{"id":3902,"date":"2019-05-22T15:56:50","date_gmt":"2019-05-22T13:56:50","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3902"},"modified":"2025-01-10T15:58:59","modified_gmt":"2025-01-10T13:58:59","slug":"dy-pritshmeri-te-gabuara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/kritike\/dy-pritshmeri-te-gabuara\/","title":{"rendered":"Dy pritshm\u00ebri t\u00eb gabuara"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p><em>&#8220;Kur sunduesit grinden&#8221; t\u00eb I. Kadares\u00eb*<\/em><\/p>\n<p>U g\u00ebzova sot paradite kur gjeta n\u00eb kutin\u00eb postare librin e fundit t\u00eb Kadares\u00eb &#8220;Kur sunduesit grinden&#8221;. Kisha dyshuar me vete seriozitetin e faqes shqiptare ku e kisha porositur\u00a0<a href=\"https:\/\/bukinist.al\/sq\/\">(bukinist.al)\u00a0<\/a>dhe m\u00eb erdhi mir\u00eb q\u00eb kisha gabuar n\u00eb pritshm\u00ebrin\u00eb time negative.<\/p>\n<p>Libri erdhi n\u00eb koh\u00eb, i b\u00ebra vetes nj\u00eb kafe t\u00eb madhe dhe u ula pastaj n\u00eb kolltukun tim t\u00eb parap\u00eblqyer, k\u00ebsaj radhe me pritshm\u00ebrin\u00eb se do t\u00eb lexoja di\u00e7ka t\u00eb mir\u00eb. Porse gabova p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb pritshm\u00ebrin\u00eb time, pozitive k\u00ebsaj here.<\/p>\n<p>Pasi libri i fundit i Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb i &#8220;shtremb\u00ebrshkruar&#8221;. N\u00eb \u00e7&#8217;kuptim? Libri i tij i fundit ka simptomat q\u00eb i shfaqen n\u00eb emigrim nj\u00eb shqipfol\u00ebsi, simptoma q\u00eb nuk i kisha v\u00ebn\u00eb re asnj\u00ebher\u00eb kaq t\u00eb shkoqura n\u00eb veprat e m\u00ebparshme t\u00eb autorit si te ky. M\u00eb e r\u00ebnda prej tyre \u00ebsht\u00eb v\u00ebnia vend e pa vend e foljes n\u00eb fund t\u00eb fjalis\u00eb dhe nj\u00ebfar\u00eb turbullire n\u00eb struktur\u00ebn e gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo un\u00eb nuk jam gjuh\u00ebtar e asnj\u00ebher\u00eb aq letrar, sa ta p\u00ebrshkruaj me sakt\u00ebsi jermin q\u00eb m&#8217;u b\u00eb se m\u00eb p\u00ebrshoq\u00ebroi gjat\u00eb leximit t\u00eb k\u00ebtij teksti, i cili ka nevoj\u00eb t\u00eb ngutshme p\u00ebr nj\u00eb redaktor p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb. Dhe meqen\u00ebse n\u00eb fund t\u00eb librit autori ka v\u00ebn\u00eb nj\u00eb sh\u00ebnim p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb botimi t\u00eb ardhsh\u00ebm &#8220;t\u00eb plot\u00ebsuar&#8221; e ngaq\u00eb edhe vet\u00eb jam emigrant i or\u00ebve t\u00eb para dhe e vuaj edhe vet\u00eb keqshkrimin e keqfoljen e shqipes n\u00eb m\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e medieve tona po nj\u00eblloj, nuk po sh\u00ebnoj q\u00eb vijim\u00ebsia n\u00eb lexim r\u00ebndohet fort nga cene t\u00eb tilla e q\u00eb p\u00ebr pak desh e lash\u00eb librin pa lexuar, aq m\u00eb nervozoi shkeleshkoja sa e autorit me tekstin, aq edhe e kujt e ka redaktuar at\u00eb.<\/p>\n<p>Por nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm gjuha, e cila mund t\u00eb ndreqej leht\u00eb n\u00eb nj\u00eb ribotim m\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm.<\/p>\n<p>Autori \u00ebsht\u00eb ndier &#8220;rehat&#8221; n\u00eb vende t\u00eb shum\u00ebshkelura, m\u00eb s\u00eb pari nga ai vet\u00eb. Ai nuk mungon t\u00eb rip\u00ebrmend\u00eb, t\u00eb ricikloj\u00eb si t\u00eb thuash, paragraf\u00eb e mendime q\u00eb un\u00eb &#8211; si lexues i hersh\u00ebm i tij &#8211; i njoh nga vepra t\u00eb m\u00ebparshme dhe nuk kam d\u00ebshir\u00eb t&#8217;i lexoj p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr &#8220;t\u00eb ri&#8221;.