{"id":3276,"date":"2016-09-06T14:38:21","date_gmt":"2016-09-06T12:38:21","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3276"},"modified":"2025-01-09T11:49:05","modified_gmt":"2025-01-09T09:49:05","slug":"kush-dhe-si-po-i-numeron-ushtaret-e-uck-se","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/kush-dhe-si-po-i-numeron-ushtaret-e-uck-se\/","title":{"rendered":"Kush dhe si po i num\u00ebron ushtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Ligji p\u00ebr kompensimin e veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb po nxit debat se sa korrupsion ka n\u00eb zbatimin e tij, por po ashtu edhe p\u00ebr fizibilitetin e financimit t\u00eb nj\u00eb ligji t\u00eb till\u00eb n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb varf\u00ebr si Kosova. N\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb, ky debat \u00ebsht\u00eb politik dhe p\u00ebrqendrohet n\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb e U\u00c7K-s\u00eb. Duam t\u00eb kontribuojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb debat me nj\u00eb mendim t\u00eb pavarur t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb dy argumente kryesore:<\/p>\n<p>1. \u00a0\u00a0\u00a0Ndon\u00ebse diskutimi p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb e nj\u00eb lufte guerile, n\u00eb Kosov\u00eb sikur \u00e7do kund n\u00eb Evrop\u00eb, ka qen\u00eb pashmangsh\u00ebm politik, publikut duhet t\u2019i servohet informacion m\u00eb i qart\u00eb p\u00ebr ligjin dhe p\u00ebr nd\u00ebrlikueshm\u00ebrin\u00eb e definimit t\u00eb profilit t\u00eb luft\u00ebtarit gueril;<\/p>\n<p>2.\u00a0\u00a0 \u00a0N\u00ebse \u00ebsht\u00eb problem me ligjin, at\u00ebher\u00eb qeveria duhet ta marr\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb qart\u00eb q\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb pavarur dhe konsensual p\u00ebr t\u00eb mbik\u00ebqyr\u00eb regjistrimin e veteran\u00ebve ashtu q\u00eb t\u2019i\u00a0shmanget\u00a0korrupsionit, ose n\u00eb rast se\u00a0Kosova nuk ka buxhet p\u00ebr pensionet e veteran\u00ebve, ta rr\u00ebzoj\u00eb ligjin n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n<p><strong>Sa \u00ebsht\u00eb numri i veteran\u00ebve?<\/strong><\/p>\n<p>Regjistrimi i veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb ka filluar n\u00eb vitin 2014. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, 66,300 aplikues kan\u00eb aplikuar q\u00eb t\u2019u njihet statusi n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn nga kategorit\u00eb e ligjit p\u00ebr veteran\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb n\u00eb luft\u00ebn e vitit 1998-1999 kund\u00ebr Serbis\u00eb. Numri i veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb t\u00eb verifikuar nga komisioni shtet\u00ebror tani \u00ebsht\u00eb 46,230. Komisioni e ka d\u00ebrguar raportin n\u00eb qeveri p\u00ebr aprovim.<\/p>\n<p>Shum\u00eb njer\u00ebz e kan\u00eb kontestuar shifr\u00ebn e komisionit, p\u00ebrfshir\u00eb kryeministrin Isa Mustafa, i cili vjen nga Lidhja Demokratike e Kosov\u00ebs, partia e cila kishte zgjedhur rrug\u00ebn e rezistenc\u00ebs paq\u00ebsore dhe q\u00eb mbetet rivale politike e PDK-s\u00eb dhe AAK-s\u00eb, partive q\u00eb dol\u00ebn nga U\u00c7K-ja. Ai ka theksuar se numri i veteran\u00ebve t\u00eb regjistruar tejkalon \u00e7do parashikim dhe pritje dhe ka shprehur shqet\u00ebsim q\u00eb ky num\u00ebr tejkalon dyfish buxhetin e parashikuar p\u00ebr implementimin e ligjit. Q\u00ebndrimi i tij pasqyron sentimentin e nj\u00eb pjese t\u00eb madhe t\u00eb opinionit publik, q\u00eb vazhdon t\u00eb mbes\u00eb skeptik ndaj ides\u00eb se U\u00c7K-ja ka qen\u00eb l\u00ebvizje masive.