\/p>\n
N\u00eb ana tjet\u00ebr, agjenda e shtetnd\u00ebrtimit u v\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur k\u00ebrkes\u00ebn e shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr shtet t\u00eb pavarur. Shtetnd\u00ebrtimi dhe gjith\u00eb marr\u00ebveshjet p\u00ebr ndarjen e pushtetit ishin projektuar p\u00ebr t\u00eb moderuar konfliktin politik midis pacifist dhe fraksioneve t\u00eb armatosura t\u00eb rezistenc\u00ebs shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb. Me kalimin e koh\u00ebs, ndjekjet penale n\u00eb em\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb tranzicionale dhe t\u00eb sundimit t\u00eb ligjit ishin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr disiplinimin dhe kontrollin e elit\u00ebs lokale se sa p\u00ebr t\u2019u ballafaquar me t\u00eb kaluar\u00ebn, ofruar drejt\u00ebsi p\u00ebr viktimat, si dhe nd\u00ebrtuar nj\u00eb shteti funksional dhe demokratik n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
N\u00ebn qeverisjen e OKB-s\u00eb, Kosova ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb intervenim administrativ ku jeta politike, ekonomike dhe kulturore \u00ebsht\u00eb administruar nga t\u00eb huajit p\u00ebrmes mjeteve politike, ushtarake, financiare, dhe diskursive. P\u00ebrderisa shpallja e koordinuar e pavar\u00ebsis\u00eb pas d\u00ebshtimit t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimit t\u00eb OKB-s\u00eb u portretizua\u00a0si proces i bartjes s\u00eb sovranitetit nga misionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare tek institucionet e Kosov\u00ebs, n\u00eb fakt ajo p\u00ebrfundoi duke zhvendosur nga intervenimi administrativ tek intervenimi mbik\u00ebqyr\u00ebs. Pas pavar\u00ebsis\u00eb, agjenda e shtetnd\u00ebrtimit gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb u p\u00ebrqendrua n\u00eb reforma institucionale, evropianizim, dhe an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, e cila ka mund\u00ebsuar vazhdimin e nd\u00ebrhyrjes mbik\u00ebqyr\u00ebse nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb pa rezistenc\u00eb t\u00eb madhe lokale. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar ka humbur interesin p\u00ebr paqend\u00ebrtim dhe promovim t\u00eb pajtimit n\u00eb Kosov\u00eb. Ata jan\u00eb preokupuar m\u00eb shum\u00eb me policimin e pasojave t\u00eb d\u00ebshtimeve paraprake, p\u00ebrkat\u00ebsisht korrupsionit, grabitjes s\u00eb pushtetit nga elita vendore, dhe stabilitetin politik, sesa me adresimin e shkaqeve dhe kontribuuesve t\u00eb konfliktit.<\/p>\n
Me ndryshimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb pushtetit n\u00eb favor t\u00eb aktor\u00ebve vendor, forma t\u00eb reja t\u00eb intervenimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar filluan t\u00eb shfaqen. Me p\u00ebrfundimin e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb mbik\u00ebqyrur p\u00ebr Kosov\u00ebn, nj\u00eb faz\u00eb e re e nd\u00ebrhyrjes diplomatike doli n\u00eb shesh, e cila p\u00ebrb\u00ebhej nga format e maskuar t\u00eb nd\u00ebrhyrjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare, t\u00eb cilat u p\u00ebrpoq\u00ebn ta kontrollojn\u00eb konsolidimin e shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. Sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb Kosova forconte sovranitetin i saj t\u00eb brendshme dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe misionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare humbshin legjitimitetin e tyre vendor, aq m\u00eb t\u00eb fuqishme u b\u00ebn\u00eb format e nd\u00ebrhyrjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Nd\u00ebrhyrja diplomatik n\u00ebp\u00ebrmjet presionit deklarativ dhe formave t\u00eb fshehta t\u00eb sabotazhit ishte justifikuar nga bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr faktin se pron\u00ebsia vendore nuk solli qeverisje lokale t\u00eb p\u00ebrgjegjshme dhe pajtueshm\u00ebrin\u00eb lokal me kusht\u00ebzimet e jashtme. N\u00ebn k\u00ebto rrethana, paradoksalisht d\u00ebshtimi ishte shkaktar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb nd\u00ebrhyrje, nd\u00ebrhyrja justifikonte nd\u00ebrhyrje tjera t\u00eb reja, dhe sa m\u00eb shum\u00eb nd\u00ebrhyrja aq m\u00eb shum\u00eb var\u00ebsi, m\u00eb shum\u00eb brisht\u00ebsi, m\u00eb shum\u00eb rezistenc\u00eb, dhe m\u00eb shum\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb hapur dhe t\u00eb fshehta.<\/p>\n
