{"id":3445,"date":"2017-01-14T15:24:21","date_gmt":"2017-01-14T13:24:21","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3445"},"modified":"2024-10-17T14:57:52","modified_gmt":"2024-10-17T12:57:52","slug":"cka-jane-lajmet-falso-dhe-realiteti-post-vertete","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/cka-jane-lajmet-falso-dhe-realiteti-post-vertete\/","title":{"rendered":"\u00c7ka jan\u00eb lajmet falso dhe realiteti post-v\u00ebrtet\u00eb?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>\u00c7ka jan\u00eb lajmet falso dhe realiteti post-v\u00ebrtet\u00eb?<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Sot \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dallohen lajmet e v\u00ebrteta nga ato t\u00eb pav\u00ebrteta apo falso. Karakterizimi i lajmeve si \u201efake news\u201c apo lajme falso \u00ebsht\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr marr\u00ebsit e lajmeve, pasiq\u00eb k\u00ebto si t\u00eb tilla servohen nga media sociale dhe rrjetet tjera mediale duke i b\u00ebr\u00eb k\u00ebto lajme atraktive dhe t\u00eb shkruara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb nuk jan\u00eb as t\u00eb v\u00ebrteta, por nuk jan\u00eb as komplet t\u00eb pav\u00ebrteta.<\/p>\n<p>Algoritmet e mediave sociale pastaj e kan\u00eb t\u00eb pamundur t\u00eb filtrojn\u00eb lajmet e tilla (Buzzfeed, Twitter, Facebook etj) dhe si t\u00eb tilla, ato e konstruktojn\u00eb realitetin e ri, q\u00eb nuk bazohet n\u00eb fakte por n\u00eb projeksione m\u00eb shum\u00eb emocionale t\u00eb d\u00ebshirave se sa t\u00eb realitetit. Kjo prandaj edhe quhet \u201erealiteti I post-v\u00ebrtet\u00ebs\u201c, (post-truth reality). Bile, fjalori i Oksfordit e zgjodhi fjal\u00eb t\u00eb vitit 2016 fjal\u00ebn post-v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>Taktika e lajmeve fallso varion nga zhvendosja e v\u00ebmendjes, manipulimi dhe de-legjitimimi i \u00e7\u00ebshtjeve, situatave apo personaliteteve.<\/p>\n<p>S\u00eb shpejti, gjigand\u00ebt e medias sociale (Facebook) do t\u00eb sinjalizojn\u00eb lajmet e pasigurta t\u00eb cilat nuk kan\u00eb origjin\u00eb legjitime, nd\u00ebrsa sipas gazet\u00ebs The Guardian, Melissa Zimdars, nj\u00eb profesoresh\u00eb e Komunikimit dhe Medias ka krijuar nj\u00eb list\u00eb t\u00eb ueb-faqeve q\u00eb q\u00ebllimisht publikojn\u00eb informacione jo t\u00eb besueshme apo falso. Kjo list\u00eb p\u00ebrmban edhe k\u00ebshilla se si t\u2019i ikim lajmeve falso dhe t\u2019i verifikojm\u00eb lajmet.<\/p>\n<p>Rastet e m\u00ebdha t\u00eb lajmeve falso u p\u00ebrmend\u00ebn gjat\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve n\u00eb Shtetet e Bashkuara si dhe gjat\u00eb Brexit-it. N\u00eb ve\u00e7anti ishte interesante rasti i disa t\u00eb rinj\u00ebve nga Maqedonia q\u00eb arrit\u00ebn jo vet\u00ebm t\u00eb krijonin nj\u00eb shum\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb t\u00eb ardhurave nga lajmet e tilla, por edhe t\u00eb ken\u00eb ndikim n\u00eb zgjedhjet n\u00eb ShBA, duke krijuar disa qindra ueb faqe p\u00ebr t\u00eb projektuar lajme t\u00eb fabrikuara. N\u00eb rastin e Maqedonis\u00eb, sipas nj\u00eb raporti t\u00eb BBC, k\u00ebto lajme u kopjuan nga ueb faqet e l\u00ebvizjeve t\u00eb djathta n\u00eb ShBA p\u00ebr t\u2019i transmetuar pastaj si t\u00eb v\u00ebrteta.<\/p>\n<p>Nj\u00eb protagonist i intervistuar nga BBC ka deklaruar se nuk \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00ebse k\u00ebto lajme ishin t\u00eb v\u00ebrteta, por e r\u00ebnd\u00ebsishme ishte se ata gjeneronin para.<\/p>\n<p>Opinioni n\u00eb Kosov\u00eb gjithashtu po p\u00ebrballet me lajme t\u00eb tilla edhepse n\u00eb shkall\u00eb m\u00eb pak t\u00eb frekuentuar. Lajmet p\u00ebr shum\u00eb raste sensacionalizohen p\u00ebrmes tentimit p\u00ebr gjenerimin e lexueshm\u00ebris\u00eb deri n\u00eb at\u00eb mas\u00eb q\u00eb harrohet lajmi i cili transmetohet. Pra, mos-kordinimi i tekstit me titullin n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb forme \u00ebsht\u00eb edhe hapi i par\u00eb i lajmeve falso, nd\u00ebrsa fabrikimi i tekstit, mos-p\u00ebrmendja e burimit, shtremb\u00ebrimit t\u00eb informacionit, keqinterpretimi i numrave dhe t\u00eb tjera bien n\u00ebn definicionin e lajmeve falso.