<\/p>\n<p>Meq\u00eb partia m\u00eb e fuqishme politike n\u00eb parlament dhe n\u00eb qeveri \u00ebsht\u00eb Partia Demokratike e Kosov\u00ebs, e cila \u00ebsht\u00eb formuar nga lidershipi i U\u00c7K-s\u00eb, rival\u00ebt politik\u00eb e shohin komisionin t\u00eb ndikuar politikisht p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb forcimin e baz\u00ebs elektorale t\u00eb PDK-s\u00eb, por edhe partis\u00eb m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb dal\u00eb nga lufta, Aleanc\u00ebs p\u00ebr Ardhm\u00ebrin\u00eb e Kosov\u00ebs, e cila e siguron p\u00ebrkrahjen elektorale nga rrjetet shoq\u00ebrore q\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebn U\u00c7K-n\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb Kosov\u00ebs. P\u00ebr shkak q\u00eb rekrutimi dhe veprimi i U\u00c7K-s\u00eb ka pasur karakter t\u00eb fuqish\u00ebm rajonal, nj\u00eb num\u00ebr i madh i atyre q\u00eb do t\u00eb pranojn\u00eb pensione t\u00eb veteran\u00ebve do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb rrjet t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb p\u00ebrkrahjes p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat parti. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb ushqen akuzat p\u00ebr korrupsion ndaj Komisionit p\u00ebr gjoja verifikim \u201ct\u00eb ansh\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb interesant se numri i veteran\u00ebve t\u00eb regjistruar kontestohet edhe nga shoqatat kryesore t\u00eb veteran\u00ebve dhe ish udh\u00ebheq\u00ebsit e U\u00c7K-s\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt thon\u00eb se guerilja \u2013 pjes\u00eb e t\u00eb cil\u00ebs ishin \u2013 kurr\u00eb nuk arriti t\u00eb rekrutoj\u00eb aq shum\u00eb rekrut\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs. Krenar\u00eb me karakterin e U\u00c7K-s\u00eb si nj\u00eb grup i vog\u00ebl heronjsh dhe elit\u00eb patriot\u00ebsh, ata jan\u00eb dyshues ndaj ardhacak\u00ebve t\u00eb vonsh\u00ebm n\u00eb radh\u00ebt e tyre p\u00ebr p\u00ebrfitime politike apo financiare.<\/p>\n<p>Diskutimi kryesor po zhvillohet rreth numrit t\u00eb veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb. Gjenerali Agim \u00c7eku, i cili ishte Shef i Shtabit t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb m\u00eb 1999 dhe mbik\u00ebqyri shp\u00ebrb\u00ebrjen e organizat\u00ebs guerile, parashikoi se n\u00eb fund t\u00eb procesit t\u00eb fundit p\u00ebr verifikimin e statusit t\u00eb veteranit, numri i veteran\u00ebve do t\u00eb ishte gjithsej 24,500. Shifra e tij personale ndalej n\u00eb rreth 13,000, por ky num\u00ebr m\u00eb i madh ka gjasa q\u00eb \u00ebsht\u00eb marr\u00eb nga sh\u00ebnimet e Organizat\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Migrim (IOM) t\u00eb vitit 1999.<\/p>\n<p>Nga qershori deri n\u00eb shtator t\u00eb vitit 1999, n\u00eb partneritet me udh\u00ebheq\u00ebsit e U\u00c7K-s\u00eb, dhe si pjes\u00eb e marr\u00ebveshjes p\u00ebr \u00e7armatim t\u00eb n\u00ebnshkruar mes U\u00c7K-s\u00eb dhe NATO-s, IOM-i kishte regjistruar luft\u00ebtar\u00ebt q\u00eb ishin pajtuar t\u2019i dor\u00ebzonin arm\u00ebt dhe kishin k\u00ebrkuar t\u00eb reintegroheshin n\u00eb shoq\u00ebri \u2013 qoft\u00eb n\u00eb Trupat Mbrojt\u00ebse t\u00eb Kosov\u00ebs, polici apo profesione tjera, pasi t\u2019i ken\u00eb p\u00ebrfunduar trajnimet. Shifra p\u00ebrfundimtare ishte 24,577.