{"id":4181,"date":"2018-02-13T21:09:57","date_gmt":"2018-02-13T19:09:57","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4181"},"modified":"2024-10-29T14:18:00","modified_gmt":"2024-10-29T12:18:00","slug":"dhjete-vjet-te-republikes-se-kosoves","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/dhjete-vjet-te-republikes-se-kosoves\/","title":{"rendered":"Dhjet\u00eb vjet t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<p class=\"img-wrapper\"><em>Nota bene: N\u00eb historin\u00eb e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs ka shum\u00eb vite t\u00eb cilat mund t\u00eb\u00a0 konsiderohen si fillim i luft\u00ebs p\u00ebr pavar\u00ebsi t\u00eb shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. K\u00ebto p\u00ebrpjekje, k\u00ebt\u00eb proces t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb dhimbsh\u00ebm t\u00eb cilin gjat\u00eb historis\u00eb, sipas rregullit, e kan\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb vuajtjet e shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, k\u00ebto i konsiderojm\u00eb dhe p\u00ebr to mendojm\u00eb si nj\u00eb \u00e7mim t\u00eb lart\u00eb t\u00eb cilin qytetar\u00ebt e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb dashur ta paguajn\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00eb k\u00ebto dit\u00eb t\u00eb festojn\u00eb dekad\u00ebn e par\u00eb t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb shtetit t\u00eb tyre. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shtet t\u00eb tanish\u00ebm, tiparet e tij, temat politike ditore dhe ngjarjet momentale shoq\u00ebrore dhe politike &#8211; mbi &#8220;situat\u00ebn aktuale n\u00eb Kosov\u00eb&#8221; &#8211; nuk do t\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb k\u00ebtu. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, do t&#8217;i p\u00ebrkujtojm\u00eb disa nga ngjarjet e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb cilat e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb kontekstin dhe i paraprijn\u00eb dit\u00eblindjes s\u00eb dhjet\u00eb t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs. P\u00ebr nj\u00eb pasqyr\u00eb m\u00eb t\u00eb detajshme t\u00eb ngjarjeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike nuk ka hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, k\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj do t\u00eb fillojm\u00eb nga dekada e par\u00eb e tortur\u00ebs n\u00eb koh\u00eb moderne ndaj shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, e cila ka nisur gjat\u00eb viteve &#8217;60, prej nga do kalojm\u00eb n\u00ebp\u00ebr zjarr dhe ferr, dhe vijm\u00eb tek dekada e par\u00eb e liris\u00eb dhe e pavar\u00ebsis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn Kosova e sh\u00ebnon me 17 shkurt 2018.\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n<p>as a \u201c<em>Kosova Republik\u00eb!<\/em>\u201d,\u00a0\u00ebsht\u00eb d\u00ebgjuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb rrug\u00ebt e qyteteve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb fund t\u00eb vitit 1968. K\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb e kan\u00eb th\u00ebn\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebt e &#8220;Grupit 68&#8221; t\u00eb shtyr\u00eb nga fundi i regjimit t\u00eb frik\u00ebs t\u00eb cilin e kishte drejtuar Aleksandar Rankovi\u00e7. Nd\u00ebrkaq zyrtar\u00ebt e at\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb Kosov\u00ebs, k\u00ebto protesta i kan\u00eb konsideruar si t\u00eb pad\u00ebshirueshme, t\u00eb rrezikshme dhe antijugosllave, edhe pse gjat\u00eb viteve paraprake, me shpirt n\u00eb grusht, me dhjet\u00ebra mij\u00ebra shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs ishin p\u00ebrz\u00ebn\u00eb p\u00ebr n\u00eb Turqi pas presioneve t\u00eb tmerrshme dhe veprimeve t\u00eb drejtuara ndaj tyre nga shteti.<\/p>\n<p>T\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb Serbi, \u00ebsht\u00eb gjer\u00ebsisht i pranuar mendimi q\u00eb Kushtetuta e RSFJ-s\u00eb e vitit 1974 e ka avancuar statusit e Kosov\u00ebs dhe asaj praktikisht i ka dh\u00ebn\u00eb ingerenca t\u00eb cilat i kan\u00eb pasur edhe republikat e tjera. Megjithat\u00eb, n\u00eb tekstin e Kushtetut\u00ebs s\u00eb Serbis\u00eb dhe t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb KA t\u00eb Kosov\u00ebs s\u00eb asaj kohe fshihej nj\u00eb detaj i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, i cili ka pasur ndikim ky\u00e7 n\u00eb t\u00eb drejtat e shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs &#8211; k\u00ebto akte m\u00eb t\u00eb larta ligjore nuk i kan\u00eb konsideruar shqiptar\u00ebt si komb por si komb\u00ebsi, dhe k\u00ebt\u00eb u \u00ebsht\u00eb hequr &#8220;e drejta e secilit popull p\u00ebr vet\u00ebvendosje deri n\u00eb shk\u00ebputje&#8221;.<\/p>\n<p>as a \u201c<em>Kosova Republik\u00eb!<\/em>\u201d, her\u00ebn tjet\u00ebr d\u00ebgjohet n\u00eb rrug\u00ebt e Prishtin\u00ebs n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1981. K\u00ebt\u00eb her\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e b\u00ebjn\u00eb student\u00ebt e Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, kurse m\u00eb von\u00eb u bashkohen edhe grupet politike. Sikurse edhe n\u00eb vitin 1968, drejtuesit kosovar\u00eb i kan\u00eb cil\u00ebsuar edhe k\u00ebto protesta t\u00eb qytetar\u00ebve si &#8220;tubime kontrarevolucionare&#8221;, kurse ka pasur edhe deklarata t\u00eb tilla p\u00ebrmes s\u00eb cilave student\u00ebt jan\u00eb cil\u00ebsuar si &#8220;huligan\u00eb&#8221;, gj\u00eb q\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb ushtrimin e dhun\u00ebs ndaj tyre m\u00eb t\u00eb leht\u00eb, dhe k\u00ebshtu protestat jan\u00eb shuar. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb d\u00ebshmi e tez\u00ebs q\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn deri n\u00eb fund t\u00eb viteve &#8217;80, udh\u00ebheqja e Kosov\u00ebs ka qen\u00eb nj\u00eb veg\u00ebl e dobishme n\u00eb duart e klik\u00ebs nacionaliste politike serbe, e cila gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb nj\u00ebjt\u00eb i ka aktivizuar t\u00eb gjitha kapacitetet me q\u00ebllim t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb Jugosllavis\u00eb dhe t\u00eb krijimit t\u00eb Serbis\u00eb s\u00eb Madhe.<\/p>\n<p>N\u00eb luft\u00ebn propagandistike kund\u00ebr shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs rolet kryesore i kan\u00eb luajtur pjes\u00ebtar\u00ebt e elit\u00ebs intelektuale, fetare, mediatike dhe politike n\u00eb Serbi, t\u00eb cil\u00ebt gjat\u00eb luft\u00ebrave agresore t\u00eb Serbis\u00eb me republikat e tjera jugosllave jan\u00eb shkrir\u00eb n\u00eb nj\u00eb amalgam\u00eb t\u00eb pacip\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilin kan\u00eb mbetur t\u00eb lidhur nyje deri n\u00eb dit\u00ebn e sotme. Helmi nacionalist me t\u00eb cilin kan\u00eb filluar t&#8217;i ushqejn\u00eb qytetar\u00ebt e Serbis\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb viteve &#8217;80 pa asnj\u00eb ndryshim sh\u00ebrbehet edhe sot, dhe kjo b\u00ebhet pik\u00ebrisht nga njer\u00ebzit e nj\u00ebjt\u00eb apo pasardh\u00ebsit e tyre. Kjo mund t\u00eb v\u00ebrtetohet leht\u00eb &#8211; mjafton q\u00eb t\u00eb shohim jo\u00a0<em>ngjashm\u00ebrin\u00eb<\/em>, por\u00a0<em>nj\u00ebllojshm\u00ebrin\u00eb<\/em>\u00a0e diskursit publik n\u00eb Serbi n\u00eb lidhje me Kosov\u00ebn dhe shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs p\u00ebrmes s\u00eb cilit k\u00ebta njer\u00ebz me intensitet t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb sikurse para 30 vitesh shfaqin urrejtje ndaj shqiptar\u00ebve tek publiku dhe politika serbe.<\/p>\n<p>Pra Serbia e Milloshevi\u00e7it deri n\u00eb mbajtjen e Mbledhjes s\u00eb famshme t\u00eb VIII t\u00eb Komitetit Qendror t\u00eb Lidhjes s\u00eb Komunist\u00ebve t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb vitin 1987, dhe miratimit dhe publikimit paraprak t\u00eb Memorandumit propagandues t\u00eb Akademis\u00eb Serbe t\u00eb Shkencave dhe Arteve SANU &#8211; kur p\u00ebr paqe ve\u00e7se ka qen\u00eb tep\u00ebr von\u00eb &#8211; me t\u00eb madhe ka punuar p\u00ebr t\u00eb alarmuar publikun serb dhe krijuar ndjenj\u00ebn e &#8220;rrezikimit t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb serb\u00ebve n\u00eb Jugosllavi dhe n\u00eb Kosov\u00eb&#8221; \u00e7far\u00eb ka ushqyer fanatizmin ndaj kombeve dhe komb\u00ebsive t\u00eb t\u00eb gjitha republikave t\u00eb tjera jugosllave.<\/p>\n<p>Shkurtimisht, t\u00eb gjith\u00eb, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb apo tjet\u00ebr, na kan\u00eb &#8220;rrezikuar&#8221;, kurse rrezik t\u00eb posa\u00e7\u00ebm ndaj &#8220;substanc\u00ebs serbe&#8221; kan\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs: &#8220;Kjo fund\u00ebrrin\u00eb sociale, politike dhe morale e Ballkanit fisnor barbar&#8221;, si\u00e7 do i quante n\u00eb vitin 2009 racisti Dobrica \u00c7osi\u00e7. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00ebri nga inspiruesit e Memorandumit t\u00eb SANU dhe personifikimi i rrym\u00ebs intelektuale t\u00eb nacionalizmit serbomadh, njeriu i cili gjat\u00eb karrier\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb gjat\u00eb ka qen\u00eb nj\u00ebri prej promovuesve kryesor\u00eb t\u00eb racizmit ndaj t\u00eb gjith\u00eb joserb\u00ebve q\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb edhe sot ka krijuar pasoja serioze p\u00ebr sh\u00ebndetin e shoq\u00ebris\u00eb serbe.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, n\u00eb hulumtimin &#8220;Vet\u00ebdija komb\u00ebtare e rinis\u00eb&#8221; e vitit 1987, autorja Lilana Ba\u00e7evi\u00e7 ka konkluduar q\u00eb p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb serb\u00eb, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, ka qen\u00eb m\u00eb e pranueshme q\u00eb t\u00eb lidhin martesa me &#8220;zezak\u00ebt&#8221; apo &#8220;japonez\u00ebt&#8221; sesa me &#8220;shqiptar\u00ebt&#8221; apo &#8220;mysliman\u00ebt&#8221;. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb hulumtimeve t\u00eb fundit t\u00eb opinionit publik n\u00eb Serbi t\u00eb cilat kan\u00eb matur edhe distanc\u00ebn etnike, situata nuk ndryshon shum\u00eb as sot, pasi q\u00eb fara e racizmit serb e maskuar n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike, sidomos tek t\u00eb rinjt\u00eb serb\u00eb, \u00ebsht\u00eb mbjell\u00eb moti dhe me dekada \u00ebsht\u00eb ruajtur n\u00eb diskursin publik, n\u00eb institucionet publike, politike dhe kulturore serbe.