{"id":3614,"date":"2017-07-06T11:58:12","date_gmt":"2017-07-06T09:58:12","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3614"},"modified":"2024-10-18T14:21:43","modified_gmt":"2024-10-18T12:21:43","slug":"politika-anti-duhan-ne-mbrojtje-te-shendetit-seksual-riprodhues","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/politika-anti-duhan-ne-mbrojtje-te-shendetit-seksual-riprodhues\/","title":{"rendered":"Politika anti-duhan n\u00eb mbrojtje t\u00eb sh\u00ebndetit seksual riprodhues"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Politika anti-duhan n\u00eb mbrojtje t\u00eb sh\u00ebndetit seksual riprodhues<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Sh\u00ebndeti riprodhues, si koncept i ri i sh\u00ebndetit publik p\u00ebr vendin ton\u00eb, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me\u00a0aft\u00ebsin\u00eb e njer\u00ebzve p\u00ebr t\u2019u riprodhuar dhe lirin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb vendosur mbi m\u00ebnyr\u00ebn dhe koh\u00ebn e riprodhimit. Kujdesi p\u00ebr sh\u00ebndetin domosdoshm\u00ebrisht ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin riprodhues dhe mir\u00ebqenien fizike, mendore dhe shoq\u00ebrore, duke parandaluar dhe zgjidhur shum\u00eb\u00a0probleme t\u00eb\u00a0sh\u00ebndetit riprodhues.<\/p>\n<p>N\u00eb kund\u00ebrth\u00ebnie me p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb ruajtur sh\u00ebndetin, duhanpirja mbetet nd\u00ebr vras\u00ebsit m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb nivel global. N\u00eb fakt, duhanpirja \u00ebsht\u00eb investim n\u00eb vdekje t\u00eb parakohshme \u2013 t\u00eb personave q\u00eb e konsumojn\u00eb dhe t\u00eb atyre q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ekspozuar. Megjithat\u00eb, shumica e vdekjeve t\u00eb shkaktuara nga duhani ndodhin n\u00eb vende t\u00eb pazhvilluara dhe n\u00eb ato n\u00eb zhvillim \u2013 prirje e cila pritet t\u00eb zgjerohet edhe m\u00eb shum\u00eb gjat\u00eb dekadave t\u00eb ardhshme. Shikuar n\u00eb kontekst shtet\u00ebror, \u00ebsht\u00eb alarmant fakti q\u00eb duhani i merr jet\u00ebn 2200 kosovar\u00ebve n\u00eb vit, p\u00ebrderisa, sipas Agjencionit Kosovar t\u00eb Statistikave, 14% e popullat\u00ebs mbi 9 vje\u00e7 n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb duhanpir\u00ebs.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr d\u00ebme t\u00eb shumta, raporte t\u00eb num\u00ebrta t\u00eb nxjerra nd\u00ebr vite nga Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb tregojn\u00eb se duhanpirja d\u00ebmton thuajse t\u00eb gjitha aspektet e sh\u00ebndetit seksual, riprodhues dhe at\u00eb t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Pirja e duhanit shkakton pasoja t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb sh\u00ebndetin seksual t\u00eb grave dhe burrave, duke d\u00ebmtuar fertilitetin mashkullor dhe at\u00eb fem\u00ebror, p\u00ebrderisa cenon r\u00ebnd\u00eb sh\u00ebndetin e f\u00ebmij\u00ebs. Megjithat\u00eb, rreziqet e asociuara me pirjen e duhanit sulmojn\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb shum\u00eb grat\u00eb dhe f\u00ebmij\u00ebt. N\u00eb fakt, duhanpirja rrit rrezikun e abortit tek grat\u00eb shtat\u00ebz\u00ebn\u00eb, shton gjasat e lindjes s\u00eb parakohshme dhe ka ndikim direkt n\u00eb vdekjet e papritura t\u00eb foshnjave t\u00eb porsalindura.