{"id":3918,"date":"2019-11-07T14:56:46","date_gmt":"2019-11-07T12:56:46","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=3918"},"modified":"2024-10-17T10:33:19","modified_gmt":"2024-10-17T08:33:19","slug":"kujdesi-per-mendjen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/kujdesi-per-mendjen\/","title":{"rendered":"Kujdesi p\u00ebr mendjen"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Kujdesi p\u00ebr mendjen<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Kur t\u00eb pyesin si je, jo gjithmon\u00eb je mir\u00eb edhe pse p\u00ebrgjigjesh ashtu. Rrena t\u00eb bardha q\u00eb na largojn\u00eb nga sikleti i temave tabu sikurse sh\u00ebndeti mendor. Pak njer\u00ebz flasin p\u00ebr sfidat me sh\u00ebndetin mendor. E kur fillojn\u00eb t\u00eb flasin, tema mbyllet shpejt nga ata q\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb. Stigma vazhdon t\u00eb na pengoj\u00eb q\u00eb t\u00eb flasim e t\u00eb marrim informatat e duhura q\u00eb na nevojiten p\u00ebr kujdesin ndaj mendjes.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb supozohet t\u00eb k\u00ebt\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.ecoi.net\/en\/file\/local\/1308565\/432_1170782377_final-quantitative-research-report.pdf\">nivel t\u00eb madh t\u00eb depresionit dhe stresit post-traumatik<\/a>. Edhe pse mungojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna rreth sh\u00ebndetit mendor, 35% e s\u00ebmundjeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme llogaritet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlidhura me sh\u00ebndetin mendor. Pasojat nga lufta, kushtet ekonomike-sociale, papun\u00ebsia e madhe, ndryshimet e shpejta kulturore dhe dob\u00ebsimi i rrjeteve t\u00eb mb\u00ebshtetjes sikurse familjet e shoq\u00ebria, jan\u00eb disa faktor\u00eb q\u00eb kan\u00eb l\u00ebn\u00eb individin me pak resurse p\u00ebr t\u2019i ndihmuar vetes.\u00a0 Dinamika t\u00eb tilla kan\u00eb ndikuar n\u00eb rritjen e sfidave psikologjike, megjith\u00ebse shoq\u00ebria jon\u00eb nuk duket t\u00eb jet\u00eb e gatshme t\u00eb diskutoj\u00eb p\u00ebr to, e le m\u00eb t\u00eb ofroj\u00eb mb\u00ebshtetjen e duhur p\u00ebr trajtimin e tyre.<\/p>\n<p>Biseda rreth sh\u00ebndetit mendor duhet t\u00eb normalizohet sa m\u00eb shpejt. T\u00eb kesh v\u00ebshtir\u00ebsi me sh\u00ebndetin mendor nuk do t\u00eb thot\u00eb se duhet t\u00eb kesh me doemos nj\u00eb diagnoz\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb mund t\u00eb kemi v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht\u00eb nevoj\u00eb q\u00eb t\u2019i ndajm\u00eb ato me t\u00eb tjer\u00ebt. Deshe apo nuk deshe t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb, t\u00eb jetosh n\u00eb nj\u00eb vend q\u00eb stimulon distres psikologjik t\u00eb lart\u00eb e v\u00ebshtir\u00ebson jet\u00ebn dhe \u00e7do aspekt t\u00eb saj. Jo rast\u00ebsisht kemi v\u00ebshtir\u00ebsi t\u2019i em\u00ebrojm\u00eb emocionet dhe sfidat tona rreth sh\u00ebndetit mendor sepse thjesht rall\u00ebher\u00eb apo asnj\u00ebher\u00eb nuk kemi diskutuar si duhet p\u00ebr to. Duke mos i em\u00ebruar dhe pa i procesuar k\u00ebto v\u00ebshtir\u00ebsi, nuk dijm\u00eb sesi t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb ndihm\u00eb p\u00ebr veten.