<\/p>\n<p>Si \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb numri i veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb t\u00eb jet\u00eb aq i kontestuar dhe aq i pabarabart\u00eb, var\u00ebsisht nga kush e b\u00ebn numrin, dhe n\u00eb baz\u00eb t\u00eb cilave rregulla t\u00eb p\u00ebrfshirjes? Arsyeja \u00ebsht\u00eb e dyfisht\u00eb: 1. p\u00ebr shkak se p\u00ebr dallim nga ushtar\u00ebt e rregullt, pjes\u00ebtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb nuk ishin t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb identifikuesh\u00ebm, ndon\u00ebse shum\u00eb prej tyre e kan\u00eb veshur uniform\u00ebn, andaj debati mbi numrin e tyre \u00ebsht\u00eb politik dhe rrall\u00eb i bazuar n\u00eb fakte; 2. sa i p\u00ebrket ligjit p\u00ebr veteran\u00ebt, ai p\u00ebrfshin kategori q\u00eb jan\u00eb definuar gjer\u00eb, nj\u00ebjt\u00eb sikur ligjet e tjera p\u00ebr veteran\u00ebt e luft\u00ebrave guerile n\u00eb Evrop\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk e kufizojn\u00eb numrin te ata q\u00eb kan\u00eb mbajtur arm\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Gueril\u00ebt evropian\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Ka shum\u00eb pak ose asgj\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb debat. Gjithkund n\u00eb Evrop\u00eb trash\u00ebgimia e luft\u00ebtar\u00ebve jokonvencional\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me gueril\u00ebt, ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb tem\u00eb shum\u00eb e diskutuar nga shoqatat, individ\u00ebt, partit\u00eb politike, mediat\u00a0\u2013 p\u00ebrfshir\u00eb memoare, gazeta e libra \u2013 dhe nga shteti vet, q\u00eb shpesh \u00ebsht\u00eb n\u00eb konflikt me kujtes\u00ebn e lokalizuar. K\u00ebto \u00e7\u00ebshtje jan\u00eb ato q\u00eb historiani francez Henri Rousso i quan \u201cvektor\u00eb t\u00eb cil\u00ebt e rr\u00ebfejn\u00eb t\u00eb\u00a0v\u00ebrtet\u00ebn\u00a0dhe e shmangin at\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, dhe e ndikojn\u00eb opinionin publik, por mbesin t\u00eb ngujuar n\u00eb dyzimin e leht\u00eb t\u00eb rezistenc\u00ebs dhe bashk\u00ebpunimit, heroit dhe tradhtarit&#8221;.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse shtat\u00ebdhjet\u00eb vjet pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ka ende paqart\u00ebsi dhe mospajtim n\u00eb Franc\u00eb, p\u00ebr shembull, se kush luftoi kund\u00ebr nazist\u00ebve dhe sa partizan\u00eb kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Menj\u00ebher\u00eb pas luft\u00ebs, i t\u00ebr\u00eb kombi ishte pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb rezistenc\u00eb, sipas fjal\u00ebve t\u00eb Gjeneralit De Gaulle, i cili ishte i interesuar n\u00eb konsolidimin e pushtetit t\u00eb tij n\u00eb vend. Vet\u00ebm pas kalimit t\u00eb nj\u00eb periudhe historian\u00ebt e ekspozuan k\u00ebt\u00eb mit duke zbuluar kujtimin e shtypur t\u00eb Vichy-t, apo t\u00eb bashk\u00ebpunimit t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb madhe t\u00eb Franc\u00ebs me nazist\u00ebt.