<\/p>\n<p>Nuk kam d\u00ebshir\u00eb t\u00eb lexoj t\u00eb nj\u00ebjtat gj\u00ebra p\u00ebr Lasgushin e Fan Nolin prap\u00eb nga e para dhe marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre apo t\u00eb tiran\u00ebve me ta, pasi k\u00ebto i kam lexuar nj\u00eb her\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk kam as d\u00ebshir\u00eb t\u00eb lexoj p\u00ebrs\u00ebri t\u00eb nj\u00ebjtat klish\u00e9 p\u00ebr Helen\u00ebn (e Troj\u00ebs), p\u00ebr Beatri\u00e7en e Dulqinj\u00ebn, nd\u00ebrsa spagatat letrar\u00eb-tiran\u00eb me dyshet: Pushkini-Cari, Tolstoi-Cari, Tolstoi-Shekspiri, Seneka-Neroni etj., jan\u00eb t\u00eb shkruara sip\u00ebrfaqsh\u00ebm, pa nerv e pa e shtjelluar bindsh\u00ebm paradigm\u00ebn q\u00eb merret e dh\u00ebn\u00eb qysh n\u00eb titull: sundues. T\u00eb par\u00ebt t\u00eb shpirtit, t\u00eb dyt\u00ebt mbi jet\u00ebn (dhe vdekjen) e n\u00ebnshtetasve t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Ka edhe gafa ose k\u00ebto m\u00eb duken mua ashtu. T\u00eb vendos\u00ebsh Marksin n\u00eb rangun e kriminel\u00ebve t\u00eb till\u00eb si Lenini e Stalini m\u00eb duket nj\u00eb e till\u00eb. Pasi e nj\u00ebjta gj\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhej edhe me Jezu Krishtin, Muhametin, Konfucin dhe jo s\u00eb fundmi me autorin vet\u00eb. Tjet\u00ebr gj\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb urdh\u00ebrosh nj\u00eb vrasje e tjet\u00ebr fare \u00ebsht\u00eb t\u00eb shkruash p\u00ebr ndryshimin e rendeve, qoft\u00eb edhe me dhun\u00eb. Mendimi im ky, gjithsesi.<\/p>\n<p>Tremb\u00ebdhjet\u00eb versionet e telefonat\u00ebs Stalin-Past\u00ebrnak m\u00eb lodh\u00ebn edhe ato. Sepse mund t&#8217;i lexoja kur t\u00eb doja gj\u00ebkund tjet\u00ebr e nuk kam asnj\u00eb arsye (personale) p\u00ebr t\u00eb zhbiriluar me kaq skrupulozitet nj\u00eb telefonat\u00eb, pjes\u00ebmarr\u00ebsit e s\u00eb cil\u00ebs kan\u00eb vite q\u00eb kan\u00eb vdekur dhe pasojat e s\u00eb cil\u00ebs nuk duken t\u00eb ken\u00eb qen\u00eb aq tragjike, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb Mandelshtami, viktima, mbase do t\u00eb ishte internuar edhe pa ndodhur ajo telefonat\u00eb.<\/p>\n<p>Natyrisht q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kjo arsyeja pse autori ka zgjedhur at\u00eb telefonat\u00eb si motiv p\u00ebr librin e tij. Ai ka dashur, me sa duket, t\u00eb shtjelloj\u00eb raportet midis let\u00ebrsis\u00eb dhe pushtetit. Nuk ia ka dal\u00eb, p\u00ebr mendimin tim, por ky i fundit, mendimi im pra, nuk ka pse ngre pesh\u00eb.<\/p>\n<p>Autori, bie fjala, p\u00ebrmend nj\u00eb telefonat\u00eb q\u00eb i ka b\u00ebr\u00eb sunduesi shqiptar p\u00ebr ta p\u00ebrg\u00ebzuar p\u00ebr nj\u00eb poem\u00eb, p\u00ebrshkruan nj\u00eb bised\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e gjysm\u00eb imagjinare me ish-mikun e tij Stullpansin, porse nuk sh\u00ebnon askund letr\u00ebn q\u00eb i d\u00ebrgoi nj\u00eb gazete t\u00eb madhe franceze, kur tirani sapo kishte dh\u00ebn\u00eb shpirt &#8211; p\u00ebr t\u00eb mos th\u00ebn\u00eb: kishte ngordhur.