{"id":4375,"date":"2015-09-03T14:30:49","date_gmt":"2015-09-03T12:30:49","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4375"},"modified":"2025-01-08T14:36:53","modified_gmt":"2025-01-08T12:36:53","slug":"tre-raste-gjyqesore-qe-na-duhen-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/tre-raste-gjyqesore-qe-na-duhen-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Tre raste gjyq\u00ebsore q\u00eb na duhen n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\"><\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"img-wrapper\"><\/div>\n<div class=\"news-left\">\n<p>Kosova ka shum\u00eb ligje; t\u00eb mira, moderne e t\u00eb duhura. Nuk do t\u00eb thosha di\u00e7ka t\u00eb re sikur them se Kosov\u00ebs thjesht i duhet zbatim i k\u00ebtyre ligjeve. Fundja, ku \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi i krijimit t\u00eb ligjeve kur shumic\u00ebn e tyre nuk i shohim n\u00eb veprim?<\/p>\n<p>Por, p\u00ebr dallim nga shumica e k\u00ebrkesave p\u00ebr ta zbatuar ligjin, k\u00ebrkesa ime nuk i drejtohet organeve publike. Kjo k\u00ebrkes\u00eb i drejtohet qytetar\u00ebve, meq\u00eb ligjet duhet zbatuar nga gjith\u00eb shoq\u00ebria dhe jo vet\u00ebm nga organet e rendit.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Gjat\u00eb hulumtimit t\u00eb doktorat\u00ebs, kam rishikuar dhe analizuar rreth kat\u00ebrmij\u00eb raste gjyq\u00ebsore n\u00eb Kosov\u00eb. Ani pse kjo pun\u00eb m\u00eb shkoi thuajse huq, meq\u00eb as edhe nj\u00ebri prej tyre nuk doli t\u00eb ishte me interes p\u00ebr tem\u00ebn time t\u00eb hulumtimit, v\u00ebrejta se ka fusha t\u00eb tjera t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs t\u00eb cilat i prekin qytetar\u00ebt, e p\u00ebr t\u00eb cilat nuk ka raste si pik\u00eb referimi, t\u00eb pakt\u00eb jo t\u00eb tilla q\u00eb dihen publikisht.<\/p>\n<p>E kam fjal\u00ebn p\u00ebr ato raste t\u00eb cilat l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb vet\u00eb drejt\u00ebsin\u00eb, n\u00eb zbatueshm\u00ebrin\u00eb e ligjeve, p\u00ebrpilimin e politikave publike dhe p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb gjith\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb &#8211; n\u00eb sjelljet e qytetar\u00ebve. N\u00eb gjuh\u00ebn angleze i quajn\u00eb \u201clandmark cases\u201d e n\u00eb shqip, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthimit adekuat, po i quaj \u201cpika referimi\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebto jan\u00eb raste q\u00eb do krijonin precedent\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat do t\u00eb shkruanin akademik\u00ebt, do ligj\u00ebrohej n\u00eb fakultetin juridik, e student\u00ebt do duhej t\u2019i njihnin me holl\u00ebsi. Arsyeja pse s\u2019kemi raste t\u00eb k\u00ebtilla n\u00eb shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje mbase q\u00ebndron pjes\u00ebrisht n\u00eb natyr\u00ebn civile t\u00eb sistemit ton\u00eb t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, ku p\u00ebr dallim nga ai anglo-sakson, praktika gjyq\u00ebsore nuk p\u00ebrb\u00ebn obligim automatik p\u00ebr rastet q\u00eb pasojn\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, mendoj se arsye kryesore jan\u00eb fakti q\u00eb k\u00ebto raste nuk p\u00ebrcillen aktivisht nga mediat dhe sidomos rezistenca e shoq\u00ebris\u00eb ton\u00eb p\u00ebr t\u2019i ekspozuar \u201ct\u00eb palarat\u201d n\u00eb shesh.