<\/p>\n<p>Komunist\u00ebt francez\u00eb, pjesa m\u00eb mir\u00eb e organizuar dhe militante e rezistenc\u00ebs, ishin krenar\u00eb q\u00eb n\u00eb mesin e tyre ishin vet\u00ebm disa vet\u00eb, dhe kurr\u00eb nuk i num\u00ebruan partizan\u00ebt e shum\u00eb nacionaliteteve tjera, sidomos hebrenjt\u00eb e huaj: k\u00ebta t\u00eb fundit nuk kishin m\u00eb konstituenc\u00eb dhe kurr\u00eb nuk kan\u00eb mundur t\u00eb mburren p\u00ebr rolin e tyre. Grat\u00eb pothuaj asnj\u00ebher\u00eb nuk jan\u00eb num\u00ebruar deri s\u00eb voni. Hulumtime serioze vazhdojn\u00eb t\u00eb rafinojn\u00eb definicionin se kush rezistoi dhe \u00e7do zbulim i ri \u00ebsht\u00eb traumatik p\u00ebr gjetjet q\u00eb i b\u00ebn dhe sesi \u201cvektor\u00ebt\u201d e ndrysh\u00ebm e p\u00ebrdorin k\u00ebt\u00eb dije.<\/p>\n<p>N\u00eb Itali debati p\u00ebr rezistenc\u00ebn ka qen\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i nd\u00ebrlikuar n\u00eb periudh\u00ebn e pasluft\u00ebs, meq\u00eb lufta e partizan\u00ebve ka p\u00ebrb\u00ebr\u00eb mitin dominues themelues t\u00eb Republik\u00ebs. Por \u201cvektor\u00eb\u201d t\u00eb ndrysh\u00ebm mb\u00ebshtet\u00ebn interpretime tjera t\u00eb fenomenit t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, dhe n\u00eb vitet e 90-ta historian\u00ebt si Claudio Pavone filluan t\u00eb flasin p\u00ebr rezistenc\u00ebn edhe si luft\u00eb civile dhe t\u00eb klasave. Politikan\u00ebt e rinj djathtist\u00eb q\u00eb synonin pushtetin e p\u00ebrvet\u00ebsuan k\u00ebt\u00eb ide duke e ekzagjeruar dhun\u00ebn e partizan\u00ebve dhe duke lobuar p\u00ebr\u00a0dh\u00ebnien e pensioneve p\u00ebr fashist\u00ebt e\u00a0periudh\u00ebs pas vitit 1943, q\u00eb deri n\u00eb at\u00eb moment ishin trajtuar si tradhtar\u00eb p\u00ebr shkak se kishin luftuar me nazist\u00ebt, p\u00ebr shkak se n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ata kishin q\u00ebndruar pran\u00eb Repubblica di Salo-s fatkeqe t\u00eb Mussolinit, p\u00ebrderisa partizan\u00ebt ishin \u201cbandit\u00eb\u201d t\u00eb parregullt.<\/p>\n<p><strong>A jan\u00eb veteran\u00eb vet\u00ebm ata njer\u00ebz q\u00eb mbajt\u00ebn pushk\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebto debate mbase kurr\u00eb nuk do t\u00eb shuhen, as me kalimin e koh\u00ebs, p\u00ebrderisa \u201cvektor\u00ebt\u201d e ndrysh\u00ebm p\u00ebrfshihen n\u00eb rishkrimin e natyr\u00ebs dhe trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb rezistenc\u00ebs. A do t\u00eb jet\u00eb ky fati i Kosov\u00ebs gjithashtu? P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb po.<\/p>\n<p>U\u00c7K-ja ka filluar si l\u00ebvizje klandestine e nj\u00eb grushti luft\u00ebtar\u00ebsh n\u00eb vitet e 90-ta; nj\u00eb grup i ngusht\u00eb i familjeve rurale, student\u00ebve dhe elementeve nga diaspora. Deri n\u00eb eskalimin e luft\u00ebs nga Millosheviqi p\u00ebr shuarjen e kryengritjes n\u00eb fund t\u00eb vitit 1997, nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e popullat\u00ebs dhe lidershipit politik t\u00eb Kosov\u00ebs nuk i ka njohur dhe nuk \u00ebsht\u00eb pajtuar me veprimet e tyre. Pa hyr\u00eb n\u00eb detaje, vijat e konfliktit t\u00eb brendsh\u00ebm n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb vizatuara gjat\u00eb luft\u00ebs jan\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbur n\u00eb periudh\u00ebn e pasluft\u00ebs p\u00ebrmes gar\u00ebs politike mes partive rivale, p\u00ebr t\u00eb cilat trash\u00ebgimia e luft\u00ebs vazhdon t\u00eb mbes\u00eb \u00e7\u00ebshtja e p\u00ebrsosur emotive p\u00ebr t\u00eb mobilizuar.