<\/p>\n<p>Para fillimit t\u00eb luft\u00ebrave n\u00eb Jugosllavi, n\u00eb Kosov\u00eb ka pasur ndryshime t\u00eb konsiderueshme politike. T\u00eb p\u00ebrmendim krijimin e Lidhjes Demokratike t\u00eb Kosov\u00ebs (LDK) t\u00eb Ibrahim Rugov\u00ebs, i cili \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur p\u00ebr rezistenc\u00eb paq\u00ebsore dhe internacionalizim t\u00eb problemit t\u00eb Kosov\u00ebs, por edhe zgjidhje t\u00eb &#8220;\u00e7\u00ebshtjes s\u00eb shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb Kosov\u00ebs&#8221; brenda kufijve t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Krijimi i LDK-s\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb me themelimin e partive t\u00eb tjera politike dhe organizatave t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, t\u00eb cilat, secila n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e vet, p\u00ebr gati dy dekada me radh\u00eb kan\u00eb luftuar p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Autonomia e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb hequr me 23 mars 1989, sakt\u00eb dhjet\u00eb vjet para fillimit t\u00eb bombardimeve t\u00eb NATO-s\u00eb ndaj Jugosllavis\u00eb. At\u00ebher\u00eb ushtria dhe policia serbe e kan\u00eb rrethuar nd\u00ebrtes\u00ebn e Kuvendit t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb Prishtin\u00eb p\u00ebrderisa deputet\u00ebt shqiptar q\u00eb ishin brenda, edhe p\u00ebrkund\u00ebr shumic\u00ebs n\u00eb parlament, kan\u00eb votuar p\u00ebr heqjen e autonomis\u00eb. N\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit vijues, n\u00eb mars dhe prill 1990, Serbia ka nd\u00ebrmarr\u00eb masa edhe m\u00eb konkrete n\u00eb pastrimin e &#8220;fund\u00ebrrin\u00ebs morale dhe politike&#8221; e cila e ka &#8220;kapluar&#8221; &#8220;provinc\u00ebn jugore serbe&#8221;. At\u00ebher\u00eb m\u00eb shum\u00eb s\u00eb pes\u00eb mij\u00eb f\u00ebmij\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb pranuar urgjentisht p\u00ebr trajtim mjek\u00ebsor, pasi kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb helmuar me helmin sarin t\u00eb gjetur n\u00eb ushqimin i cili u \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbyer n\u00eb mensat e shkollave. Kur \u00ebsht\u00eb shfaqur lajmi p\u00ebr helmimin e f\u00ebmij\u00ebve, jan\u00eb kryer sulme t\u00eb shumta ndaj serb\u00ebve lokal\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk ka pasur asnj\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr t\u00eb tmerrshme, por shqiptar\u00ebt me t\u00eb drejt\u00eb kan\u00eb besuar q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt ua ka helmuar pushteti serb, i cili ve\u00e7se ka qen\u00eb i instaluar n\u00eb Kosov\u00eb. Nd\u00ebrkaq, vet\u00ebm n\u00eb mes t\u00eb viteve &#8217;90, \u00ebsht\u00eb zbuluar q\u00eb APJ e Milloshevi\u00e7it, p\u00ebrpos arm\u00ebve tjera, ka prodhuar edhe helmin sarin.<\/p>\n<p>P\u00ebrmes &#8220;veprimeve&#8221; t\u00eb tilla n\u00eb fillim t\u00eb viteve &#8217;90, Serbia ve\u00e7se me t\u00eb madhe e ka udh\u00ebhequr luft\u00ebn propagandistike kund\u00ebr shqiptar\u00ebve, kurse n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb shembulli m\u00eb dramatik i k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb kolumna n\u00eb gazet\u00ebn beogradase &#8220;Politika&#8221; me titull &#8220;Jehonat dhe reagimet&#8221;. Sikur nuk do t\u00eb dinim cila dit\u00eb dhe cili vit \u00ebsht\u00eb sot, k\u00ebto shkrime p\u00ebr Kosov\u00ebn dhe shqiptar\u00ebt nga gjysma e par\u00eb e viteve &#8217;90, do t\u00eb mund t&#8217;i konfuzonim m\u00eb p\u00ebrmbajtjet e ballinave t\u00eb sotme t\u00eb tabloidave dhe kolumnave serbe t\u00eb individ\u00ebve t\u00eb &#8220;nd\u00ebrgjegj\u00ebsuar komb\u00ebtarisht&#8221; t\u00eb cil\u00ebt sundojn\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e sotme publike serbe. N\u00eb &#8220;Jehonat&#8221;, para 28 viteve, p\u00ebr shqiptar\u00ebt \u00ebsht\u00eb folur si p\u00ebr &#8220;separatist\u00eb dhe terrorist\u00eb&#8221;, &#8220;monstruma dhe fanatik\u00eb&#8221;; p\u00ebr Kosov\u00ebn si &#8220;varr\u00eb e hapur serbe&#8221;, &#8220;djep dhe vat\u00ebr&#8221;, &#8220;qend\u00ebr t\u00eb spiritualizmit dhe shtet\u00ebsis\u00eb serbe; kurse p\u00ebr Serbin\u00eb si &#8220;viktim\u00eb t\u00eb komplotit nd\u00ebrkomb\u00ebtar&#8221;.<\/p>\n<p>Ting\u00ebllon si di\u00e7ka e njohur? K\u00ebto vende t\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsuara jan\u00eb ende sot prezent\u00eb tek publiku serb &#8211; n\u00eb fakt, ato nuk jan\u00eb larguar asnj\u00ebher\u00eb. &#8220;Jehonat&#8221; dhe pjes\u00eb tjera t\u00eb makineris\u00eb propaganduese t\u00eb Milloshevi\u00e7it shfaqen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb identike edhe n\u00eb mediat e sotme serbe kur flitet p\u00ebr temat kosovare: as sot n\u00eb jet\u00ebn publike serbe nuk ka asnj\u00eb autor shqiptar, i cili rregullisht flet p\u00ebr Kosov\u00ebn; n\u00eb mediat m\u00eb popullore nuk has n\u00eb q\u00ebndrime kund\u00ebrshtuese, e t\u00ebra bie n\u00ebn petkun e mantr\u00ebs magjike, &#8220;Kosova \u00ebsht\u00eb zemra e Serbis\u00eb&#8221; (t\u00eb cil\u00ebn, meq\u00eb ra fjala, i pari n\u00eb publik e ka p\u00ebrdorur Sllobodan Milloshevi\u00e7 n\u00eb bised\u00eb me agjencin\u00eb Reuters n\u00eb vitin 1989); faktet, edhe n\u00ebse ka t\u00eb tilla, n\u00eb k\u00ebto shkrime mediatike, p\u00ebrdoren p\u00ebr falsifikim t\u00eb historis\u00eb dhe shtytje t\u00eb k\u00ebtyre narrativ\u00ebve t\u00eb rrejsh\u00ebm; mbret\u00ebron gjuha e urrejtjes dhe animozitetit ndaj \u00e7do gj\u00ebje q\u00eb \u00ebsht\u00eb &#8220;shqiptare&#8221;, &#8220;kosovare&#8221;, kurse kund\u00ebrshtimet e rralla ndaj nj\u00eb gjuhe t\u00eb till\u00eb t\u00eb urrejtjes konsiderohen si &#8220;antiserbe&#8221;, &#8220;antikomb\u00ebtare&#8221; dhe &#8220;autoshoviniste&#8221;, kurse autor\u00ebt e tyre shenj\u00ebzohen si &#8220;mercenar\u00eb t\u00eb huaj dhe armiq t\u00eb popullit serb&#8221;.