<\/p>\n<p>Futja n\u00eb fuqi e Ligjit p\u00ebr Kontrollin e Duhanit n\u00eb vitin 2013 mbetet p\u00ebrpjekja kryesore e institucioneve shtet\u00ebrore drejt mbrojtjes s\u00eb sh\u00ebndetit publik dhe krijimit t\u00eb nj\u00eb ambienti\u00a0sans-duhan\u00a0n\u00eb Kosov\u00eb. Studimi i kryer nga OBSH (GYTS), q\u00eb \u00ebsht\u00eb standard nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr matjen e prevalenc\u00ebs, tregon q\u00eb pas hyrjes n\u00eb fuqi t\u00eb k\u00ebtij ligji, prevalenca e duhanpirjes n\u00eb Kosov\u00eb ka pasur r\u00ebnie, nga viti 2004 kur \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, n\u00eb 2016. Por, kapacitetet e pamjaftueshme dhe mungesa e struktur\u00ebs organizative t\u00eb autoriteteve zbatuese t\u00eb ligjit kan\u00eb ndikuar n\u00eb mosimplementimin efektiv t\u00eb politikave antiduhan. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, sinjalizues i moszbatimit strikt t\u00eb ligjit antiduhan, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm numri i ul\u00ebt i gjobave t\u00eb parashtruara ndaj subjekteve q\u00eb nuk respektojn\u00eb ligjin.<\/p>\n<p>Aspekt shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, i munguar nga institucionet p\u00ebrkat\u00ebse, \u00ebsht\u00eb neglizhimi i r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb avokimit p\u00ebr ndryshim t\u00eb opinionit dhe kultur\u00ebs lidhur m\u00eb duhanpirjen. Politikat antiduhan tanim\u00eb n\u00eb zbatim nuk do t\u00eb duhej t\u00eb priteshin t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si shkop magjik p\u00ebr t\u00eb kontrolluar duhanpirjen n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrderisa v\u00ebmendje joadekuate i kushtohet ofrimit t\u00eb sh\u00ebrbimeve dhe k\u00ebshillave cil\u00ebsore p\u00ebr kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor nga profesionist\u00ebt mjek\u00ebsor.<\/p>\n<p>Vet\u00ebdija e ul\u00ebt p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe t\u00eb drejtat seksuale riprodhuese n\u00eb Kosov\u00eb vjen par\u00ebsisht si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb politikave dhe infrastruktur\u00ebs s\u00eb duhur ligjore. Deri tani, p\u00ebrpjekjet institucionale nuk kan\u00eb pasur sukses n\u00eb zbatimin e nj\u00eb platforme t\u00eb q\u00ebndrueshme strategjike p\u00ebr nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin e popullat\u00ebs lidhur me sh\u00ebndetin seksual riprodhues, q\u00eb do t\u00eb ishte n\u00eb rezonanc\u00eb me p\u00ebrmir\u00ebsimin e sjelljeve t\u00eb d\u00ebmshme sh\u00ebndet\u00ebsore karshi pravalenc\u00ebs s\u00eb lart\u00eb t\u00eb duhanpirjes n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas ligjit n\u00eb fuqi, \u00ebsht\u00eb obligim ligjor q\u00eb rregulloret dhe politikat e kontrollit t\u00eb duhanit t\u00eb jen\u00eb n\u00eb konformitet me t\u00eb drejtat e njeriut \u2013 p\u00ebrkat\u00ebsisht, me t\u00eb drejtat e sh\u00ebndetit reproduktiv seksual, t\u00eb cilat njohin qasjen n\u00eb mjete efektive t\u00eb informimit p\u00ebr sh\u00ebndet t\u00eb mir\u00eb si parakusht t\u00eb respektimit t\u00eb k\u00ebtyre t\u00eb drejtave. Qasja n\u00eb informim p\u00ebr k\u00ebshilla p\u00ebr nd\u00ebrpreje t\u00eb pirjes s\u00eb duhanit dhe mb\u00ebshtetje p\u00ebr pacient\u00ebt q\u00eb pin\u00eb duhan, ndikon duksh\u00ebm n\u00eb inkurajim t\u00eb masave p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb duhanin. Prandaj, p\u00ebrpjekjet informuese dhe edukative p\u00ebr d\u00ebmet q\u00eb shkakton duhani duhet t\u00eb jen\u00eb komponent\u00eb vital\u00eb t\u00eb \u00e7do politike antiduhan.