Pra, tri fazat e intervenimit fluid tregojn\u00eb se transformimi i tyre nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb arritjeve, por n\u00eb baz\u00eb t\u00eb d\u00ebshtimeve. Qasja e bazuar n\u00eb d\u00ebshtime ka qen\u00eb faktori kryesor prapa misioneve t\u00eb st\u00ebrzgjatura nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kosov\u00eb. D\u00ebshtimet politik kan\u00eb pasur funksion performuese, duke legjitimuar vale t\u00eb reja t\u00eb nd\u00ebrhyrjes, dhe zhvendosja t\u00eb legjitimimit. Veprimi p\u00ebrmes d\u00ebshtimit si forc\u00eb e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr nd\u00ebrhyrje ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb suksesi dhe efekasiteti t\u00eb mos jen\u00eb kritere p\u00ebr t\u00eb arsyetuar qeverisjen me shoq\u00ebrit\u00eb e trazuara dhe prekura nga konflikti. Si pasoj\u00eb, p\u00ebrpjekjet e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr paqend\u00ebrtim dhe pajtimit u tjet\u00ebrsuan nga p\u00ebrpjekjet e pafundme p\u00ebr t\u00eb ndryshuar prioritetet, p\u00ebr t\u00eb rikonfiguruar misionet, si dhe p\u00ebrshtatur rrethanave dhe ndryshimeve vendore. K\u00ebto forma t\u00eb nd\u00ebrhyrjes s\u00eb pap\u00ebrgjegjshme jo vet\u00ebm q\u00eb kan\u00eb rezultuar n\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsi vendore, por edhe kan\u00eb inkurajuar praktika t\u00eb ngjashme autoritare mes protagonist\u00ebve vendor t\u00eb etur p\u00ebr pushtet.<\/p>\n
N\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrpjekjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr nd\u00ebrtimin e paqes jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pa marr\u00ebveshje paqeje mes pal\u00ebve n\u00eb konflikt, gjersa trash\u00ebgimit\u00eb e konfliktit kan\u00eb mbetur t\u00eb pazgjidhura dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr pajtim t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb etnik jan\u00eb injoruar. Sfida kryesore n\u00eb Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs ishte dominimi i nj\u00eb papajtueshm\u00ebrie e konsiderueshme n\u00eb mes t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb k\u00ebrkonin pavar\u00ebsi dhe Serb\u00ebve q\u00eb pretendonin t\u00eb ruajtur kontrollin e tyre fiktiv mbi territorin. Pas nd\u00ebrhyrjes s\u00eb NATO-s dhe vendosjes s\u00eb m\u00ebvonshme t\u00eb prezenc\u00ebs civile t\u00eb OKB-s\u00eb, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ka vepruar si fitimtar\u00eb n\u00eb raport me serb\u00ebt e mposhtur. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, paqja ishte e nd\u00ebr lidhur me pavar\u00ebsin\u00eb dhe shtet\u00ebsin\u00eb. Pra, nj\u00eb paqe e q\u00ebndrueshme p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishte krijimi i nj\u00eb shteti t\u00eb pavarur, t\u00eb integruar plot\u00ebsisht n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar, duke p\u00ebrfshir\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb OKB. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs pranuan nd\u00ebrhyrjet fluide nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe paq\u00ebnd\u00ebrtimin n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, serb\u00ebt n\u00ebn kontrollin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Beogradit e kan\u00eb perceptuar paqen n\u00eb Kosov\u00eb krejt ndryshe. Serb\u00ebt, si humb\u00ebs t\u00eb luft\u00ebs, u p\u00ebrpoq\u00ebn p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur paqend\u00ebrtimin si strategji p\u00ebr t\u00eb ja zvog\u00ebluar Kosov\u00ebs shanset e pavar\u00ebsimit, dhe ndarjen e brendshme n\u00ebp\u00ebrmjet formimit t\u00eb enklavave monoetnike, privilegjeve institucionale, decentralizimit etnik, dhe autonomis\u00eb territoriale. N\u00eb pengimin e projektit kosovar p\u00ebr shtet\u00ebsi, serb\u00ebt e Kosov\u00ebs kan\u00eb bojkotuar shtetnd\u00ebrtimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebrmes institucioneve paralele. Qasja e Serbis\u00eb ka qen\u00eb p\u00ebr t\u00eb grumbulluar sa m\u00eb shum\u00eb pushtet n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrmes aranzhimeve institucionale dhe zhvendosur gjeografin\u00eb etnike p\u00ebr t\u00eb penguar dhe sabotuar shtet\u00ebsin\u00eb dhe penguar pranimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kosov\u00ebs s\u00eb pavarur. Midis versione shqiptare dhe serbe t\u00eb paqes, minoritetet jo-dominuese kan\u00eb ndjekur nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb paqes si bashk\u00ebjetes\u00eb dhe si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebrfituese p\u00ebr identitetin e tyre etnik dhe mir\u00ebqenien sociale. P\u00ebr minoritetet tjera jo-dominuese, paqend\u00ebrtimi ka paraqitur nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr emancipim, barazi, dhe bashk\u00ebjetes\u00eb\u00a0me komunitetet shumic\u00eb, por edhe nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb art\u00eb p\u00ebr mbi-p\u00ebrfaq\u00ebsim institucional.<\/p>\n
N\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb pajtuar k\u00ebto agjenda\u00a0etnike p\u00ebr paqe, komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar ka imponuar mbi Kosov\u00ebn nj\u00eb demokraci bazuar n\u00eb ndarjen e pushtetit si nj\u00eb kompromis institucional p\u00ebr t\u00eb zvog\u00ebluar dominimin e shumic\u00ebs dhe t\u00eb siguroj\u00eb garanci institucionale p\u00ebr minoritetet, me shpres\u00ebn se kjo qasje do t\u2019i kontribuoj\u00eb paqes dhe pajtimit. Mir\u00ebpo lufta p\u00ebr pushtet dhe dominim ka injoruar paq\u00ebnd\u00ebrtimin duke vendosur nj\u00eb klim\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb pafavorshme p\u00ebr drejt\u00ebsi, barazi, progres, dhe emancipim. P\u00ebrderisa marr\u00ebveshja p\u00ebr ndarjen e pushtetit kishte p\u00ebr q\u00ebllim akomodimin e t\u00eb gjitha grupet etnike, nd\u00ebrtimin e konsensusit, dhe t\u00eb promovimin e modernizimit politik, n\u00eb praktik\u00eb kjo \u00e7oi n\u00eb kapjen e institucioneve nga nj\u00eb grup protagonist\u00ebve etnonacionalist. Prandaj, institucionet e dalura nga ndarja e pushtetit p\u00ebrfunduan n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb konfrontimit etnik dhe promovimit t\u00eb vizioneve p\u00ebrjashtuese t\u00eb paqes. Institucionet u b\u00ebn\u00eb nj\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb ku shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs kan\u00eb ndjekur agjend\u00ebn e tyre t\u00eb paqes-si-shtet\u00ebsis\u00eb, serb\u00ebt kan\u00eb ndjekur agjend\u00ebn e tyre p\u00ebr paqes-si-autonomi, dhe pakicat e tjera kan\u00eb ndjekur agjend\u00ebn e paqes-si-bashk\u00ebjetes\u00ebs. Secili grup etnik m\u00eb pas ka zhvilluar narracionet e tyre dhe taktikat e rezistenc\u00ebs institucionale p\u00ebr t\u00eb \u00e7uar p\u00ebrpara vizionet kontradiktore nd\u00ebrtimit t\u00eb paqes dhe t\u00eb shtetnd\u00ebrtimit n\u00eb Kosov\u00eb. K\u00ebto vizione divergjente t\u00eb paqes n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb p\u00ebrleshur vazhdimisht n\u00eb praktik\u00eb duke \u00e7uar n\u00eb rezultatet hibride, ku paqja negative ka mbizot\u00ebruar, qeverisja gjysm\u00eb-demokratike ka sunduar, dhe nj\u00eb ekonomia informale ka dominuar.<\/p>\n