<\/p>\n<p>N\u00eb realitet lufta guerile \u00ebsht\u00eb fenomen i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr ta kuptuar dhe shpjeguar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye hulumtimi rigoroz dhe ngat\u00ebrresat politike duhet mbajtur t\u00eb ndara. Hulumtimi shkencor dhe krahasimi me raste tjera tregojn\u00eb se veteran\u00eb t\u00eb luft\u00ebrave guerile nuk jan\u00eb vet\u00ebm ata q\u00eb mbajn\u00eb arm\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb periudhe t\u00eb caktuar kohore.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb n\u00eb shkencat politike po shtohet literatura e cila p\u00ebrqendrohet n\u00eb bashk\u00ebveprimin mes forc\u00ebs guerile dhe p\u00ebrkrahjes civile n\u00eb luft\u00eb asimetrike si p\u00ebrcaktues ky\u00e7 t\u00eb suksesit t\u00eb gueriles, p\u00ebrderisa studiuesit p\u00ebrpiqen t\u00eb kuptojn\u00eb sesi gueril\u00ebt varen nga popullata civile p\u00ebr mbijetes\u00eb. R\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj marr\u00ebdh\u00ebnieje \u00ebsht\u00eb e spikatur q\u00eb n\u00eb<em>\u00a0Artin e Luft\u00ebs<\/em>, t\u00eb shkruar n\u00eb shekullin e V nga Sun Tsu e deri te vendi q\u00eb kjo marr\u00ebdh\u00ebnie z\u00eb n\u00eb doracakun klasik mbi taktikat e gueriles t\u00eb liderit revolucionar kinez Mao Tse Tung, t\u00eb p\u00ebrpiluar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr imperialist\u00ebve japonez\u00eb n\u00eb mesin e shekullit XX. \u201cGuerilja duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb l\u00ebviz\u00eb n\u00ebp\u00ebr popullat\u00eb sikur peshku noton n\u00eb det\u201d \u2013 shkroi ai.<\/p>\n<p>Se a b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr informata, streh\u00eb apo ushqim, organizatat guerile, t\u00eb cilat mb\u00ebshteten n\u00eb taktika t\u00eb goditjes dhe ikjes kund\u00ebr nj\u00eb armiku shum\u00eb m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm, nuk mund t\u00eb mbijetojn\u00eb pa p\u00ebrkrahjen e civil\u00ebve. Pjes\u00ebtari i forc\u00ebs guerile shpesh \u00ebsht\u00eb pika e fundit n\u00eb nj\u00eb zinxhir t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb p\u00ebrpjekjes p\u00ebr ta mb\u00ebshtetur luft\u00ebn, dhe me gueril\u00ebt aq thell\u00eb t\u00eb futur brenda komuniteteve q\u00eb i p\u00ebrkrahin, ku mund ta v\u00ebm\u00eb kufirin mes pjes\u00ebmarr\u00ebsit dhe jopjes\u00ebmarr\u00ebsit?<\/p>\n<p>Disa themelues t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb kan\u00eb shpjeguar se familjet e tyre dhe ato t\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebve tjer\u00eb n\u00eb rajonet\u00a0ku operuan kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb angazhuar n\u00eb logjistik\u00ebn e kryengritjes s\u00eb armatosur. Ata jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb strategjin\u00eb e rekrutimit t\u00eb\u00a0pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb n\u00ebp\u00ebr vendbanime lokale p\u00ebr t\u00eb vendosur kredibilitet me popullat\u00ebn vendase, \u2013 mungesa e bashk\u00ebpunimit dhe mosbesimi i t\u00eb cil\u00ebve i kishte pamund\u00ebsuar p\u00ebrpjekjet e m\u00ebhershme p\u00ebr t\u00eb nisur nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb armatosur n\u00eb Kosov\u00eb. Si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i lart\u00eb i U\u00c7K-s\u00eb, \u201cnuk ka pasur shans p\u00ebr U\u00c7K-n\u00eb t\u00eb shkoj\u00eb p\u00ebrpara n\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb mir\u00ebpritur n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e njer\u00ebzve\u2026 Nuk mund t\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsh luft\u00eb n\u00ebse popullin e ke kund\u00ebr.