<\/p>\n<p>Fatkeq\u00ebsisht, edhe krijimi i mediave online n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb i afektuar nga k\u00ebto zhvillime dhe krijon opinione t\u00eb gabuara si dhe p\u00ebrceptime t\u00eb pasakta p\u00ebr situat\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo mund t\u00eb ket\u00eb efekt drastik edhe n\u00eb zgjedhjet e ardhshme. Duke par\u00eb fokusin e mediave n\u00eb shembullin e zgjedhjeve n\u00eb nj\u00eb komun\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb Kosov\u00eb, ku p\u00ebrqendrimi ishte sip\u00ebrfaq\u00ebsor dhe nuk raportonte n\u00eb esenc\u00ebn e programeve dhe planeve t\u00eb kandidat\u00ebve, por n\u00eb gabimet e t\u00eb folur\u00ebs dhe satir\u00ebn e krijuar nga k\u00ebto situata, gjasat jan\u00eb se fokusi i mediave n\u00eb zgjedhjet e ardhshme n\u00eb \u00e7\u00ebshjet e r\u00ebnd\u00ebsishme programore do t\u00eb jet\u00eb i vog\u00ebl.<\/p>\n<p>Shembulli se si lajmet e pav\u00ebrteta mirren seriozisht jan\u00eb edhe portalet satirike, q\u00eb marrin p\u00eblqime dhe shp\u00ebrndarje me mbishkrime dhe komente p\u00ebr lajme si t\u00eb v\u00ebrteta nd\u00ebrsa ato jan\u00eb lajme satirike dhe t\u00eb trilluara.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto kontribuojn\u00eb n\u00eb krijimin e nj\u00eb situate q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb realitet, nd\u00ebrsa merret si realitet, rrjedhimisht q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cpost-v\u00ebrtet\u00eb\u201d. Problemi kryesor q\u00ebndron aty se me nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e lajmeve falso dhe krijimin e situat\u00ebs ku e v\u00ebrteta nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, devijimi i shoq\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i mundsh\u00ebm dhe m\u00eb i af\u00ebrt.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7ka jan\u00eb lajmet falso dhe realiteti post-v\u00ebrtet\u00eb? Sot \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dallohen lajmet e v\u00ebrteta nga ato t\u00eb pav\u00ebrteta apo falso. Karakterizimi i lajmeve si \u201efake news\u201c apo lajme falso \u00ebsht\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr marr\u00ebsit e lajmeve, pasiq\u00eb k\u00ebto si t\u00eb tilla servohen nga media sociale dhe rrjetet tjera mediale duke i b\u00ebr\u00eb k\u00ebto lajme [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":29,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1402],"ppma_author":[40],"class_list":["post-3445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-fake-news"],"authors":[{"term_id":40,"user_id":29,"is_guest":0,"slug":"abit-hoxha","display_name":"Abit Hoxha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/abith_profil.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/abith_profil.jpg"},"user_url":"","last_name":"Hoxha","first_name":"Abit","description":"Abit Hoxha \u00ebsht\u00eb hulumtues dhe doktorant n\u00eb Universitetin Ludwig Maximilian n\u00eb Mynih t\u00eb Gjermanis\u00eb, ku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb krahasim t\u00eb prodhimit t\u00eb lajmeve n\u00eb konflikte. Ai \u00ebsht\u00eb autor i disa publikimeve shkencore n\u00eb revista akademike dhe nj\u00eb libri p\u00ebr raportimin e mediave gjat\u00eb dhe pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. Ka p\u00ebrfunduar studimet n\u00eb Shkenc\u00eb Politike, Gazetari dhe Politika t\u00eb Mbrojtjes, Zhvillimit dhe Diplomaci n\u00eb Kosov\u00eb dhe Angli. Abiti \u00ebsht\u00eb aktiv n\u00eb fush\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb gazetaris\u00eb, medias, siguris\u00eb, konfliktit dhe l\u00ebvizjeve sociale, \u00ebsht\u00eb hulumtues i jasht\u00ebm n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb dhe kontribuon p\u00ebr media nd\u00ebrkomb\u00ebtare."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/29"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3445"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8589,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3445\/revisions\/8589"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3445"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}