{"id":3367,"date":"2018-02-21T16:26:24","date_gmt":"2018-02-21T14:26:24","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3367"},"modified":"2024-10-18T11:44:22","modified_gmt":"2024-10-18T09:44:22","slug":"te-kuptuarit-e-medias-dhe-informacionit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/te-kuptuarit-e-medias-dhe-informacionit\/","title":{"rendered":"T\u00eb kuptuarit e medias dhe informacionit"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>T\u00eb kuptuarit e medias dhe informacionit<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Nuk ka dit\u00eb q\u00eb nuk d\u00ebgjoj ankesa p\u00ebr median. Her\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e dob\u00ebt t\u00eb raportimit, her\u00eb p\u00ebr informatat e pjesshme q\u00eb plasohen aty, e her\u00eb her\u00eb edhe ankesa sa i p\u00ebrket agjend\u00ebs, pra p\u00ebrcaktimit t\u00eb asaj q\u00eb duhet t\u00eb raportohet. Shumica e ankesave, megjithat\u00eb, kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me median e re, median online. Aq shum\u00eb p\u00ebrqeshen sot mediat online, n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve edhe me t\u00eb drejt\u00eb, sa q\u00eb kam p\u00ebrshtypjen se kolektivisht jemi duke e demonizuar platform\u00ebn e s\u00eb ardhmes, internetin. Madje, shum\u00eb koleg\u00eb t\u00eb mi nga bota e k\u00ebrkimeve dhe e sfer\u00ebs publike jan\u00eb ata q\u00eb m\u00eb se shumti ankohen p\u00ebr &#8216;degradimin&#8217; e gazetaris\u00eb klasike nga gazetaria e internetit. Pa elaborime m\u00eb t\u00eb thella, fjalit\u00eb e tilla po e krijojn\u00eb nj\u00eb diskurs mosbesimi ndaj medias, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p>T\u00eb thuash sot kam lexuar di\u00e7ka n\u00eb media vlen nj\u00ebjt\u00eb sikur t\u00eb thuash kam lexuar di\u00e7ka n\u00eb internet. E t\u00eb lexuarit n\u00eb internet, sado q\u00eb ting\u00ebllon zbavit\u00ebse si referenc\u00eb kur e d\u00ebgjojm\u00eb nga ndonj\u00eb i moshuar q\u00eb mezi operon me telefon a kompjuter, nuk n\u00ebnkupton kurrfar\u00eb reference.<\/p>\n<p>Me vet\u00eb zhvillimin e teknologjis\u00eb, profesioni i gazetaris\u00eb ka ndryshuar duksh\u00ebm. Dhe k\u00ebtu nuk e kam fjal\u00ebn ve\u00e7 p\u00ebr gazetarin\u00eb qytetare, rrjetet sociale apo bllogjet, por edhe p\u00ebr vet\u00eb median q\u00eb dikur konsiderohej klasike. Edhe New York Times dhe Washington Post, apo Guardian dhe Independent, kan\u00eb ndryshuar. Jo pse kan\u00eb hequr dor\u00eb nga klasikja q\u00eb n\u00eb gazetari n\u00ebnkuptohet si domosdoshm\u00ebrisht e mir\u00eb, por se kan\u00eb ndryshuar vet\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb njer\u00ebzore si dhe m\u00ebnyra si e p\u00ebrdorim median dhe informacionin.<\/p>\n<p>Por si ta lexojm\u00eb median sot? Si ta kuptojm\u00eb informacionin e plasuar? Si ta p\u00ebrdorim at\u00eb, qoft\u00eb n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb ton\u00eb funksionale, qoft\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar di\u00e7ka? P\u00ebrgjigja mbetet e nj\u00ebjt\u00eb sikur n\u00eb koh\u00ebt e gazetaris\u00eb klasike q\u00eb morri form\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb shekullit XX, ve\u00e7se natyrisht, me nj\u00eb kujdes t\u00eb shtuar. Dhe kjo p\u00ebrgjigje ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me edukimin p\u00ebr median dhe informacionin.<\/p>\n<p>Nj\u00ebjt\u00eb si media, edhe edukimi ka evoluuar krahas zhvillimit teknologjik. Dikur nuk nevojitej shum\u00eb edukim apo arsimim p\u00ebr t\u00eb naviguar n\u00ebp\u00ebr lajme e informata. Gazetat shquheshin p\u00ebr reputacionin e tyre q\u00eb form\u00ebsohej nga cil\u00ebsia e raportimit dhe kredibiliteti editorial, nd\u00ebrsa mesazhet ishin t\u00eb qarta e t\u00eb kuptueshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Radiot dhe televizionet u rendit\u00ebn n\u00ebp\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat gjurm\u00eb. Dhe pavar\u00ebsisht zhvillimit t\u00eb