\u201d Ata q\u00eb e njohin historin\u00eb e ka\u00e7ak\u00ebve e din\u00eb se k\u00ebta ka\u00e7ak\u00eb vendor\u00eb jan\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb familjet e jatak\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt siguruan baz\u00ebn e veprimeve t\u00eb tyre dhe u konsideruan si bandit\u00eb nga pushteti.<\/p>\n<p>Kjo \u00e7\u00ebshtje komplikon num\u00ebrimin e pjes\u00ebmarr\u00ebsve gueril\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pazakonsh\u00ebm i n\u00ebnvler\u00ebsuar. N\u00eb Franc\u00eb, p\u00ebr shembull, numri zyrtar i pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb rezistenc\u00eb, t\u00eb regjistruar menj\u00ebher\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs, nuk i ka p\u00ebrfshir\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit civil\u00eb dhe pothuajse asnj\u00eb grua nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb. Dallimet n\u00eb numra jan\u00eb po ashtu rezultat i faktit q\u00eb si n\u00eb rastin e U\u00c7K-s\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, jo t\u00eb gjith\u00eb i jan\u00eb bashkuar gueriles n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, dhe shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb kur gjasat p\u00ebr fitore po shiheshin. Sot e k\u00ebsaj dite, numri i pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb rezistenc\u00eb \u00ebsht\u00eb tem\u00eb debati dhe historian\u00ebt si Robert Gildea dhe Olivier Wieviorka,\u00a0dy autor\u00eb q\u00eb s\u00eb fundi kan\u00eb b\u00ebr\u00eb botime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mbi rezistenc\u00ebn, i konsiderojn\u00eb luft\u00ebtar\u00eb edhe ata q\u00eb vet\u00ebm kan\u00eb shkruar grafit\u00eb n\u00eb mure, apo q\u00eb kan\u00eb bartur dy grepa bambuje (deux gaules n\u00eb fr\u00ebngjisht, p\u00ebr t\u00eb sinjalizuar p\u00ebrkrahjen p\u00ebr de Gaulle) apo q\u00eb kan\u00eb transmetuar informacionin sekret n\u00eb Lond\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>Definicionet ligjore t\u00eb veteran\u00ebve gueril\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse ligjet p\u00ebr veteran\u00ebt jan\u00eb t\u00eb gjera dhe p\u00ebrqafojn\u00eb ato q\u00eb duken kategori t\u00eb gjera t\u00eb njer\u00ebzve. Ligji i Kosov\u00ebs p\u00ebr veteran\u00ebt \u00ebsht\u00eb shum\u00eb gjeneroz duke p\u00ebrfshir\u00eb: invalid\u00ebt e luft\u00ebs t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb; luft\u00ebtar\u00ebt veteran\u00eb t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb \u2013 qytetar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs dhe t\u00eb huaj; t\u00eb deportuarit e U\u00c7K-s\u00eb; an\u00ebtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb \u2013 \u201csecili person q\u00eb, me vendim apo ndonj\u00eb akt tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb caktuar t\u00eb ushtroj\u00eb detyra konkrete p\u00ebr p\u00ebrkrahje politike, logjistike, financiare apo detyra t\u00eb tjera t\u00eb marra nga komandant\u00ebt e nj\u00ebsive, shtabet dhe zonat e U\u00c7K-s\u00eb, respektivisht shtabit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, gjat\u00eb periudh\u00ebs 1997-1999; pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb luft\u00eb, por jo gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs; luft\u00ebtar\u00ebt e zhdukur t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, si dhe stafi i Kryqit t\u00eb Kuq q\u00eb ka operuar n\u00eb zona t\u00eb luft\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Kur vler\u00ebsohet numri i veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, duhet t\u00eb jet\u00eb e qart\u00eb q\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb sesa luft\u00ebtar\u00eb, p\u00ebr shkak se guerilja nuk mund t\u00eb ekzistoj\u00eb thjesht si nj\u00eb grup luft\u00ebtar\u00ebsh, si\u00e7 e shpjeguam m\u00eb lart, dhe p\u00ebr shkak se ligji reflekton nj\u00eb fakt t\u00eb till\u00eb. Fatkeq\u00ebsisht, p\u00ebr karakterin e U\u00c7K-s\u00eb ka pasur shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb diskutime politike sesa studime, dhe shum\u00eb pak apo fare edukim t\u00eb opinionit publik p\u00ebr vet\u00eb ligjin. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse debati p\u00ebr numrat e komplikon m\u00eb shum\u00eb se\u00e7 e sqaron problemin.<\/p>\n<p>Nj\u00eb v\u00ebshtrim i thjesht\u00eb i ligjit t\u00eb Italis\u00eb p\u00ebr kompensimin e veteran\u00ebve partizan\u00eb tregon se definimi i gjer\u00eb p\u00ebr veteran nuk \u00ebsht\u00eb aq i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. N\u00eb vitin 1945, komisione rajonale ishin themeluar p\u00ebr t\u00eb verifikuar tri kategori t\u00eb parashikuara me ligj: partizan, patriot dhe meritues [benemerito]. Partizan ishte dikush q\u00eb kishte vdekur n\u00eb betej\u00eb apo kishte mbetur invalid ose kishte luftuar p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn tre muaj, ose ishte plagosur por megjithat\u00eb kishte luftuar p\u00ebr m\u00eb pak se tre muaj, apo ishte an\u00ebtar i komand\u00ebs (i angazhuar n\u00eb aktivitete t\u00eb ndryshme p\u00ebrfshir\u00eb mbledhjen e informacionit) p\u00ebr gjasht\u00eb muaj, apo ishte z\u00ebn\u00eb p\u00ebr aktivitete ushtarake dhe ishte mbajtur n\u00eb burg p\u00ebr gjasht\u00eb muaj. Patriot ishte dikush q\u00eb kishte luftuar p\u00ebr m\u00eb pak koh\u00eb, apo q\u00eb i ka ndihmuar rezistenc\u00ebs. Dhe meritues ishte dikush q\u00eb ishte m\u00eb pak se patriot, por q\u00eb rrezikoi p\u00ebr t\u2019u ndihmuar \u00e7etave. Kjo vet\u00ebm pjes\u00ebrisht i p\u00ebrfshiu njer\u00ebzit q\u00eb ishin t\u00eb angazhuar n\u00eb logjistik\u00eb, e n\u00eb ve\u00e7anti grat\u00eb. Megjithat\u00eb, vet\u00ebm n\u00eb Piedmont, ishin 100,000 njer\u00ebz t\u00eb regjistruar sipas k\u00ebtij ligji.<\/p>\n<p>Procesi i regjistrimit n\u00eb Itali ka ndodhur menj\u00ebher\u00eb pas luft\u00ebs. N\u00eb Kosov\u00eb, ky regjistrim po ndodh 17 vjet pas luft\u00ebs p\u00ebr shkak se ka pasur kund\u00ebrshtim t\u00eb fuqish\u00ebm p\u00ebr Ligjin e veteran\u00ebve, p\u00ebrfshir\u00eb edhe nga bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare, e cila e ka administruar Kosov\u00ebn p\u00ebr gati dhjet\u00eb vite. Nj\u00ebri nga argumentet ishte se Kosova nuk do t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb edhe nj\u00eb sistem t\u00eb asistenc\u00ebs.<\/p>\n<p>Italia doli nga lufta e shkat\u00ebrruar dhe e varf\u00ebr, por nuk i harroi ata q\u00eb luftuan p\u00ebr lirin\u00eb e saj. Kosova tashm\u00eb ka nd\u00ebrmarr\u00eb mbi vete nj\u00eb rrezik t\u00eb ngjash\u00ebm. Megjithat\u00eb, duket se p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje ka m\u00ebdyshje dhe mbase ka arsye t\u00eb forta t\u00eb mendohet q\u00eb nj\u00eb shum\u00eb e till\u00eb parash nuk mund t\u00eb sigurohet p\u00ebr t\u2019i financuar gjith\u00eb ato pensione.