<\/p>\n<p>T\u00eb kthehemi p\u00ebr nj\u00eb moment n\u00eb realitetin politik dhe shoq\u00ebror t\u00eb fillimit t\u00eb viteve &#8217;90 n\u00eb Kosov\u00eb. Pas miratimit t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 1990, e cila e kishte definuar Kosov\u00ebn si shtet t\u00eb pavarur por brenda Jugosllavis\u00eb, jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb dukshme mospajtimet e patejkalueshme n\u00eb mes t\u00eb grupeve t\u00eb cilat kan\u00eb krijuar jet\u00ebn politike kosovare. Tek publiku serb, por edhe ai kosovar, shpesh p\u00ebrmendet edhe referendumi i cili \u00ebsht\u00eb mbajtur n\u00eb at\u00eb koh\u00eb si &#8220;referendumi i par\u00eb p\u00ebr pavar\u00ebsi t\u00eb Kosov\u00ebs&#8221;. Kjo, megjithat\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht e sakt\u00eb, pasi q\u00eb referendumi i vitit 1990 ka qen\u00eb i lidhur me Kushtetut\u00ebn e at\u00ebhershme t\u00eb Kosov\u00ebs, e cila Kosov\u00ebn e ka definuar si shtet sovran, por me &#8220;t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb lidhjes me Jugosllavin\u00eb&#8221;. Gjat\u00eb ver\u00ebs s\u00eb vitit 1990, LDK-ja e Rugov\u00ebs dhe deputet\u00ebt e Kuvendit t\u00eb Kosov\u00ebs e kan\u00eb shpallur pavar\u00ebsin\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Kjo i ka sh\u00ebrbyer Milloshevi\u00e7it si shkas p\u00ebr t\u00eb aktivizuar edhe me tep\u00ebr masat e shtetit represiv policor ndaj Kosov\u00ebs &#8211; Serbia at\u00ebher\u00eb d\u00ebrgon t\u00eb t\u00ebr\u00eb aparatin e saj t\u00eb forc\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb dhe anulon organet ligjore, gjyq\u00ebsore dhe ekzekutive; t\u00eb gjitha institucionet publike i vendos n\u00ebn kontroll, mbyll mediat kosovare, fillon fushat\u00ebn e largimit masiv t\u00eb shqiptar\u00ebve nga puna n\u00eb institucionet dhe nd\u00ebrmarrjet publike, largon nx\u00ebn\u00ebsit dhe student\u00ebt nga shkollat dhe Universiteti i Prishtin\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb tetor t\u00eb vitit 1991, Kuvendi i Kosov\u00ebs voton p\u00ebr futjen e ndryshimeve ky\u00e7e n\u00eb Kushtetut\u00eb dhe nd\u00ebrpret t\u00eb gjitha lidhjet me Jugosllavin\u00eb, q\u00eb sh\u00ebnon fillimin e dhjet\u00eb viteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb historin\u00eb moderne t\u00eb Kosov\u00ebs. Nx\u00ebn\u00ebsit dhe student\u00ebt e kan\u00eb vazhduar arsimin e tyre n\u00eb ilegalitet t\u00eb thell\u00eb, n\u00eb bodrume dhe uzina t\u00eb braktisura, \u00ebsht\u00eb krijuar sistemi paralel edhe n\u00eb fusha tjera si\u00e7 jan\u00eb mediat, sh\u00ebndet\u00ebsia dhe kultura, kurse LDK e cila ka dominuar, ka filluar t&#8217;ia t\u00ebrheq\u00eb v\u00ebmendjen bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr kushtet e pap\u00ebrballueshme t\u00eb jetes\u00ebs s\u00eb kosovar\u00ebve p\u00ebr shkak t\u00eb terrorit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm nga ana e pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb organeve t\u00eb pushtetit t\u00eb dhunsh\u00ebm serb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Me koh\u00eb, jeta \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb e padurueshme p\u00ebr shkak t\u00eb rrahjeve rutinore, p\u00ebrdhunimeve, pla\u00e7kitjeve dhe vrasjeve t\u00eb shqiptar\u00ebve, rezistenca paq\u00ebsore e Rugov\u00ebs ndaj tortur\u00ebs serbe ka fituar konkurrenc\u00eb s\u00eb pari p\u00ebrmes aktivizimit politik t\u00eb Adem Dema\u00e7it dhe pastaj edhe t\u00eb grupeve dhe individ\u00ebve tjer\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb L\u00ebvizja Komb\u00ebtare p\u00ebr \u00c7lirimin e Kosov\u00ebs. Natyrisht tek publiku serb e vetmja e cila \u00ebsht\u00eb e njohur gjithandej \u00ebsht\u00eb Ushtria \u00c7lirimtare e Kosov\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn e kan\u00eb krijuar pjes\u00ebtar\u00ebt e L\u00ebvizjes Popullore t\u00eb Kosov\u00ebs, dhe e cila me mjete t\u00eb armatosura, p\u00ebrmes luft\u00ebs guerile kund\u00ebr policis\u00eb dhe ushtris\u00eb serbe ka luftuar p\u00ebr liri. Sot n\u00eb Kosov\u00eb shum\u00eb flitet p\u00ebr &#8220;krimet kund\u00ebr popullsis\u00eb civile serbe t\u00eb cilat i ka kryer U\u00c7K&#8221; gjat\u00eb diskutimit p\u00ebr shfuqizimin e Gjykat\u00ebs Speciale e cila do duhej t\u00eb merrej me k\u00ebto krime. K\u00ebto jan\u00eb tema shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, por ato do t\u2019ua l\u00ebm\u00eb atyre t\u00eb cil\u00ebve u p\u00ebrkasin &#8211; qytetar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, politikan\u00ebve dhe publikut t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb faz\u00ebn p\u00ebrfundimtare t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Serbis\u00eb kund\u00ebr popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr dyvje\u00e7are (1998-2000), jan\u00eb vrar\u00eb pothuajse tet\u00ebmij\u00eb civil\u00eb t\u00eb nacionalitetit shqiptar. Ata, n\u00eb vend t\u00eb institucioneve shtet\u00ebrore t\u00eb cilat e kan\u00eb p\u00ebr detyr\u00eb, jan\u00eb num\u00ebruar me kujdes nga bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt dhe aktivist\u00ebt e Fondit p\u00ebr t\u00eb Drejt\u00ebn Humanitare n\u00eb Beograd dhe Prishtin\u00eb dhe jan\u00eb publikuar n\u00eb vepr\u00ebn me vler\u00eb t\u00eb pakrahasueshme &#8220;Lib\u00ebr Kujtimi i Kosov\u00ebs 1998-2000&#8221;. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr memoriale n\u00eb form\u00eb t\u00eb librit me shum\u00eb v\u00ebllime, jan\u00eb sh\u00ebnuar t\u00eb gjitha viktimat e luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. P\u00ebrpos tet\u00ebmij\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb, n\u00eb mesin e t\u00eb cil\u00ebve ka shum\u00eb gra, f\u00ebmij\u00eb dhe t\u00eb moshuar, me em\u00ebr dhe mbiem\u00ebr, me biografi t\u00eb shkurtra dhe rrethana t\u00eb vdekjes s\u00eb tyre t\u00eb dhunshme, jan\u00eb cekur edhe viktimat e nacionalitetit serb t\u00eb cilat n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale m\u00eb t\u00eb pakta, edhe pse n\u00eb num\u00ebr t\u00eb pap\u00ebrballuesh\u00ebm t\u00eb madh &#8211; b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr rreth nj\u00ebmij\u00eb civil\u00eb.<\/p>\n<p>Komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb vitin 1999 m\u00eb n\u00eb fund ka vendosur q\u00eb me forc\u00eb t&#8217;i dal\u00eb p\u00ebrpara Milloshevi\u00e7it dhe e ka filluar fushat\u00ebn 78 ditore t\u00eb bombardimit t\u00eb Serbis\u00eb. Arsyeja p\u00ebr nd\u00ebrhyrje ka qen\u00eb q\u00eb m\u00eb n\u00eb fund t&#8217;i pamund\u00ebsohet regjimit t\u00eb Milloshevi\u00e7it q\u00eb, pasi i ka humbur t\u00eb gjitha luft\u00ebrat e tjera, pjes\u00ebrisht t&#8217;i realizoj\u00eb planet e tij duket i shkat\u00ebrruar shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs. Mir\u00ebpo, tanim\u00eb p\u00ebr qindra mij\u00ebra viktima n\u00eb ish Jugosllavi ka qen\u00eb von\u00eb &#8211; pjes\u00ebtar\u00ebt e ushtris\u00eb dhe policis\u00eb serbe, si edhe forcat vullnetare dhe paramilitare deri n\u00eb at\u00eb moment ve\u00e7se kan\u00eb pastruar hap\u00ebsir\u00ebn multietnike jugosllave nga &#8220;fund\u00ebrrina morale dhe politike&#8221; t\u00eb ndryshme, p\u00ebrmes nj\u00eb serie gjenocidesh, fushatash t\u00eb pastrimit etnik, p\u00ebrdhunimesh masive dhe torturimit t\u00eb boshnjak\u00ebve, kroat\u00ebve dhe shqiptar\u00ebve, p\u00ebrmes vrasjes sistematike t\u00eb joserb\u00ebve dhe djegies s\u00eb fshatrave dhe qyteteve t\u00eb tyre. Kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn, vler\u00ebsohet se jan\u00eb p\u00ebrdhunuar m\u00eb tep\u00ebr se nj\u00ebzetmij\u00eb gra gjat\u00eb luft\u00ebs, kurse 78 dit\u00ebt e bombardimeve t\u00eb Serbis\u00eb Milloshevi\u00e7i i ka shfryt\u00ebzuar p\u00ebr kryerjen e krimeve kund\u00ebr popullsis\u00eb civile dhe p\u00ebr exodus t\u00eb kosovar\u00ebve, kur nga Kosova jan\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se 860 mij\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n<p>N\u00eb dhjet\u00eb vitet e para t\u00eb shekullit XXI, lajmet p\u00ebr Kosov\u00ebn ende nuk kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb volitshme. Edhe pse lufta ka p\u00ebrfunduar me kapitullimin e Serbis\u00eb dhe t\u00ebrheqjen e ushtris\u00eb dhe policis\u00eb nga Kosova, dhe me krijimin e tampon zon\u00ebs n\u00eb mes t\u00eb viktim\u00ebs dhe agresorit p\u00ebrmes prezenc\u00ebs s\u00eb UNMIK-ut dhe KFOR-it, &#8220;\u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs&#8221; n\u00eb Serbi edhe nga &#8220;pushteti demokratik pas Milloshevi\u00e7it&#8221; \u00ebsht\u00eb par\u00eb p\u00ebrmes prizmit nacionaliste.<\/p>\n<p>Edhe Zoran Gjingji\u00e7, burr\u00ebshtetasi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm modern, i Serbis\u00eb qytetare, p\u00ebr \u00e7&#8217;arsye edhe ka marr\u00eb plumb n\u00eb zem\u00ebr, ka menduar q\u00eb Serbia &#8220;duhet t\u00eb marr\u00eb iniciativ\u00eb&#8221; kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb Kosov\u00ebs, pasi q\u00eb n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn &#8220;organet e administrat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkohshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare natyrsh\u00ebm do t\u2019i zbresin kompetencat tek institucionet e Kosov\u00ebs&#8221;, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb krijonte mund\u00ebsi p\u00ebr shpalljen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Serbia zyrtare pa m\u00ebdyshje ka qen\u00eb kund\u00ebr k\u00ebsaj edhe pas 5 tetorit t\u00eb vitit 2000 dhe rr\u00ebzimit t\u00eb Milloshevi\u00e7it. Kryeministri i vrar\u00eb i Serbis\u00eb ka pasur t\u00eb drejt\u00eb: di\u00e7ka shum\u00eb e ngjashme kishte ndodhur n\u00eb vitet pas atentatit ndaj tij. Gjingji\u00e7 ka pasur t\u00eb drejt\u00eb kur kishte th\u00ebn\u00eb q\u00eb &#8220;Jugosllavia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qiri i cili digjet nga t\u00eb dy an\u00ebt&#8221; &#8211; q\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb t\u00eb qiriut q\u00ebndron Sllovenia kurse n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr Kosova. Shp\u00ebrb\u00ebrja e Jugosllavis\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbyllur m\u00eb n\u00eb fund me shpalljen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, 28 vjet pas shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Sllovenis\u00eb. N\u00eb faz\u00ebn p\u00ebrfundimtare t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb Jugosllavis\u00eb, n\u00eb vitin 2006, Mali i Zi \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur i fundit nga Serbia, kurse Kosova e ka pritur momentin e saj.