<\/p>\n<p>Prandaj, po propozoj q\u00eb t\u00eb fillojm\u00eb nj\u00eb lloj ndryshimi t\u00eb zbatimi t\u00eb ligjit me tri raste gjyq\u00ebsore t\u00eb cilat, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr kah parashikimi ligjor, jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb qarta. Jan\u00eb raste t\u00eb cilat ndodhin \u00e7do dit\u00eb, pa ekzagjerim, e p\u00ebr t\u00eb cilat duhet pak guxim nga t\u00eb d\u00ebmtuarit q\u00eb t\u2019i ndjekin. Por, duhet ndjekur publikisht, sepse vet\u00ebm n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb informohej publiku se ligji po zbatohet dhe se ky zbatim mund t\u00eb jet\u00eb edhe p\u00ebr ta, edhe kund\u00ebr tyre.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nj\u00eb prind t\u00eb denoncoj\u00eb \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnien seksuale\u201d t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb tij me nj\u00eb t\u00eb rritur<\/p>\n<p>Fjal\u00ebn marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale n\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00ebntitull e futa n\u00eb thonj\u00ebza p\u00ebr nj\u00eb arsye t\u00eb vetme: nuk ka marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale midis nj\u00eb f\u00ebmije n\u00ebn mosh\u00ebn 16 vje\u00e7 dhe nj\u00eb t\u00eb rrituri mbi 18 vje\u00e7. Si\u00e7 e shpjegoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer Hana Marku, kjo marr\u00ebdh\u00ebnie quhet p\u00ebrdhunim! Hana foli p\u00ebr relativizimin e k\u00ebtyre \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnieve\u201d n\u00eb media, e un\u00eb e kam fjal\u00ebn p\u00ebr trajtimin e k\u00ebtyre rasteve nga vet\u00eb familjet e t\u00eb p\u00ebrdhunuarve. M\u00ebnyra si reagojn\u00eb zakonisht prind\u00ebrit kosovar\u00eb n\u00eb raste kur f\u00ebmija i tyre 14 a 15 vje\u00e7 ndodh\u00eb t\u00eb ket\u00eb pasur \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnie seksuale\u201d me dik\u00eb m\u00eb t\u00eb rritur \u00ebsht\u00eb jonjer\u00ebzore, neglizhente dhe jo e men\u00e7ur. T\u00eb p\u00ebrcjella me lin\u00e7im, e madje edhe detyrime p\u00ebr martes\u00eb, reagimet e k\u00ebtilla t\u00eb prind\u00ebrve n\u00eb ndonj\u00eb shtet tjet\u00ebr do t\u2019ua garantonin atyre burgun\u00a0 e jo yllin e \u201cburrave t\u00eb fort\u00eb\u201d t\u00eb mahall\u00ebs.<\/p>\n<p>Le ta sqarojm\u00eb nj\u00eb her\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb: n\u00ebse f\u00ebmija juaj ka pasur marr\u00ebdh\u00ebnie me nj\u00eb t\u00eb rritur, at\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb dhunuar. Nuk \u00ebsht\u00eb f\u00ebmij\u00eb i p\u00ebrdal\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb \u201clivri\u00e7k\u00eb\u201d, nuk \u00ebsht\u00eb \u201cDon Zhuan\u201d. P\u00ebr ta thjesht\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb deri n\u00eb banalizim, nuk \u00ebsht\u00eb relevante a mendoni ju se \u201cia ka kojt\u00eb\u201d apo jo. F\u00ebmija n\u00ebn 16 vje\u00e7 ligj\u00ebrisht e moralisht nuk \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb jap\u00eb p\u00eblqimin p\u00ebr di\u00e7ka kaq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme si akti seksual.