{"id":3769,"date":"2018-01-26T17:02:50","date_gmt":"2018-01-26T15:02:50","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3769"},"modified":"2024-12-16T16:11:25","modified_gmt":"2024-12-16T14:11:25","slug":"fuqizimi-ekonomik-i-grave-si-parakusht-per-zhvillim-ekonomik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/fuqizimi-ekonomik-i-grave-si-parakusht-per-zhvillim-ekonomik\/","title":{"rendered":"Fuqizimi ekonomik i grave si parakusht p\u00ebr zhvillim ekonomik"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p>Fuqizimi ekonomik i grave mbetet n\u00eb periferi t\u00eb planifikimit t\u00eb politikave publike dhe ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb edhe pse shpesh, sidomos p\u00ebr p\u00ebrfitimin e poen\u00ebve politik, cil\u00ebsohet q\u00eb me munges\u00ebn e aktivizimit t\u00eb grave n\u00eb treg t\u00eb pun\u00ebs Kosova \u00ebsht\u00eb duke humbur shum\u00eb, sepse nuk po e shfryt\u00ebzon gjysm\u00ebn e potencialit ekonomik. Mir\u00ebpo, edhe pse ka pasur progres n\u00eb disa aspekte t\u00eb nevojshme t\u00eb cilat \u00e7ojn\u00eb drejt p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb predispozitave p\u00ebr barazi gjinore, ka ende shum\u00eb pun\u00eb p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb, sidomos, n\u00ebse e shikojm\u00eb barazin\u00eb gjinore, dhe specifikisht fuqizimin ekonomik t\u00eb grave si kontribuues drejt zhvillimit ekonomik.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>K\u00ebta hapa t\u00eb ardhsh\u00ebm q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmerren jan\u00eb drejt krijimit t\u00eb kushteve q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb funksionimin e politikave publike n\u00eb t\u00eb ardhmen t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb zhvillim ekonomik dhe fuqizim t\u00eb grave nj\u00ebkoh\u00ebsisht. Rezultatet e analizave mikro dhe makroekonomike tregojn\u00eb q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb politikat t\u00eb cilat stimulojn\u00eb fuqizimin ekonomik t\u00eb grave t\u00eb ndikojn\u00eb si n\u00eb rritjen e barazis\u00eb gjinore, ashtu edhe n\u00eb rritjen ekonomike t\u00eb nj\u00eb vendi, kushtet n\u00eb vijim duhet t\u00eb plot\u00ebsohen: (1) grat\u00eb dhe burrat t\u00eb ndajn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb barabart\u00eb pun\u00ebt riprodhuese \u2013 k\u00ebto p\u00ebrfshijn\u00eb pun\u00ebt e sht\u00ebpis\u00eb e t\u00eb kujdesit, q\u00eb jan\u00eb t\u00eb papaguara; (2) dallimi n\u00eb paga t\u00eb jet\u00eb i vog\u00ebl; (3) t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb sektor i kujdesit i kualitetit t\u00eb lart\u00eb; dhe (4) t\u00eb ket\u00eb investime t\u00eb mjaftueshme n\u00eb infrastruktur\u00ebn q\u00eb ul\u00eb ngarkes\u00ebn e kujdesit.<\/p>\n<p>Bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb, kemi ende rrug\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, jo vet\u00ebm si Kosov\u00eb, por n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi si bot\u00eb, drejt ofrimit t\u00eb kushteve baz\u00eb, t\u00eb cilat mund\u00ebsojn\u00eb fuqizimin ekonomik t\u00eb grave n\u00eb funksion t\u00eb barazis\u00eb gjinore dhe zhvillimit ekonomik. Mir\u00ebpo, t\u00eb fokusohemi n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Kushti i par\u00eb, ai i ndarjes s\u00eb barabart\u00eb t\u00eb pun\u00ebve riprodhuese mbetet problematik edhe m\u00eb tutje, duke qen\u00eb q\u00eb grat\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb papaguar n\u00eb ekonomit\u00eb sht\u00ebpiake n\u00eb Kosov\u00eb. Ky problem \u00ebsht\u00eb prekur nga shkrime\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/89180\/nenvleresimi-i-kontributit-te-grave-ne-ekonomi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb m\u00ebhershme<\/a>\u00a0dhe ende mbetet problem, duke qen\u00eb q\u00eb adresimi i k\u00ebtij problemi k\u00ebrkon jo vet\u00ebm ndryshim t\u00eb politikave apo implementim t\u00eb tyre, por edhe ndryshim t\u00eb mend\u00ebsis\u00eb dhe q\u00ebndrimeve shoq\u00ebrore. Mir\u00ebpo, n\u00eb aspektin e ndryshimit t\u00eb mundsh\u00ebm, n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim, do t\u00eb fokusohem n\u00eb m\u00ebnyrat specifike se si mund t\u00eb plot\u00ebsohet ky kusht. At\u00eb q\u00eb e parasheh literatura del edhe nga hulumtimi n\u00eb raportin \u201c<a href=\"http:\/\/riinvestinstitute.org\/uploads\/files\/2017\/November\/10\/Grate_ne_tregun_e_punes1510308263.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Grat\u00eb n\u00eb Tregun e Pun\u00ebs,<\/a>\u201d t\u00eb Institutit Riinvest, i cili nd\u00ebr t\u00eb tjera tregon se n\u00eb ekonomit\u00eb familjare ku grat\u00eb jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuara dhe kan\u00eb t\u00eb ardhura substanciale, angazhimi i burrave n\u00eb pun\u00ebt e kujdesit dhe riprodhuese sht\u00ebpiake, rritet. N\u00eb form\u00eb ciklike, pavar\u00ebsia ekonomike e grave, ndikon n\u00eb fuqizimin e tyre n\u00eb ekonomin\u00eb familjare, duke u dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu edhe mund\u00ebsi m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr ndarje t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb pun\u00ebve riprodhuese. Dhe duke u bazuar n\u00eb t\u00eb gjeturat e sip\u00ebrp\u00ebrmendura, ndarja e barabart\u00eb e pun\u00ebve riprodhuese \u00ebsht\u00eb parakusht q\u00eb politikat ekonomike q\u00eb synojn\u00eb fuqizimin ekonomik t\u00eb grave t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb zhvillim ekonomik t\u00eb vendit dhe n\u00eb barazi gjinore.<\/p>\n<p>Kushti i dyt\u00eb, q\u00eb dallimi n\u00eb paga t\u00eb jet\u00eb i vog\u00ebl, kusht i cili p\u00ebr mendimin tim do t\u00eb duhej t\u00eb ishte dallimi n\u00eb paga t\u00eb mos ekzistoj\u00eb, duhet t\u00eb rregullohet me ligj, i cili nd\u00ebr t\u00eb tjera parasheh d\u00ebnime n\u00eb rast mos-respektimi. Por p\u00ebrve\u00e7 pagave, duhet t\u00eb rregullohen edhe kushtet e vendeve t\u00eb pun\u00ebs. Duhet t\u00eb ndalohet praktika q\u00eb n\u00eb shpallje p\u00ebr vende t\u00eb caktuara pune, t\u00eb paracaktohet gjinia ose mosha. Kushti p\u00ebr barazi n\u00eb tregun e pun\u00ebs duhet t\u00eb mb\u00ebrthej\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto, e m\u00eb shum\u00eb. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb grat\u00eb t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb ekonomi, dhe drejt zhvillimit t\u00eb saj, kontributi i tyre duhet t\u00eb konsiderohet dhe t\u00eb vler\u00ebsohet si i barabart\u00eb me at\u00eb t\u00eb burrave.<\/p>\n<p>Kushti i tret\u00eb dhe ai i kat\u00ebrt jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlidhur ngusht\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin. Infrastruktura e kujdesit ndaj f\u00ebmij\u00ebve dhe t\u00eb moshuarve \u00ebsht\u00eb parakusht shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb u mund\u00ebson grave aktivizimin ekonomik. Ekzistimi i \u00e7erdheve cil\u00ebsore dhe me kosto t\u00eb p\u00ebrballueshme u mund\u00ebson grave t\u00eb aktivizohen ose ri-aktivizohen n\u00eb tregun e pun\u00ebs edhe kur kan\u00eb f\u00ebmij\u00eb. N\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb, barra m\u00eb e madhe e kujdesit ndaj f\u00ebmij\u00ebve i bie n\u00ebnave, dhe k\u00ebshtu, investimi n\u00eb sektorin e kujdesit, \u00ebsht\u00eb indirekt edhe investim n\u00eb aktivizimin e grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Ngjash\u00ebm, ekzistimi