<\/p>\n<p>A propos: lexova diku q\u00eb autori nuk ishte i k\u00ebnaqur me fundin e librit. Pyetja se nga b\u00ebhen pik\u00ebrisht tani k\u00ebta shpirtra, tani q\u00eb po shkruhen k\u00ebto radh\u00eb, mbase do t\u00eb ishte nj\u00eb mbyllje logjike p\u00ebr librin e p\u00ebr \u00e7dok\u00ebnd q\u00eb vramendet p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje faji t\u00eb shlyer apo t\u00eb pashlyer.<\/p>\n<p>Un\u00eb ia besoj Kadares\u00eb bisedat me spec me mikun e tij t\u00eb dikursh\u00ebm; edhe m\u00eb shum\u00eb do t&#8217;ia besoja rr\u00ebfimin, n\u00ebse ai do t&#8217;i shkonte k\u00ebtij deri n\u00eb fund e t\u00eb mos m\u00eb tregonte vet\u00ebm nj\u00ebr\u00ebn kok\u00eb t\u00eb Janusit, at\u00eb t\u00eb sunduesit shpirt\u00ebror q\u00eb rebelohet kund\u00ebr regjimit, por edhe tjetr\u00ebn, at\u00eb t\u00eb shkrimtarit q\u00eb i duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb kompromise me tiranin p\u00ebr t\u00eb mbijetuar e m\u00eb von\u00eb. Porse mua m\u00eb vjen gjithnj\u00eb mir\u00eb q\u00eb ai ngul k\u00ebmb\u00eb t\u00eb hapen dosjet e fshehta e, me sa duket, kjo dit\u00eb po afrohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb. Pasi ka teprime si nga adhuruesit e Kadares\u00eb, ashtu edhe nga kritik\u00ebt e tij, p\u00ebr sa i p\u00ebrket rolit t\u00eb shkrimtarit n\u00ebn diktatur\u00eb, &#8211; edhe kjo ndoshta nj\u00eb arsye p\u00ebr ta shkruar k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n<p>Kadareja ka shkruar mjaft libra t\u00eb shk\u00eblqyer, p\u00ebr t&#8217;ia lejuar vetes q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb nganj\u00ebher\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt se k\u00ebta. P\u00ebr nj\u00eb trill t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm t\u00eb koh\u00ebve, librat e tij m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, &#8211; ku un\u00eb llogaris &#8220;Koncert n\u00eb fund t\u00eb dimrit&#8221;, &#8220;N\u00ebpun\u00ebsi i pallatit t\u00eb \u00ebndrrave&#8221;, etj. &#8211; nuk kan\u00eb fat n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb botohen, por u njihet vlera vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb dyt\u00eb.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu n\u00eb vitet pas r\u00ebnies s\u00eb diktatur\u00ebs, p\u00ebr disa gj\u00ebra v\u00ebrtet t\u00eb mira (p\u00ebr shijen time gjithnj\u00eb) si &#8220;Vajza e Agamemnonit&#8221;, &#8220;Piramida&#8221;, &#8220;\u00c7\u00ebshtje t\u00eb marr\u00ebzis\u00eb&#8221;, tregimi &#8220;Bised\u00eb p\u00ebr brilant\u00ebt n\u00eb pasditen e dhjetorit&#8221;, &#8220;Kukulla&#8221; etj. u fol pak, nd\u00ebrkaq q\u00eb u b\u00eb zhurm\u00eb p\u00ebr vepra m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta se k\u00ebto. Megjithat\u00eb, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem luksoz e brendap\u00ebrbrenda let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb mir\u00eb, ndaj mua m\u00eb vjen vetiu p\u00ebr mbar\u00eb kur librat q\u00eb shiten m\u00eb shum\u00eb n\u00eb panair jan\u00eb ata t\u00eb Kadares\u00eb e jo ata t\u00eb B. Fevziut. Ma do mendja q\u00eb edhe ky i fundit nuk do t\u00eb kishte asgj\u00eb kund\u00ebr nj\u00eb raporti t\u00eb till\u00eb t\u00eb natyrsh\u00ebm.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu edhe me sunduesit. Sidoqoft\u00eb, mbase libri \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet i mir\u00eb e kritik letrar un\u00eb s&#8217;jam. P\u00ebr pak sa nuk shtova: fal\u00eb Zotit.