<\/p>\n<p>N\u00eb vend t\u00eb lin\u00e7imit, Kosova ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb prind, nj\u00eb t\u00eb vet\u00ebm, i cili \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm q\u00eb t\u2019i hyj\u00eb k\u00ebsaj lufte publikisht p\u00ebr ta ndjekur dhunuesin e f\u00ebmij\u00ebs s\u00eb tij. N\u00eb raste t\u00eb k\u00ebtilla, p\u00ebrve\u00e7 ndonj\u00eb huqjeje t\u00eb paimagjinueshme q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhej nga ndonj\u00eb gjyqtar, ligji \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb dhe dhunuesi i f\u00ebmij\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb n\u00eb burg.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb skenar ideal, nj\u00eb vendim i till\u00eb do duhej p\u00ebrcjell\u00eb edhe me nj\u00eb d\u00ebnim me shum\u00eb t\u00eb majme parash p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblimin e d\u00ebmeve emocionale q\u00eb i jan\u00eb b\u00ebr\u00eb f\u00ebmij\u00ebs e familjes. Edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb duhet fal\u00ebnderuar Kodin e ri t\u00eb Procedur\u00ebs Penale, sipas t\u00eb cilit, p\u00ebr t\u00eb d\u00ebmshp\u00ebrblyer viktim\u00ebn, nuk ka nevoj\u00eb q\u00eb t\u00eb niset nj\u00eb procedur\u00eb e ndar\u00eb civile. Me t\u00eb nj\u00ebjtin vendim, gjyqtari n\u00eb procedur\u00eb penale p\u00ebrshkruan edhe d\u00ebmshp\u00ebrblimin. Madje, tash kemi edhe nj\u00eb ligj t\u00eb ri i mund\u00ebson shpagimin nga shteti po qe se d\u00ebnimi nuk mund t\u00eb paguhet nga kryesi i vepr\u00ebs penale.<\/p>\n<p>Nj\u00eb rast i k\u00ebtill\u00eb do t\u2019i m\u00ebsonte pik\u00eb s\u00eb pari prind\u00ebrit q\u00eb t\u00eb mos heqin dor\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebt e tyre kaq leht\u00eb. Do t\u2019u jepte nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb dyt\u00eb shum\u00eb viktimave. E me po kaq r\u00ebnd\u00ebsi, do t\u00eb edukonte \u00e7do t\u00eb rritur q\u00eb t\u00eb ket\u00eb kujdes n\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e \u201cpartner\u00ebve\u201d t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nj\u00eb rast civil p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblim nga nj\u00eb mjek a spital q\u00eb s\u2019e kreu detyr\u00ebn si duhet.<\/p>\n<p>Gati \u00e7do jav\u00eb shohim lajme p\u00ebr gabime, diagnoza t\u00eb gabueshme e neglizhenc\u00eb t\u00eb mjek\u00ebve q\u00eb shpesh \u00e7ojn\u00eb edhe n\u00eb vdekjen e pacient\u00ebve. Fatkeq\u00ebsisht s\u2019ndodh\u00eb rrall\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb ankohemi, t\u00eb shajm\u00eb e madje edhe t\u2019i sulmojm\u00eb fizikisht mjek\u00ebt. Por t\u00eb rralla jan\u00eb rastet kur nj\u00eb mjek u ndoq e u d\u00ebnua me para (jo me burgim) p\u00ebr gabimet e neglizhenc\u00ebn gjat\u00eb kryerjes s\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Nevojitet vet\u00ebm nj\u00eb pal\u00eb e d\u00ebmtuar q\u00eb t\u00eb nis\u00eb nj\u00eb procedur\u00eb civile p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblim kund\u00ebr nj\u00eb mjeku a nj\u00eb institucioni mjek\u00ebsor p\u00ebr moskryerjen e detyr\u00ebs. Rastet e neglizhenc\u00ebs s\u00eb mjek\u00ebve nuk jan\u00eb raste t\u00eb lehta. K\u00ebrkojn\u00eb goxha ekspertiz\u00eb. Por, sikur t\u00eb informoheshim ne, qytetar\u00ebt, m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr k\u00ebto procedura, nj\u00eb rast i suksessh\u00ebm do t\u00eb kishte p\u00ebrfunduar deri tash. Shtoja k\u00ebsaj edhe k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr humbje t\u00eb licenc\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ushtruar profesionin si mjek apo spital. Padyshim q\u00eb kujdesi do t\u00eb shtohej pas nj\u00eb aktgjykimi prej disa qindra mij\u00ebra eurosh.