<\/p>\n<p>Ky moment ka ardhur n\u00eb m\u00ebngjes t\u00eb 17 shkurtit 2008, kur Kuvendi i Kosov\u00ebs e ka shpallur pavar\u00ebsin\u00eb dhe ka fituar njohje nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb &#8220;fuqive t\u00eb m\u00ebdha&#8221; dhe t\u00eb nj\u00eb t\u00eb numri t\u00eb madh t\u00eb vendeve tjera. Deri m\u00eb sot, Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs si shtet t\u00eb pavarur e kan\u00eb njohur pothuajse 60% t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, apo 115 nga 193 vende an\u00ebtare t\u00eb OKB-s\u00eb. Deklarat\u00ebn e pavar\u00ebsis\u00eb n\u00eb vitin 2008 e ka n\u00ebnshkruar edhe Vlora \u00c7itaku, deputetja e at\u00ebhershme e Kuvendit t\u00eb Kosov\u00ebs, kurse sot ambasadore e Kosov\u00ebs n\u00eb Uashington, e cila m\u00eb her\u00ebt kishte kujtuar fjal\u00ebt e Marti Ahtisarit: &#8220;Kur hajni t&#8217;ju vjedh\u00eb portofolin, nuk k\u00ebrkoni q\u00eb t&#8217;ju kthej\u00eb vet\u00ebm gjysm\u00ebn e parave t\u00eb vjedhura&#8221;. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, ruajtja e pavar\u00ebsis\u00eb dhe t\u00ebr\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs duhet t\u00eb jet\u00eb prioritet i \u00e7dokujt q\u00eb d\u00ebshiron p\u00ebrparim t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, por edhe t\u00eb t\u00ebr\u00eb rajonit t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb dhjet\u00eb viteve t\u00eb kaluara, Serbia me t\u00eb gjitha forcat, duke filluar nga histeria masive e cila n\u00eb momente dukej e pakontrolluar, por gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb koh\u00ebs e drejtuar nga shteti, kund\u00ebr pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 2008 (djegia e ambasadave t\u00eb huaja, sulmet ndaj pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb sektorit joqeveritar, shkat\u00ebrrimit i Beogradit, t\u00ebrheqja e ambasador\u00ebve nga t\u00eb gjitha vendet t\u00eb cilat kishin pranuar Kosov\u00ebn dhe t\u00eb tjera), sot ka arritur deri tek histeria e kontrolluar politike e cila p\u00ebrs\u00ebri \u00ebsht\u00eb e drejtuar nga aparati shtet\u00ebror dhe mediat e saj dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi mbizot\u00ebron n\u00eb shoq\u00ebri kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr q\u00ebndrimet n\u00eb lidhje me pavar\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin e dhjet\u00ebvjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, duhet pritur q\u00eb kjo retorik\u00eb antishqiptare n\u00eb Serbi t\u00eb ashp\u00ebrsohet edhe m\u00eb tej, sidomos n\u00ebse i kemi parasysh rrethanat aktuale politike n\u00eb Serbi, si dhe faktin q\u00eb t\u00eb gjitha organet e pushtetit n\u00eb vend jan\u00eb krijuar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ideologjis\u00eb nacionaliste t\u00eb Milloshevi\u00e7it. Duhet th\u00ebn\u00eb q\u00eb as shumica e atyre q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb opozit\u00ebn serbe nuk jan\u00eb aspak m\u00eb t\u00eb mir\u00eb &#8211; nacionalizmi dhe shovinizmi antikosovar jan\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm edhe tek &#8220;forcat prodemokratike&#8221; serbe. Trendet e tilla jan\u00eb normalizuar tek &#8220;qytetar\u00ebt proeuropian\u00eb&#8221; gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pushtetit t\u00eb Vojisllav Koshtunic\u00ebs dhe Boris Tadi\u00e7it, Ivica Da\u00e7i\u00e7it dhe Vuk Jeremi\u00e7it, t\u00eb cil\u00ebt me ndihm\u00ebn e sh\u00ebrbimeve serbe t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb territorin e Kosov\u00ebs kan\u00eb krijuar nj\u00eb protoshtet kriminal, t\u00eb cilin sot e quajm\u00eb &#8220;veriu i Kosov\u00ebs&#8221;. E t\u00ebr\u00eb kjo me q\u00ebllimin q\u00eb Serbis\u00eb t&#8217;i mbetet ndonj\u00eb lloj municioni p\u00ebr luft\u00ebn e vazhdueshme kund\u00ebr Kosov\u00ebs s\u00eb pavarur.<\/p>\n<p>P\u00ebr momentin nj\u00eb trash\u00ebgimi e till\u00eb i konvenon shum\u00eb pushtetit serb, Aleksandar Vu\u00e7i\u00e7 me k\u00ebt\u00eb arsenal &#8211; n\u00eb krijimin e t\u00eb cilit gjat\u00eb viteve &#8217;90 dhe m\u00eb von\u00eb gjat\u00eb karrier\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb opozitare ka qen\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebs aktiv &#8211; sht\u00ebn\u00eb shpesh, por kryesisht n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb boshe, dhe at\u00eb p\u00ebr nevoja t\u00eb brendshme dhe me q\u00ebllim t\u00eb helmimit t\u00eb m\u00ebtutjesh\u00ebm t\u00eb publikut vendor, dhe me k\u00ebt\u00eb nuk b\u00ebn asgj\u00eb p\u00ebrpos q\u00eb krijon d\u00ebm p\u00ebr qytetar\u00ebt e vet, ata n\u00eb Serbi por edhe ata n\u00eb &#8220;veri t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Metohis\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb fatkeq\u00ebsi q\u00eb politika e till\u00eb, e vazhdueshme, e Serbis\u00eb edhe m\u00eb tutje ndikon n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb qytetar\u00ebve &#8220;t\u00eb shtetit m\u00eb t\u00eb ri t\u00eb Europ\u00ebs&#8221;, por ekziston nevoja q\u00eb ky ndikim &#8211; gjat\u00eb kalimit t\u00eb koh\u00ebs dhe forcimit t\u00eb institucioneve demokratike t\u00eb Kosov\u00ebs, dhe me k\u00ebt\u00eb edhe drejtimit t\u00eb institucioneve dhe shoq\u00ebris\u00eb kosovare &#8211; do t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb i vog\u00ebl.