<\/p>\n<p>Hi\u00e7 m\u00eb larg se ver\u00ebn e kaluar kalova n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb depresive. Nuk doja t\u00eb punoja, nuk kisha vullnet t\u00eb b\u00ebj asgj\u00eb pos t\u00eb rri vet\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi. Kur un\u00eb kam simptoma q\u00eb m\u00eb alarmojn\u00eb se nuk jam n\u00eb balanc\u00eb dhe mundohem t\u2019i ndaj me nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrt, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb m\u00eb ndryshoj\u00eb tem\u00ebn e t\u00eb m\u00eb tregoj\u00eb se nuk kam asgj\u00eb, e se m\u00eb kalon, kam nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb person q\u00eb m\u00eb d\u00ebgjon e ndjen empati p\u00ebr v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb n\u00eb t\u00eb cilat po kaloj. Kur t\u00eb tjer\u00ebt m\u00eb thon\u00eb \u2018hajt se t\u00eb kalon\u2019, \u2018nuk ke asgj\u00eb\u2019,\u00a0 mesazhi q\u00eb e marr\u00eb \u00ebsht\u00eb se p\u00ebrjetimet e mia nuk jan\u00eb valide dhe se nuk ia vlen ta ndaj at\u00eb q\u00eb e ndjej me ask\u00ebnd, sepse askush nuk m\u00eb kupton. N\u00eb realitet, ajo q\u00eb do t\u00eb m\u00eb ndihmonte, do t\u00eb ishte nj\u00eb pohim se periudha n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn po kaloj \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb, nj\u00eb vesh q\u00eb d\u00ebgjon, e q\u00eb nuk mundohet t\u00eb m\u00eb mbyll\u00eb sa her\u00eb q\u00eb mundohem t\u2019i procesoj k\u00ebto ndjenja.<\/p>\n<p>Tutje, kur un\u00eb ndaj v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e mia, do t\u00eb doja q\u00eb t\u2019i t\u00eb d\u00ebgjosh p\u00ebr simptome q\u00eb mund t\u00eb alarmojn\u00eb. P\u00ebr shembull, n\u00ebse jam duke i vazhduar angazhimet e rregullta, n\u00ebse jam n\u00eb gjendje t\u00eb sigurt\u00eb, sepse po qe se e shoh se mund t\u00eb mos jem e sigurt\u00eb, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb lajm\u00ebrosh familjen time apo mjekun.<\/p>\n<p>T\u00eb kesh v\u00ebshtir\u00ebsi psikologjike nuk do t\u00eb thot\u00eb se me doemos ke nj\u00eb diagnoz\u00eb. Sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.mayoclinic.org\/diseases-conditions\/mental-illness\/symptoms-causes\/syc-20374968\">Mayo Clinc<\/a>, nj\u00eb person me v\u00ebshtir\u00ebsi psikologjike mund t\u00eb ndihet posht\u00eb apo i m\u00ebrzitur, konfuz, me munges\u00eb\u00a0 aft\u00ebsie p\u00ebr t\u2019u koncentruar, mund t\u00eb ket\u00eb frika t\u00eb tep\u00ebrta, ndjenja t\u00eb forta, ndryshime ekstreme t\u00eb disponimit &#8211; shum\u00eb posht\u00eb apo lart. Simptoma t\u00eb tjera jan\u00eb\u00a0 t\u00ebrheqja nga shoq\u00ebria apo aktivitetet e p\u00ebrditshme, lodhja e tep\u00ebrt, energjia e pak\u00ebt, gjendje t\u00eb cilat duhet t\u2019i kemi parasysh, por assesi t\u00eb p\u00ebrfundojm\u00eb n\u00eb konkludime pa u konsultuar me nj\u00eb profesionit.<\/p>\n<p>Poashtu, nj\u00eb person q\u00eb ka v\u00ebshtir\u00ebsi me sh\u00ebndetin mendor mund t\u00eb ket\u00eb probleme me gjumin, shk\u00ebputje nga realiteti (deluzione), paranoja apo halucinacione, paaft\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u rikoperuar nga problemet ditore, stres i lart\u00eb, v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb kuptuar apo p\u00ebr t\u2019u lidhur me situata apo njer\u00ebz. Esht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u2019i kemi t\u00eb njohura k\u00ebto simptoma, por jo t\u00eb p\u00ebrfundojm\u00eb me konkludime t\u00eb cilat nuk na takojn\u00eb. K\u00ebto mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si njohuri p\u00ebr t\u00eb sugjeruar personave n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb adekuate n\u00ebse ajo \u00ebsht\u00eb e nevojshme.