<\/p>\n<p>Nj\u00eb padi e thukt\u00eb p\u00ebr ngacmim seksual n\u00eb vendin e pun\u00ebs<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e pakuptueshme se si flitet n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr ngacmimet seksuale q\u00eb shum\u00eb persona, kryesisht femra, i p\u00ebrjetojn\u00eb n\u00eb vendin e pun\u00ebs. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, rrall\u00eb her\u00eb kam d\u00ebgjuar p\u00ebr trajnim a edukim t\u00eb stafit t\u00eb ndonj\u00eb institucioni p\u00ebr t\u2019i informuar pun\u00ebtor\u00ebt se madje edhe ato \u201ckomplimentet\u201d e tep\u00ebrta e t\u00eb vazhdueshme nga shefi s\u2019jan\u00eb praktik\u00eb q\u00eb duhet lejuar. Shum\u00eb prej k\u00ebtyre praktikave n\u00ebp\u00ebr institucione private e publike kalojn\u00eb n\u00eb heshtje, ngase pun\u00ebtor\u00ebt nuk ndjehen mjaft t\u00eb fuqish\u00ebm p\u00ebr t\u2019iu kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb mbik\u00ebqyr\u00ebsve t\u00eb tyre. Kjo aq m\u00eb pak n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri si ajo kosovare ku sinjalizimi i ngacmimeve t\u00eb tilla dekurajohet me ngush\u00ebllime t\u00eb tipit \u201cs\u2019ka faj se ti shum\u00eb i\/e bukur\u201d apo \u201chajt se s\u2019ta hjeku cop\u00eb q\u00eb t\u2019tha\/t\u2019preku\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr ngacmim seksual n\u00eb vend t\u00eb pun\u00ebs legjislacioni s\u2019\u00ebsht\u00eb aq i konkretizuar si p\u00ebr dy skenar\u00ebt tjer\u00eb. Duke dashur t\u00eb mos b\u00ebhem teknike, po them se megjithat\u00eb, baza ligjore ekziston. Por, akoma nuk pam\u00eb nj\u00eb rast, t\u00eb pakt\u00ebn jo n\u00eb publik, kur nj\u00eb pun\u00ebtor ka paditur nj\u00eb pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr ngacmim seksual n\u00eb pun\u00eb. Paramendojeni, p\u00ebr shembull, nj\u00eb kompani t\u00eb d\u00ebnohet me mij\u00ebra euro p\u00ebr neglizhenc\u00ebn e shum\u00eb praktikave t\u00eb ngacmimeve seksuale t\u00eb cilat i shohin thuajse \u00e7do dit\u00eb.<\/p>\n<p>Kur k\u00ebto kompani do t\u00eb prekeshin n\u00eb dell \u2013 n\u00eb xhepa \u2013 p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb do t\u00eb mund ta parandalonin leht\u00eb, do t\u00eb fillonim t\u00eb shihnim shum\u00eb m\u00eb pak \u201ckomplimente\u201d t\u00eb pak\u00ebndshme e t\u00eb pa k\u00ebrkuara n\u00eb pun\u00eb. Pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit do t\u00eb tregonin shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb kujdes n\u00eb politikat e tyre t\u00eb pun\u00ebsimit kur do t\u00eb paramendonin kufizimet ligjore q\u00eb rreth asaj se \u00e7ka mund t\u00eb synojn\u00eb me pun\u00ebtor\u00ebt e tyre e \u00e7ka jo.