<\/p>\n<p>I r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb simbolike dhe praktike \u00ebsht\u00eb lajmi prej para disa dit\u00ebsh, q\u00eb Kosova ka fituar numrin e vet nd\u00ebrkomb\u00ebtar +383. K\u00ebshtu p\u00ebr Dit\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij viti, shum\u00eb kosovar\u00eb, kryesisht emigrant\u00eb t\u00eb rinj, tani m\u00eb n\u00eb fund do t\u00eb mund t\u00eb lajm\u00ebrohen n\u00eb sht\u00ebpi. Me qindra mij\u00ebra kosovar\u00eb t\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt jetojn\u00eb me vite n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb dhe punojn\u00eb si azilant\u00eb m\u00eb d\u00ebshir\u00eb apo nga detyrimi, tani kan\u00eb edhe mund\u00ebsin\u00eb e lidhjes direkte telefonike me an\u00ebtar\u00ebt e familjeve t\u00eb tyre. Nga sot, ky num\u00ebr i madh njer\u00ebzish p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb do t\u00eb telefonoj\u00eb dhe uroj\u00eb dit\u00eblindjen e shtetit t\u00eb vet, p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e t\u00eb cilit me mij\u00ebra t\u00eb pafajsh\u00ebm kan\u00eb humbur jet\u00ebn, p\u00ebrve\u00e7 sakrific\u00ebs s\u00eb t\u00eb gjith\u00eb atyre t\u00eb mbijetuarve jeta e t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb ndryshuar p\u00ebrjet\u00ebsisht nga traumat dhe plag\u00ebt ende t\u00eb fresk\u00ebta, vuajtjet e pafundme dhe pik\u00ebllimi t\u00eb cilin asnj\u00eb festim i pavar\u00ebsis\u00eb nuk do ta mund ta zbus\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, duhet par\u00eb me optimiz\u00ebm drejt s\u00eb ardhmes, asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb mos harrohet e kaluara dhe t\u00eb luftohet p\u00ebr at\u00eb q\u00eb liria dhe pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs e fituar me mund t\u00eb mos rrezikohen nga politikat regresive t\u00eb akter\u00ebve t\u00eb brendsh\u00ebm dhe t\u00eb jasht\u00ebm t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb ndikim vendimtar n\u00eb jet\u00ebn politike dhe publike t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb. Duhet pasur shpres\u00eb q\u00eb dhjet\u00eb vitet e ardhshme do t\u00eb sjellin akter\u00eb t\u00eb rinj progresiv\u00eb, politik\u00eb dhe shoq\u00ebror\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb punojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb dy vendeve p\u00ebrmes procesit t\u00eb pajtimit t\u00eb bazuar n\u00eb fakte historike. Rolin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb k\u00ebt\u00eb do t\u00eb mund ta kishte gjenerata e re e politikan\u00ebve dhe e pjes\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb jet\u00ebs publike serbe t\u00eb cil\u00ebt duhet q\u00eb m\u00eb n\u00eb fund t\u00eb pranojn\u00eb dhe t\u00eb ballafaqohen me p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e Serbis\u00eb p\u00ebr krimet t\u00eb cilat i kan\u00eb paraprir\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs dhe nga to duhet t\u00eb distancohen p\u00ebrmes veprave dhe politikave t\u00eb reja.<\/p>\n<p>P\u00ebrpos k\u00ebsaj, kjo &#8220;elita e re serbe&#8221; t\u00eb cil\u00ebn e imagjinojm\u00eb k\u00ebtu do t\u00eb duhet t\u00eb punoj\u00eb dit\u00eb dhe nat\u00eb me fqinj\u00ebt e vet kosovar\u00eb, p\u00ebr t\u00eb rikthyer besimin dhe solidaritetin n\u00eb mes t\u00eb serb\u00ebve dhe shqiptar\u00ebve, p\u00ebrmes bashk\u00ebpunimit t\u00eb af\u00ebrt dhe respektimit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb t\u00eb dy shteteve tona, shtytjes s\u00eb rikthimit t\u00eb lidhjeve t\u00eb vjetra dhe krijimit t\u00eb atyre t\u00eb reja n\u00eb mes t\u00eb njer\u00ebzve p\u00ebrmes hapjes s\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs p\u00ebr dialog dhe nd\u00ebrtimit t\u00eb jet\u00ebs dhe veprimtaris\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. P\u00ebr t\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, parakusht \u00ebsht\u00eb q\u00eb institucionet shtet\u00ebrore dhe publike t\u00eb t\u00eb dy shteteve, n\u00eb t\u00eb ardhmen, t\u00eb forcojn\u00eb demokracin\u00eb dhe sundimit e ligjit, t\u00eb garantojn\u00eb lirin\u00eb dhe jet\u00ebn e dinjitetshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt e tyre, n\u00eb vend t\u00eb rr\u00ebshqitjeve t\u00eb tanishme n\u00eb nacionalizma t\u00eb rinj dhe t\u00eb vjet\u00ebr dhe populliz\u00ebm ditor politik.