Bazuar n\u00eb k\u00ebto rrethana, elita politike shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb e nxitur nga perceptimi se p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb popullsin\u00eb shumic\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb dhe duke vepruar si fitimtar\u00ebt e luft\u00ebs dhe paqes kan\u00eb ndjekur kryesisht rrug\u00ebt institucionale p\u00ebr t\u00eb arritur paqen-si-shtet\u00ebsi, ku paqend\u00ebrtimi dhe pajtimi jan\u00eb konsideruar si procese n\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb p\u00ebrkrahjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr konsolidim t\u00eb shtet\u00ebsis\u00eb dhe njohjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Duke v\u00ebn\u00eb paqen si vler\u00eb k\u00ebmbimore me shtet\u00ebsin\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb e rrezikshme \u00ebsht\u00eb vendosur q\u00eb sa her\u00eb q\u00eb p\u00ebrkrahja p\u00ebr shtet\u00ebsi \u00ebsht\u00eb vonuar, elita shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb hakmarr\u00eb duke cenuar paqen dhe ngadal\u00ebsuar pajtimin. Prandaj, vonesa nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr zgjidhjen e statusit t\u00eb Kosov\u00ebs i ka kushtuar shum\u00eb paqes n\u00eb Kosov\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, elita politike serbe n\u00eb Kosov\u00eb zgjodhi politik\u00ebn e bojkotit p\u00ebr t\u2019i rezistuar shtetnd\u00ebrtimit dhe p\u00ebr t\u00eb shmangur shfryt\u00ebzimin e mekanizmave t\u00eb ndarjes s\u00eb pushtetit, si pretekst p\u00ebr paqe etnike dhe pajtimit n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb p\u00ebrputhje me rrethanat, Beogradi dhe serb\u00ebt lokal n\u00eb Kosov\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb jetonin me nj\u00eb paqe t\u00eb pasigurt n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb sakrifikojn\u00eb popullat\u00ebn lokale serbe, dhe p\u00ebrdorimin e tyre si mjete p\u00ebr bisedime politike, sesa t\u00eb pranoj shtetin e pavarur t\u00eb Kosov\u00ebs e cila do t\u2019i b\u00ebnte serb\u00ebt nj\u00eb pakic\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. K\u00ebto papajtueshm\u00ebri kan\u00eb promovuar politik\u00ebn e bllokimit, ku ndryshimi nuk ka ndodhur p\u00ebrmes dialogut dhe diplomacis\u00eb, por n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb dhunshme dhe sabotimit, e cila ka ndikuar n\u00eb rritjen e armiq\u00ebsive, mosbesim politik, dhe ka prekur negativisht mjedisin social p\u00ebr paqe dhe pajtim.<\/p>\n
Paradoksalisht, nd\u00ebrsa elitat etnike kan\u00eb sfiduar vazhdimisht misionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ekzistenca e tyre \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsuar fal zgjatjes s\u00eb intervenimeve fluide. Mb\u00ebshtetja e jashtme p\u00ebr elitat etnonacionaliste n\u00eb Kosov\u00eb ka mb\u00ebshtetur pa dashje strukturat e pushtetit t\u00eb kriminalizuar mes ndihm\u00ebs politike, ekonomike dhe t\u00eb siguris\u00eb, procese t\u00eb cilat kan\u00eb lejuar nd\u00ebrhyrje t\u00eb jashtme t\u00eb vazhdueshme n\u00eb d\u00ebm t\u00eb konsolidimit t\u00eb sovranitetit t\u00eb brendsh\u00ebm t\u00eb Kosov\u00ebs. Vonimi i paqes ju ka shkuar p\u00ebr shtatit elitave etnike sepse\u00a0 ata kan\u00eb vazhduar t\u00eb sigurojn\u00eb legjitimitet popullor jo t\u00eb bazuar n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb s\u00eb performanc\u00ebs s\u00eb tyre demokratike, por n\u00eb baz\u00eb t\u00eb meritave politike n\u00eb rezistence paq\u00ebsore dhe armatosur, kund\u00ebrshtimit t\u00eb kompromiseve, dhe promovimit t\u00eb nacionalizmit etnik. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb, v\u00ebnja e antagonizmave etnike n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrveprimeve institucionale, ju ka dh\u00ebn\u00eb hap\u00ebsir\u00eb elitave etnike p\u00ebr t\u00eb maskuar d\u00ebshtimin e tyre n\u00eb qeverisje demokratike, n\u00eb zvog\u00eblim t\u00eb varf\u00ebris\u00eb, n\u00eb luftim t\u00eb korrupsionit dhe krimit t\u00eb organizuar, dhe p\u00ebrmir\u00ebsim t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb arsimit, sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe sh\u00ebrbimeve publike n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Si pasoj\u00eb, paqja-si-qeverisje ka rezultuar n\u00eb nj\u00eb paqe t\u00eb pap\u00ebrmbajtshme e manifestuar me d\u00ebshtimin e p\u00ebrpjekjeve institucionale p\u00ebr paqend\u00ebrtim efikas n\u00eb Kosov\u00eb. Prandaj, ajo q\u00eb ka dal\u00eb nga shtetnd\u00ebrtimit elitar dhe agjendat divergjente t\u00eb paqes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb paqe e brisht\u00eb n\u00eb vend, ku strukturat ekzistuese politike\u00a0nuk jan\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb transformuar konfliktin dhe kontribuar n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb paqe pozitive dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme. Dominimi i institucioneve politike nga grupet etnonacionaliste n\u00ebnkupton se paqja dhe pajtimi jan\u00eb nd\u00ebrlidhur me disfat\u00ebn politike t\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebve dhe n\u00ebnshtrimit kolektiv t\u00eb grupeve tjera etnike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, ku paqend\u00ebrtimi dhe pajtimi kan\u00eb sh\u00ebrbyer si mjete p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshpejtuar apo bllokuar shtetformimin do t\u00eb thot\u00eb se asnj\u00ebra pal\u00eb nuk e ka ndjekur paqen p\u00ebr hir t\u00eb paqes. Kjo ka l\u00ebn\u00eb shkaqet rr\u00ebnj\u00ebsore dhe faktor\u00ebt kontribuues t\u00eb konfliktit t\u00eb pazgjidhur dhe ka kontribuar n\u00eb shfaqjen e problemeve t\u00eb reja politike dhe etnike t\u00eb cilat e kan\u00eb komplikuar edhe m\u00eb tej mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr pajtim historik mes grupeve dominuese etnike n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kosova ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendje t\u00eb papar\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit: \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si nj\u00eb shembull i spastrimit etnik, i intervenimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, i paqend\u00ebrtimit dhe shtetnd\u00ebrtimit pas konfliktit, dhe m\u00eb n\u00eb fund si rast me shtet\u00ebsis\u00eb t\u00eb kontestuar. M\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja nga k\u00ebto \u00ebsht\u00eb fakti se Kosova ka sfiduar kufijt\u00eb e internacionalizmit liberal dhe […]<\/p>","protected":false},"author":197,"featured_media":8102,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1249],"ppma_author":[225],"class_list":["post-2863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-intervenime"],"authors":[{"term_id":225,"user_id":197,"is_guest":0,"slug":"gezim-visoka","display_name":"G\u00ebzim Visoka","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-10-4.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-10-4.jpg"},"user_url":"","last_name":"Visoka","first_name":"G\u00ebzim","description":"G\u00ebzim Visoka \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues i shkenc\u00ebs politike n\u00eb Dublin City University n\u00eb Irland\u00eb, ku ligj\u00ebron p\u00ebr paqen dhe konfliktin. Ai ka mbaruar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin Universitet, n\u00eb Politik\u00eb dhe Marr\u00ebdh\u00ebnie Nd\u00ebrkomb\u00ebtare. \u00cbsht\u00eb autor i tre librave dhe dhjet\u00ebra artikujve shkencor\u00eb, q\u00eb shtjellojn\u00eb intervenimin, paqen, dhe shtetin. Puna e tij akademike mund t\u00eb lexohet tek www.gezimvisoka.com."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/197"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2864,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2863\/revisions\/2864"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2863"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}