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Pos k\u00ebtyre tre rasteve, ka edhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb duhet t\u2019i shohim duke u zhvilluar, e q\u00eb do ndihmonin edukimin e publikut n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pak m\u00eb t\u00eb rrept\u00eb. Nj\u00eb rast i k\u00ebtill\u00eb, i cili shpresoj se e ka edukuar sistemin gjyq\u00ebsor n\u00eb Kosov\u00eb, ishte rasti i Diana Kastratit n\u00eb Gjyakt\u00ebn Kushtetuese. Dua t\u00eb besoj se pas aktgjykimit n\u00eb Kushtetuese, gjykatat tjera nuk do t\u00eb ken\u00eb m\u00eb guximin t\u00eb veprojn\u00eb me joprofesionaliz\u00ebm, neglizhenc\u00eb e zvarritje procedurash. Dua t\u00eb besoj se rasti i Diana Kastratit ka shp\u00ebtuar jet\u00ebt e shum\u00eb viktimave tjera.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 m\u00ebsimit t\u00eb dh\u00ebn\u00eb, ky rast gjithashtu e njoftoi publikun me gjyq\u00ebsin\u00eb strategjike. K\u00ebshtu quhet \u00a0p\u00ebrfaq\u00ebsimi, ndihma juridike, q\u00eb u jepet rasteve jo t\u00eb zakonshme me t\u00eb cilat synohet sjellja e ndryshime t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n<p>Organizata t\u00eb ndryshme u ofrojn\u00eb viktimave ndihm\u00eb juridike falas dhe p\u00ebrpilojn\u00eb raste t\u00eb argumentuara mir\u00eb p\u00ebr t\u2019i testuar me vendosje nga gjykatat. T\u00eb gjitha k\u00ebto raste q\u00eb u p\u00ebrmend\u00ebn k\u00ebtu do t\u00eb ishin raste t\u00eb p\u00ebrkryera p\u00ebr gjyq\u00ebsi strategjike.<\/p>\n<p>Krejt n\u00eb fund, sinqerisht shpresoj q\u00eb raste t\u00eb k\u00ebtilla t\u00eb mos ndodhin. Por duke qen\u00eb se, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr sa i p\u00ebrket zbatimit t\u00eb ligjit, shoq\u00ebria jon\u00eb duket se po funksionon sipas parimit \u201cpa e pa, s\u2019besoj!\u201d, qytetar\u00ebt e d\u00ebmtuar n\u00eb \u00e7far\u00ebdo forme duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn e tyre t\u00eb pun\u00ebs &#8211; t\u2019i nisin k\u00ebto raste n\u00ebp\u00ebr gjykata dhe ta njoftojn\u00eb publikun p\u00ebr to.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kosova ka shum\u00eb ligje; t\u00eb mira, moderne e t\u00eb duhura. Nuk do t\u00eb thosha di\u00e7ka t\u00eb re sikur them se Kosov\u00ebs thjesht i duhet zbatim i k\u00ebtyre ligjeve. Fundja, ku \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi i krijimit t\u00eb ligjeve kur shumic\u00ebn e tyre nuk i shohim n\u00eb veprim? Por, p\u00ebr dallim nga shumica e k\u00ebrkesave p\u00ebr ta zbatuar [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":255,"featured_media":11717,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1930,972,2215],"ppma_author":[2214],"class_list":["post-4375","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-gjykata","tag-kosove","tag-raste"],"authors":[{"term_id":2214,"user_id":255,"is_guest":0,"slug":"donike-qerimi","display_name":"Donik\u00eb Qerimi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/84182b18e82722bf07a87c2e7d123439866b5ef08cefd4cc56433175d34a5792?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Qerimi","first_name":"Donik\u00eb","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/255"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4375"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4375\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11718,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4375\/revisions\/11718"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4375"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}