teknologjis\u00eb radiodifuzive, gj\u00ebrat nuk \u00ebsht\u00eb se ndryshuan shum\u00eb. Nj\u00eb informat\u00eb nga nj\u00eb publikim jo fort kredibil duhej marr\u00eb me rezerv\u00eb, gj\u00eb q\u00eb nuk vlente p\u00ebr median me reputacion m\u00eb t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Zhvillimi i teknologjis\u00eb s\u00eb informacionit k\u00ebto dy dekada, megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb ndjekur proporcionalisht nga zhvillimi i medias, nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb krijuar p\u00ebrshtypja se trajtektoret p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar dhe gjykuar informacionin, pra edukimi p\u00ebr median, ka mbetur i nj\u00ebjti. Sot, megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb bazohet vler\u00ebsimi dhe gjykimi i informacionit ve\u00e7 n\u00eb baz\u00eb t\u00eb adres\u00ebs s\u00eb publikuesit. Sot edukimi p\u00ebr median n\u00ebnkupton nj\u00eb edukim q\u00eb mbase ve\u00e7 profesionist\u00ebt e medias e kishin dikur: edukim p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00ebnyr\u00ebn e ushtrimit t\u00eb profesionit t\u00eb gazetaris\u00eb, t\u00eb natyr\u00ebs dhe kredibilitetit t\u00eb burimeve q\u00eb gazetar\u00ebt p\u00ebrdorin, shum\u00ebllojshm\u00ebrin\u00eb e k\u00ebtyre burimeve si dhe gjith\u00eb procesin e plasimit t\u00eb informacionit, aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr ta kuptuar dhe interpretuar at\u00eb informacion dhe p\u00ebr ta shfryt\u00ebzuar t\u00eb nj\u00ebjtin n\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm t\u00eb m\u00ebsimit.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebto arsye, UNESCO, si nj\u00eb nga organizatat lidere n\u00eb fush\u00ebn e arsimimit, \u00ebsht\u00eb duke e zhvilluar nj\u00eb koncept t\u00eb ri t\u00eb politikave publike q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb pik\u00ebrisht me edukimin p\u00ebr median dhe informacionin, apo n\u00eb gjuh\u00ebn angleze Media and Information Literacy (MIL). N\u00eb pamund\u00ebsi p\u00ebr ta p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip fjal\u00ebn &#8216;literacy&#8217;, q\u00eb n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebri n\u00ebnkupton shkrim-leximin, fjala edukim i p\u00ebrshtatet m\u00eb s\u00eb miri konceptit. N\u00eb gjuh\u00ebt tjera, p.sh., francez\u00ebt e p\u00ebrkthejn\u00eb si edukim p\u00ebr median dhe informacionin, kurse gjerman\u00ebt si kompetenc\u00eb e medias, megjithat\u00eb koncepti mbetet i nj\u00ebjt\u00eb. Sipas UNESCO-s, koncepti n\u00ebnkupton kompetencat qen\u00ebsore, pra njohurit\u00eb, aft\u00ebsit\u00eb dhe sjelljet adekuate, q\u00eb u mund\u00ebsojn\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb lexojn\u00eb, kuptojn\u00eb, interpretojn\u00eb dhe v\u00ebn\u00eb n\u00eb funksion informacionin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb etike dhe efektive, p\u00ebr t\u00eb zhvilluar mendim kritik, aft\u00ebsi p\u00ebr m\u00ebsuar gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb aktiv n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n<p>Ideja prapa zhvillimit t\u00eb konceptit \u00ebsht\u00eb q\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb, pra shtetet si organizime t\u00eb shoq\u00ebrive, t\u00eb nd\u00ebrmarrin nisma t\u00eb politikave publike q\u00eb do t\u00eb g\u00ebrshetonin politikat arsimore, ato t\u00eb medias si dhe t\u00eb teknologjis\u00eb, drejt sigurimit se qytetar\u00ebt mund t\u00eb marrin nj\u00eb shkatht\u00ebsi e njohuri t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto dit\u00eb, Instituti p\u00ebr Politika Zhvillimore (INDEP), n\u00eb partneritet me UNESCO-n, \u00ebsht\u00eb duke e kryer nj\u00eb k\u00ebrkim baz\u00eb q\u00eb pritet t&#8217;i identifikoj\u00eb pikat ky\u00e7e n\u00eb sfer\u00ebn e politikave publike p\u00ebrmes s\u00eb cilave nj\u00eb politik\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse e edukimit p\u00ebr median dhe informacionin