{"id":4458,"date":"2021-08-12T18:59:50","date_gmt":"2021-08-12T16:59:50","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4458"},"modified":"2024-10-16T16:00:16","modified_gmt":"2024-10-16T14:00:16","slug":"voten-jua-kerkojme-por-juve-sju-kandidojme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/voten-jua-kerkojme-por-juve-sju-kandidojme\/","title":{"rendered":"Vot\u00ebn jua k\u00ebrkojm\u00eb, por juve s&#8217;ju kandidojm\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3>Vot\u00ebn jua k\u00ebrkojm\u00eb, por juve s&#8217;ju kandidojm\u00eb<\/h3>\n<p>\u201cN\u00eb diskursin ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm politik jemi m\u00ebsuar t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb shpesh artikulime q\u00eb fillojn\u00eb me \u201cKa ardhur koha&#8230;\u201d Po! Ka ardhur koha. Koha q\u00eb grat\u00eb t\u00eb mos mjaftohen me t\u00eb qen\u00ebt vet\u00ebm tem\u00eb apo pjes\u00ebmarr\u00ebse pothuajse pasive n\u00eb zgjedhje. Ato, si n\u00eb perspektiv\u00ebn demografike, ashtu edhe n\u00eb ato vlerore e meritore, kan\u00eb gjith\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn dhe potencialin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb vendimmarrjen e nivelit lokal, duke qen\u00eb jo thjesht pjes\u00eb e listave zgjedhore, por prij\u00ebse t\u00eb tyre.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>N\u00eb mars t\u00eb k\u00ebtij viti, Kosova p\u00ebrmbylli nj\u00eb prej proceseve m\u00eb t\u00eb mira zgjedhore t\u00eb saj. K\u00ebto zgjedhje paraqesin pik\u00eb kthese n\u00eb kuptimin e asaj se cili ishte \u201cprodhimi\u201d p\u00ebrfundimtar i tyre. Jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin partiak. Jo vet\u00ebm q\u00eb nj\u00eb subjekt politik arriti q\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb fitoj\u00eb i vet\u00ebm mbi 50% t\u00eb votave, ndon\u00ebse sigurisht edhe kjo p\u00ebrb\u00ebn zhvillim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. K\u00ebto zgjedhje prodhuan nj\u00eb legjislatur\u00eb t\u00eb Kuvendit, n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e s\u00eb cil\u00ebs kishte 43 gra, prej t\u00eb cilave plot 34 me vot\u00eb meritore. Si p\u00ebr koincidenc\u00eb, numri i grave t\u00eb zgjedhura me vot\u00eb meritore \u00ebsht\u00eb i barabart\u00eb me numrin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb grave t\u00eb zgjedhura 20 vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb zgjedhjet e para parlamentare t\u00eb organizuara n\u00eb Kosov\u00eb. Grat\u00eb q\u00eb u zgjodh\u00ebn n\u00eb saje t\u00eb kuot\u00ebs gjinore p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e grave q\u00eb kan\u00eb fituar mandat, q\u00eb ironikisht \u00ebsht\u00eb posht\u00eb pragut t\u00eb zakonsh\u00ebm prej 30%. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, kandidatja m\u00eb e votuar e k\u00ebtyre zgjedhjeve ishte nj\u00eb grua \u2013 Vjosa Osmani \u2013 nd\u00ebrsa mes dhjet\u00eb kandidat\u00ebve m\u00eb t\u00eb votuar, 40% ishin gra, q\u00eb s\u00ebrish ishte duksh\u00ebm mbi nivelin e zakonsh\u00ebm prej 30% apo edhe m\u00eb pak.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, edhe pse ende jo n\u00eb nivelin e d\u00ebshiruar t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb barabart\u00eb gjinore, niveli qendror ka sh\u00ebnuar avancime t\u00eb konsiderueshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Megjithat\u00eb, nj\u00eb pasqyr\u00eb krejt e ndryshme, e shum\u00eb m\u00eb e zymt\u00eb, \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivelin lokal. Ndon\u00ebse edhe p\u00ebr zgjedhjet e 17 tetorit subjektet politike do ta ken\u00eb goj\u00ebn plot me \u201cp\u00ebrfshirje dhe pjes\u00ebmarrje t\u00eb grave\u201d, \u201c\u00e7\u00ebshtje t\u00eb\u00a0 grave\u201d e \u201cbarazi gjinore\u201d, p\u00ebrvoja e deritanishme me to tregon se k\u00ebto shprehje p\u00ebrkthehen shum\u00eb rrall\u00eb n\u00eb veprime konkrete. Kjo pasi n\u00eb nivelin lokal p\u00ebrfshirja dhe pjes\u00ebmarrja e grave vijon t\u00eb jet\u00eb margjinale. P\u00ebr pasoj\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb mandat nuk kemi asnj\u00eb grua kryetare t\u00eb komun\u00ebs. Madje, e kemi pasur vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb nj\u00eb t\u00eb till\u00eb, n\u00eb vitin 2013, kur Mimoza Kusari-Lila fitoi Gjakov\u00ebn. P\u00ebrb\u00ebrja e gati secilit kuvend komunal \u00ebsht\u00eb refleksion i kuot\u00ebs gjinore prej 30% (apo diku edhe m\u00eb pak), si standard minimal ligjor. P\u00ebr m\u00eb keq, edhe n\u00eb mesin e atyre af\u00ebr 350 grave q\u00eb jan\u00eb zgjedhur n\u00eb nivelin lokal, vet\u00ebm nj\u00eb e treta jan\u00eb zgjedhur me vot\u00eb meritore, nd\u00ebrsa t\u00eb tjerat p\u00ebrmes kuot\u00ebs gjinore. Pra, nj\u00eb lloj kuote brenda vet\u00eb kuot\u00ebs gjinore.<\/p>\n<p>Edhe pse zakonisht thuhet se faji \u00ebsht\u00eb jetim, k\u00ebsaj here ai nuk \u00ebsht\u00eb i till\u00eb. Sidomos n\u00eb nivelin lokal, situata ka nj\u00eb fajtor, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb mosveprimit. Fajtore jan\u00eb vet\u00eb subjektet politike q\u00eb nuk kan\u00eb arritur t\u00eb shk\u00ebputen nga realiteti i t\u00eb qen\u00ebt struktura gati se mono-gjinore. Subjektet politike kan\u00eb faj sepse, th\u00ebn\u00eb m\u00eb s\u00eb thjeshti, nuk u kan\u00eb ofruar grave hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb barabart\u00eb garimi n\u00eb asnj\u00eb dimension.<\/p>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb mund ta p\u00ebrkufizonim n\u00eb nj\u00eb fjali, qasja e deritanishme e subjekteve politike n\u00eb raport me grat\u00eb ka qen\u00eb p\u00ebraf\u00ebrsisht \u201cVot\u00ebn jua k\u00ebrkojm\u00eb, por juve s\u2019ju kandidojm\u00eb\u201d. E di q\u00eb subjektet mund t\u00eb argumentojn\u00eb se kjo \u00ebsht\u00eb e paq\u00ebndrueshme, sepse jan\u00eb kandiduar grat\u00eb. Po, subjektet kandidojn\u00eb gra. Ve\u00e7se problemi \u00ebsht\u00eb se subjektet jan\u00eb mjaftuar me respektimin selektiv t\u00eb kritereve minimale t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb grave, madje ekskluzivisht vet\u00ebm atyre q\u00eb parashihen n\u00eb legjislacionin zgjedhor, duke anashkaluar t\u00ebr\u00ebsisht Ligjin p\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore. \u00cbsht\u00eb respektuar 30%-shi vet\u00ebm sa u p\u00ebrket listave t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr kuvende komunale. N\u00eb pjes\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb rasteve, bart\u00ebsit e k\u00ebtyre listave t\u00eb kandidat\u00ebve kan\u00eb qen\u00eb burra. N\u00eb dy pal\u00eb zgjedhjet e fundit lokale (2017 dhe 2013) kemi pasur vet\u00ebm 38 bart\u00ebse t\u00eb listave, nga rreth 450 t\u00eb tilla sa kan\u00eb qen\u00eb gjithsej. Pra, m\u00eb pak se 10%. Duke ditur q\u00eb sipas sistemit zgjedhor vota p\u00ebr subjektin politik p\u00ebrkthehet me automatiz\u00ebm n\u00eb vot\u00eb p\u00ebr bart\u00ebsin e list\u00ebs \u2013 q\u00eb indirekt shton mund\u00ebsin\u00eb e zgjedhjes \u2013 kjo i ka vendosur grat\u00eb n\u00eb pozit\u00eb t\u00eb disfavorshme garuese.