<\/p>\n<p>M\u00ebnyra p\u00ebr ta zgjidhur nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb debati i pafund, por masa t\u00eb qarta politike. N\u00ebse problemi q\u00ebndron te buxheti, at\u00ebher\u00eb qeveria duhet t\u2019i k\u00ebrkoj\u00eb parlamentit ta shfuqizoj\u00eb ligjin. Por, n\u00ebse ka dyshime q\u00eb numri i veteran\u00ebve t\u00eb regjistruar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i lart\u00eb edhe kur t\u00eb merren parasysh kategorit\u00eb e gjera t\u00eb ligjit, at\u00ebher\u00eb nj\u00eb task-forc\u00eb e pavarur dhe reprezentative duhet ta rishqyrtoj\u00eb pun\u00ebn e Komisionit, t\u2019i p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb gabimet dhe t\u2019u jap\u00eb fund spekulimeve t\u00eb pafundme.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ligji p\u00ebr kompensimin e veteran\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb po nxit debat se sa korrupsion ka n\u00eb zbatimin e tij, por po ashtu edhe p\u00ebr fizibilitetin e financimit t\u00eb nj\u00eb ligji t\u00eb till\u00eb n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb varf\u00ebr si Kosova. N\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb, ky debat \u00ebsht\u00eb politik dhe p\u00ebrqendrohet n\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb e U\u00c7K-s\u00eb. Duam t\u00eb kontribuojm\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":565,"featured_media":11755,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,14],"tags":[1808,1863],"ppma_author":[2193,213],"class_list":["post-3276","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","category-kritike","tag-uck","tag-veteranet"],"authors":[{"term_id":2193,"user_id":565,"is_guest":0,"slug":"anna-dilellio","display_name":"Anna di Lellio","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Anna01-1-e1735047538322.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Anna01-1-e1735047538322.jpg"},"user_url":"","last_name":"di Lellio","first_name":"Anna","description":"Anna di Lellio \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sociologe, gazetare dhe ish-konsulente n\u00eb Kombet e Bashkuara."},{"term_id":213,"user_id":184,"is_guest":0,"slug":"garentina-kraja","display_name":"Garentina Kraja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-28.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-28.jpg"},"user_url":"","last_name":"Kraja","first_name":"Garentina","description":"Garentina Kraja ishte k\u00ebshilltare p\u00ebr Politika t\u00eb Jashme e presidentes Atifete Jahjaga. Ajo ka punuar si korrespondente p\u00ebr organizat\u00ebn Associated Press, si dhe ka qen\u00eb gazetare n\u00eb gazet\u00ebn Koha Ditore. Ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor dhe Master n\u00eb Shkenc\u00eb Politike n\u00eb Universitetin Yale n\u00eb ShBA."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3276","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/565"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3276"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11759,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3276\/revisions\/11759"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11755"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3276"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}