do t\u00eb mund t\u00eb zhvillohej n\u00eb Kosov\u00eb. Pas konsultimeve me vepruesit tjer\u00eb shoq\u00ebror\u00eb q\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb sfer\u00ebn e medias dhe teknologjis\u00eb, k\u00ebrkimi n\u00eb fjal\u00eb pritet t\u00eb zhvillohet n\u00eb nj\u00eb studim konkret q\u00eb do t\u00eb sugjeronte hapat se si mund t\u00eb intervenohet n\u00eb sfer\u00ebn e politikave publike n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria t\u00eb sigurohet se qytetar\u00ebt e saj do t\u00eb ken\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb marrin edukimin e duhur mbi median. Andaj, nuk ka koh\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, jo ve\u00e7 p\u00ebr profesionist\u00ebt e medias por edhe p\u00ebr publikun e gjer\u00eb, q\u00eb t\u00eb diskutohet se si mund ta arrijm\u00eb k\u00ebt\u00eb. Duhet debatuar, sidomos, se si ta b\u00ebjm\u00eb edukimin mbi median dhe informacionin proces t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm shoq\u00ebror, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edukimin formal por edhe at\u00eb joformal.<\/p>\n<p>P\u00ebrmes nj\u00eb diskutimi t\u00eb till\u00eb do t\u00eb mund t&#8217;i bashk\u00ebdyzojm\u00eb q\u00ebllimet e politikave t\u00eb arsimit dhe ato t\u00eb teknolgjis\u00eb dhe medias n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb qe t\u00eb sigurohemi ta aplikojm\u00eb nj\u00eb politik\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebr edukimin mbi median dhe informacionin, sipas udh\u00ebzimeve t\u00eb UNESCO-s. K\u00ebsisoj, n\u00eb mos gj\u00eb tjet\u00ebr, do t\u00eb mund ta p\u00ebrshpejtonim kalimin nga kjo amulli n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjendet media dhe sfera publike e Kosov\u00ebs. Do t\u00eb mund t\u00eb siguroheshim q\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn gjeneratat e ardhshme do t\u00eb din\u00eb si t&#8217;i lexojn\u00eb dhe t&#8217;i kuptojn\u00eb mediat, ose, th\u00ebn\u00eb tro\u00e7, do ta din\u00eb dallimin mes &#8216;nj\u00eb shkrimi n\u00eb internet&#8217; dhe nj\u00eb shkrimi gazetaresk me disa burime mir\u00eb t\u00eb cituara, i cili po ashtu do t\u00eb jet\u00eb i botuar n\u00eb internet.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb kuptuarit e medias dhe informacionit Nuk ka dit\u00eb q\u00eb nuk d\u00ebgjoj ankesa p\u00ebr median. Her\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e dob\u00ebt t\u00eb raportimit, her\u00eb p\u00ebr informatat e pjesshme q\u00eb plasohen aty, e her\u00eb her\u00eb edhe ankesa sa i p\u00ebrket agjend\u00ebs, pra p\u00ebrcaktimit t\u00eb asaj q\u00eb duhet t\u00eb raportohet. Shumica e ankesave, megjithat\u00eb, kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":277,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[976],"ppma_author":[275],"class_list":["post-3367","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-media"],"authors":[{"term_id":275,"user_id":277,"is_guest":0,"slug":"krenar-gashi","display_name":"Krenar Gashi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1562950980845.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/1562950980845.jpg"},"user_url":"","last_name":"Gashi","first_name":"Krenar","description":"Krenar Gashi \u00ebsht\u00eb studiues i shkenc\u00ebs sociale, aktualisht doktorant n\u00eb shkenc\u00eb politike n\u00eb Universitetin e Gentit n\u00eb Belgjik\u00eb. Fokus i studimeve t\u00eb tij jan\u00eb diskursi, pushteti dhe demokracia, mir\u00ebpo si ish aktivist dhe ekspert i medias, ai poashtu kontribuon n\u00eb studimet e medias dhe kritik\u00ebn e sfer\u00ebs publike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/277"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3367"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8652,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367\/revisions\/8652"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3367"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}