i qendrave dhe infrastruktur\u00ebs t\u00eb kujdesit ndaj t\u00eb moshuarve kontribuon n\u00eb leht\u00ebsimin e barr\u00ebs s\u00eb kujdesit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e p\u00ebr grat\u00eb n\u00eb ve\u00e7anti. Agjenda p\u00ebr Fuqizimin Ekonomik t\u00eb Grave, e publikuar nga Forumi Ekonomik i Grave, shp\u00ebrfaq\u00eb pes\u00eb modele t\u00eb mundshme p\u00ebr t\u00eb rritur mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr kujdesin ndaj f\u00ebmij\u00ebve. K\u00ebto modele parashohin p\u00ebrfshirjen m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb sektorit publik dhe investimit publik n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, partneritetet publiko-private, si dhe p\u00ebrfshirjen e sektorit privat. Ide si k\u00ebto, jan\u00eb hapa n\u00eb drejtimin e duhur p\u00ebr t\u00eb ofruar infrastruktur\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb kujdesi, dhe si rezultat duke ofruar mund\u00ebsi p\u00ebr aktivizim m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb grave n\u00eb ekonomi.<\/p>\n<p>Plot\u00ebsimi i kushteve t\u00eb paraqitura n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim, n\u00eb izolim, nuk garanton fuqizim ekonomik t\u00eb grave, arritje t\u00eb barazis\u00eb gjinore, e as zhvillimi ekonomik. Mir\u00ebpo, k\u00ebto jan\u00eb hapa t\u00eb cil\u00ebt ndihmojn\u00eb q\u00eb politikat dhe ndryshimet n\u00eb t\u00eb ardhmen, t\u00eb cilat kan\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim barazin\u00eb gjinore, t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb fuqizimin ekonomik t\u00eb grave, dhe n\u00eb zhvillimin ekonomik t\u00eb vendit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fuqizimi ekonomik i grave mbetet n\u00eb periferi t\u00eb planifikimit t\u00eb politikave publike dhe ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb edhe pse shpesh, sidomos p\u00ebr p\u00ebrfitimin e poen\u00ebve politik, cil\u00ebsohet q\u00eb me munges\u00ebn e aktivizimit t\u00eb grave n\u00eb treg t\u00eb pun\u00ebs Kosova \u00ebsht\u00eb duke humbur shum\u00eb, sepse nuk po e shfryt\u00ebzon gjysm\u00ebn e potencialit ekonomik. Mir\u00ebpo, edhe pse ka [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":249,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1006,2033,1007],"ppma_author":[2031],"class_list":["post-3769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-ekonomi","tag-fuqizimi-ekonomik","tag-te-drejtat-e-grave"],"authors":[{"term_id":2031,"user_id":249,"is_guest":0,"slug":"dita-dobranja","display_name":"Dita Dobranja","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/dita-dobranja-e1734014066516.jpg"},"user_url":"","last_name":"Dobranja","first_name":"Dita","description":"Dita Dobranja \u00ebsht\u00eb ekonomiste e fokusuar n\u00eb ekonomin\u00eb e tregut t\u00eb pun\u00ebs, ekonomin\u00eb gjinore dhe tregtin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo i ka kryer studimet masters n\u00eb deg\u00ebn e ekonomis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Amerikan n\u00eb Uashington DC. Dita punon si ekonomiste n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme. Aktualisht ligj\u00ebron n\u00eb RIT Kosovo dhe \u00ebsht\u00eb autore n\u00eb platform\u00ebn \u201cExploring Economics\u201d (Eksplorimi i Ekonomis\u00eb)."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/249"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3769"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3769\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11018,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3769\/revisions\/11018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3769"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}