<\/p>\n<p>M\u00eb tep\u00ebr se nj\u00eb lib\u00ebr i m\u00ebvetsh\u00ebm mua kjo sprov\u00eb m\u00eb ngjan me nj\u00eb parath\u00ebnie t\u00eb zgjeruar t\u00eb nj\u00eb antologjie, ta z\u00ebm\u00eb, t\u00eb poezis\u00eb ruse p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00ebn diktatur\u00eb, mir\u00ebpo kjo \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb mbres\u00eb e shkruar m\u00eb tep\u00ebr nga zhg\u00ebnjimi q\u00eb p\u00ebrshkrova n\u00eb krye.<\/p>\n<p>Ndoshta m\u00eb ngush\u00ebllon ribotimi i plot\u00ebsuar. T\u00eb shohim. Uroj t\u00eb jet\u00eb ashtu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>*P.S.: Shkruesi i k\u00ebtyre rreshtave nuk \u00ebsht\u00eb as studiues e as kritik i let\u00ebrsis\u00eb, por vet\u00ebm e thjesht lexues, ndaj k\u00ebto sh\u00ebnime m\u00ebtojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb ve\u00e7 mbresa leximi e aspak shteruese.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Kur sunduesit grinden&#8221; t\u00eb I. Kadares\u00eb* U g\u00ebzova sot paradite kur gjeta n\u00eb kutin\u00eb postare librin e fundit t\u00eb Kadares\u00eb &#8220;Kur sunduesit grinden&#8221;. Kisha dyshuar me vete seriozitetin e faqes shqiptare ku e kisha porositur\u00a0(bukinist.al)\u00a0dhe m\u00eb erdhi mir\u00eb q\u00eb kisha gabuar n\u00eb pritshm\u00ebrin\u00eb time negative. Libri erdhi n\u00eb koh\u00eb, i b\u00ebra vetes nj\u00eb kafe t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":579,"featured_media":11949,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[1322,1169],"ppma_author":[2230],"class_list":["post-3902","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-kritike","tag-libri"],"authors":[{"term_id":2230,"user_id":579,"is_guest":0,"slug":"arb-elo","display_name":"Arb Elo","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Arb-Elo1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Arb-Elo1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Elo","first_name":"Arb","description":"Arb Elo \u00ebsht\u00eb i diplomuar si arkitekt dhe jeton e punon n\u00eb k\u00ebt\u00eb profesion qysh prej vitit 1990 n\u00eb Gjermani. \u00cbsht\u00eb autor i disa v\u00ebllimeve me poezi: \u201cRr\u00ebfime hijesh\u201d (2010), \u201cMirazh\u201d (2011), \u201cZero 3D\u201d (2012), \u201cXixa t\u00eb zeza\u201d (2013), \u201cEnd(j)e\u201d (2014), \u201cRrokje vdeknisht\u201d (2016), \u201cLinj\u00eb e von\u00eb\u201d (2017), \u201cPoezi t\u00eb zgjedhura\u201d (2018) dhe i v\u00ebllimit me proza \u201cUrsa Major\u201d. Ka publikuar n\u00eb revista t\u00eb ndryshme letrare artikuj kritik\u00eb p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb dhe tema bashk\u00ebkohore, p\u00ebrkthime ciklesh me poezi nga Hilde Domin, Ingeborg Bachmann, Rose Ausl\u00e4nder, Paul Celan, si edhe ka sjell\u00eb n\u00eb shqip vepr\u00ebn e plot\u00eb t\u00eb Georg Traklit dhe nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje t\u00eb vepr\u00ebs poetike t\u00eb R. M. Rilkes."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/579"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3902"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11950,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3902\/revisions\/11950"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3902"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}