<\/p>\n<p>Serbia do t\u00eb duhet t\u00eb ishte shteti i par\u00eb i cila do t&#8217;i uronte Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs Dit\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb, duke i p\u00ebrkujtuar t\u00eb gjitha viktimat kosovare, p\u00ebr vdekjen e dhunshme dhe fatkeq\u00ebsin\u00eb jet\u00ebsore t\u00eb t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse, por edhe q\u00eb z\u00ebsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrkrah\u00eb \u00e7do p\u00ebrpjekje, qoft\u00eb edhe z\u00ebrit m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt, e cila i kontribuon pajtimit dhe s\u00eb ardhmes m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb helmuar publike. P\u00ebrpos k\u00ebtij idealizimi ndoshta naiv, realiteti i ftoht\u00eb n\u00eb t\u00eb cilin jetojm\u00eb d\u00ebshmon q\u00eb rrethanat e tanishme p\u00ebr di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb jan\u00eb t\u00eb pafavorshme pasi q\u00eb n\u00eb Serbi p\u00ebrs\u00ebri jan\u00eb n\u00eb pushtet autokrat\u00ebt, e djathta ekstreme dhe nacionalist\u00ebt serbom\u00ebdhenj.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ata nuk jan\u00eb t\u00eb vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet. Ekzistojm\u00eb edhe ne. Prandaj varet nga ne t\u00eb tjer\u00ebt, sidomos nga t\u00eb rinjt\u00eb, q\u00eb t\u00eb marrin p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb q\u00eb n\u00ebnkupton luft\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb kund\u00ebr prapambetjes, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb shum\u00eb prej nesh. \u00cbsht\u00eb obligim i yni qytetar dhe njer\u00ebzor q\u00eb t&#8217;u kund\u00ebrvihemi me t\u00eb gjitha forcat dhe n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb reja k\u00ebtyre politikave dhe retorikave t\u00eb turpshme t\u00eb cilat kan\u00eb p\u00ebrfunduar me gjakderdhje dhe vdekje t\u00eb qindra mij\u00ebra njer\u00ebzve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb kurr\u00eb m\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebriten rrethanat n\u00eb t\u00eb cilat rruga e vetme e mundshme p\u00ebr t\u00eb arritur lirin\u00eb dhe pavar\u00ebsin\u00eb e shtetit t\u00eb tyre ka qen\u00eb ajo p\u00ebrmes ferrit, n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilin kan\u00eb kaluar shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb jemi m\u00eb t\u00eb mir\u00eb sesa p\u00ebrfaq\u00ebsuesit ton\u00eb politik\u00eb dhe z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit e tyre &#8211; n\u00eb fakt, a nuk ka asgj\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb se kjo?<\/p>\n<p>Prandaj sot miq\u00ebsisht dhe nga zemra i themi fqinj\u00ebve tan\u00eb t\u00eb par\u00eb:\u00a0G\u00ebzuar dit\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb\u00a0Kosov\u00eb, dhe pa\u00e7i fat!<\/p>\n<p>________<\/p>\n<p><em>Millosh \u00c7iriq \u00ebsht\u00eb politolog i diplomuar me Master i studimeve n\u00eb kultur\u00eb dhe Master i studimeve n\u00eb media, edukator dhe aktivist p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut nga Beogradi.<\/em><\/p>\n<p><em>Teksti \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer nga shkrimi origjinal i publikuar n\u00eb gjuh\u00ebn serbe n\u00eb faqen e Forum Ziviler Friedensdienst e. V. (forumZFD) Dealing with the Past (DwP blog).\u00a0<\/em><em><a href=\"http:\/\/www.dwp-balkan.org\/bh\/blog_one.php?cat_id=8&amp;text_id=38\">Veg\u00ebza e tekstit origjinal \u00ebsht\u00eb k\u00ebtu<\/a>.<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebrktheu: Bashkim Fazliu.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nota bene: N\u00eb historin\u00eb e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs ka shum\u00eb vite t\u00eb cilat mund t\u00eb\u00a0 konsiderohen si fillim i luft\u00ebs p\u00ebr pavar\u00ebsi t\u00eb shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. K\u00ebto p\u00ebrpjekje, k\u00ebt\u00eb proces t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb dhimbsh\u00ebm t\u00eb cilin gjat\u00eb historis\u00eb, sipas rregullit, e kan\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb vuajtjet e shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, k\u00ebto i konsiderojm\u00eb dhe p\u00ebr to [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":311,"featured_media":9191,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[664],"ppma_author":[323],"class_list":["post-4181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":323,"user_id":311,"is_guest":0,"slug":"milos-ciric","display_name":"Milo\u0161 \u0106iri\u0107","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/MC-photo-scaled-e1689951763785.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/MC-photo-scaled-e1689951763785.jpg"},"user_url":"","last_name":"\u0106iri\u0107","first_name":"Milo\u0161","description":"Milos \u00c7iri\u00e7 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkrimtar serb dhe aktivist p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut. Ai mban\u00eb diplom\u00ebn e masterit n\u00eb studime p\u00ebr media nga School of Media Studies n\u00eb The New School University , New York City, dhe diplom\u00ebn e bachelor n\u00eb shkenca politike nga Fakulteti i Shkencave Politike n\u00eb Universitetin e Beogradit, Serbi."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/311"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4181"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9271,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4181\/revisions\/9271"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4181"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}