<\/p>\n<p>Gjithmon\u00eb,\u00a0 intensiteti dhe koh\u00ebzgjatja e simptomave na tregojn\u00eb se sa me urgjenc\u00eb t\u2019i trajtojm\u00eb dhe se kur duhet t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb ndihm\u00eb. Andaj, t\u00eb kesh sh\u00ebndet mendor stabil nuk do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb ndihesh mir\u00eb shumic\u00ebn e koh\u00ebs por as t\u00eb mos i injorosh v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb t\u00eb cilat komplikohen n\u00ebse nuk merret ndihm\u00eb adekuate.<\/p>\n<p>N\u00eb vend se t\u00eb stimulojm\u00eb tabut\u00eb t\u00eb cilat na mbajn\u00eb n\u00eb kaos psikologjik, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u2019i procesojm\u00eb mendimet e ndjenjat tona, t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb ndihm\u00eb profesionale kur vetja apo rrethi yn\u00eb nuk jan\u00eb ndihm\u00eb e mjaftueshme. Nj\u00eb z\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebs nga t\u00eb af\u00ebrmit, nj\u00eb vullnet p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar e diskutuar sfidat e sh\u00ebndetit mendor do t\u2019u ndihmonte shum\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb. Me mb\u00ebshtetje t\u00eb duhur, \u00e7dokush mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb apo leht\u00ebsoj\u00eb sfidat q\u00eb ka me sh\u00ebndetin mendor.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kujdesi p\u00ebr mendjen Kur t\u00eb pyesin si je, jo gjithmon\u00eb je mir\u00eb edhe pse p\u00ebrgjigjesh ashtu. Rrena t\u00eb bardha q\u00eb na largojn\u00eb nga sikleti i temave tabu sikurse sh\u00ebndeti mendor. Pak njer\u00ebz flasin p\u00ebr sfidat me sh\u00ebndetin mendor. E kur fillojn\u00eb t\u00eb flasin, tema mbyllet shpejt nga ata q\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb. Stigma vazhdon t\u00eb na pengoj\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":393,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[751],"ppma_author":[387],"class_list":["post-3918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-mental-health"],"authors":[{"term_id":387,"user_id":393,"is_guest":0,"slug":"albesa-aliu","display_name":"Albesa Aliu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/123551507285907.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/123551507285907.jpg"},"user_url":"","last_name":"Aliu","first_name":"Albesa","description":"Albesa Aliu ka studiuar Psikologji pran\u00eb Hellenic American University n\u00eb Athin\u00eb, Greqi. Ajo ka punuar n\u00eb fush\u00ebn qytetaris\u00eb aktive n\u00eb Kosov\u00eb duke iniciuar dhe udh\u00ebhequr programe rreth vullnetarizmit dhe avokimit, kryesisht n\u00eb Gjilan dhe Prishtin\u00eb. Tani \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb studimeve Masters me fokusim n\u00eb \u201cNd\u00ebrtim t\u00eb Paqes dhe Zhvillimit Bashk\u00ebpunues\u201d pran\u00eb Canadian Mennonite Univeristy n\u00eb Winnipeg, Canada."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/393"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3918"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8460,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3918\/revisions\/8460"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3918"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}