<\/p>\n<p>T\u00eb jesh i mirinformuar lidhur me rreziqet dhe d\u00ebmet specifike t\u00eb produkteve t\u00eb duhanit, pasojat e d\u00ebmshme sh\u00ebndet\u00ebsore dhe k\u00ebrc\u00ebnimet vdekjeprur\u00ebse q\u00eb paraqet konsumimi i duhanit dhe ekspozimi ndaj tymit t\u00eb duhanit, mund t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb jet\u00eb. Ve\u00e7an\u00ebrisht, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb programeve shtet\u00ebrore lidhur me edukimin mbi sh\u00ebndetin seksual riprodhues, r\u00ebnd\u00ebsi e shtuar duhet t\u2019i kushtohet mb\u00ebshtetjes s\u00eb sh\u00ebndetit t\u00eb n\u00ebnave dhe foshnjave p\u00ebr t\u00eb ndalur duhanpirjen para, gjat\u00eb dhe pas shtat\u00ebzanis\u00eb. Kontrolli i duhanpirjes n\u00eb Kosov\u00eb, duhet t\u00eb mos shikohet si problem i vet\u00ebm i Ministris\u00eb s\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb. Mekanizma t\u00eb decentralizuar, me p\u00ebfshirje t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit dhe institucioneve relevante duhet t\u00eb angazhohen n\u00eb luftimin e kultur\u00ebs s\u00eb duhanpirjes dhe avokim p\u00ebr mbrojtje t\u00eb sh\u00ebndetit seksual riprodhues. Implementimi strikt i ligjit t\u00eb kontrollit t\u00eb duhani, i cili nuk duhet t\u00eb shikohet vet\u00ebm si mekaniz\u00ebm p\u00ebr nd\u00ebshkim t\u00eb duhanprijes s\u00eb pakontrolluar, por edhe si burim i edukimit t\u00eb masave lidhur me pasojat e pirjes s\u00eb duhanit, p\u00ebrfundimisht mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e sh\u00ebndetit publik n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>__________<\/p>\n<p><em>Q\u00ebndrimet e pasqyruara jo medoemos paraqesin q\u00ebndrimet e K10, UNFPA, apo ANF dhe as t\u00eb organizat\u00ebs Democracy for Development.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Politika anti-duhan n\u00eb mbrojtje t\u00eb sh\u00ebndetit seksual riprodhues Sh\u00ebndeti riprodhues, si koncept i ri i sh\u00ebndetit publik p\u00ebr vendin ton\u00eb, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me\u00a0aft\u00ebsin\u00eb e njer\u00ebzve p\u00ebr t\u2019u riprodhuar dhe lirin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb vendosur mbi m\u00ebnyr\u00ebn dhe koh\u00ebn e riprodhimit. Kujdesi p\u00ebr sh\u00ebndetin domosdoshm\u00ebrisht ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin riprodhues dhe mir\u00ebqenien fizike, mendore dhe [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":323,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[335],"class_list":["post-3614","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":335,"user_id":323,"is_guest":0,"slug":"valeza-zogjani","display_name":"Val\u00ebza Zogjani","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/valeza-e1729757382649.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/valeza-e1729757382649.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zogjani","first_name":"Val\u00ebza","description":"Val\u00ebza \u00ebsht\u00eb politologe dhe punon si menaxhere e projektit n\u00eb Institutin Demokraci p\u00ebr Zhvillim (D4D). Si p\u00ebrfituese e burs\u00ebs studimore nga Instituti Suedez, ka kryer studimet Master n\u00eb Universitetin e Link\u00f6ping n\u00eb Suedi p\u00ebr shkenca politike."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3614","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/323"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3614"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3614\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8748,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3614\/revisions\/8748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3614"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3614"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3614"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3614"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}