<\/p>\n<p>Sa u p\u00ebrket kandidaturave p\u00ebr kryetar\u00eb komunash, anashkalimi i grave \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb evident. Q\u00eb nga viti 2007, kur kryetari i komun\u00ebs zgjidhet drejtp\u00ebrdrejt nga qytetar\u00ebt, ka pasur af\u00ebrsisht 30 gra kandidate nga pothuajse 900 kandidat\u00eb p\u00ebr kryetar\u00eb komunash sa ka pasur gjithsej. Kjo i bie q\u00eb vet\u00ebm rreth 3% e kandidat\u00ebve kan\u00eb qen\u00eb gra, apo dhjet\u00ebfish m\u00eb pak se vet\u00eb kuota gjinore prej 30%. Vet\u00ebm 19 prej komunave t\u00eb Kosov\u00ebs kan\u00eb pasur ndonj\u00eb grua kandidate p\u00ebr kryetare t\u00eb tyre. Megjithat\u00eb, n\u00eb shumic\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb tyre, ka pasur pothuajse gjithnj\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb, eventualisht dy kandidate gra.<\/p>\n<p>Subjektet politike kan\u00eb anashkaluar edhe aspektin demografik, si n\u00eb situat\u00ebn e p\u00ebrgjithshme \u2013 me grat\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb gjysm\u00ebn e popullsis\u00eb, si n\u00eb nivel konkret t\u00eb daljes n\u00eb zgjedhje, ku sipas zb\u00ebrthimit gjinor t\u00eb statistikave, shihet se grat\u00eb kan\u00eb prirje m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb votuar n\u00eb zgjedhje lokale.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb mes, krejt pa faj nuk jan\u00eb as votuesit, e n\u00eb ve\u00e7anti grat\u00eb. Me vot\u00ebn e tyre, ato kan\u00eb p\u00ebrligjur nj\u00eb qasje mosp\u00ebrfill\u00ebse t\u00eb subjekteve politike n\u00eb relacion me to. Nj\u00eb qasje q\u00eb m\u00eb shum\u00eb i largon, sesa i afron nga politika. Kjo p\u00ebr shkak se zgjedhja e grave kryesisht n\u00eb saje t\u00eb kuot\u00ebs p\u00ebrdoret pastaj si pretekst nga kandidat\u00ebt burra q\u00eb n\u00eb formatin e nj\u00eb fushate negative ndaj grave ta thellojn\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb hendekun n\u00eb p\u00ebrfshirjen e t\u00eb dy gjinive n\u00eb vendimmarrje, posa\u00e7\u00ebrisht n\u00eb pozita udh\u00ebheq\u00ebse.<\/p>\n<p>N\u00eb diskursin ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm politik jemi m\u00ebsuar t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb shpesh artikulime q\u00eb fillojn\u00eb me \u201cKa ardhur koha&#8230;\u201d Po! Ka ardhur koha. Koha q\u00eb grat\u00eb t\u00eb mos mjaftohen me t\u00eb qen\u00ebt vet\u00ebm tem\u00eb apo pjes\u00ebmarr\u00ebse pothuajse pasive n\u00eb zgjedhje. Ato, si n\u00eb perspektiv\u00ebn demografike, ashtu edhe n\u00eb ato vlerore e meritore, kan\u00eb gjith\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn dhe potencialin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb vendimmarrjen e nivelit lokal, duke qen\u00eb jo thjesht pjes\u00eb e listave zgjedhore, por prij\u00ebse t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>P\u00ebrfshirja e barabart\u00eb gjinore n\u00eb pozita vendimmarr\u00ebse, q\u00eb paraqet refleksion t\u00eb struktur\u00ebs reale s\u00eb popullsis\u00eb, garanton legjitimitet t\u00eb institucioneve, e p\u00ebr rrjedhoj\u00eb edhe t\u00eb politikave q\u00eb nxirren nga to.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vot\u00ebn jua k\u00ebrkojm\u00eb, por juve s&#8217;ju kandidojm\u00eb \u201cN\u00eb diskursin ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm politik jemi m\u00ebsuar t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb shpesh artikulime q\u00eb fillojn\u00eb me \u201cKa ardhur koha&#8230;\u201d Po! Ka ardhur koha. Koha q\u00eb grat\u00eb t\u00eb mos mjaftohen me t\u00eb qen\u00ebt vet\u00ebm tem\u00eb apo pjes\u00ebmarr\u00ebse pothuajse pasive n\u00eb zgjedhje. Ato, si n\u00eb perspektiv\u00ebn demografike, ashtu edhe n\u00eb ato [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":8392,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[664],"ppma_author":[265],"class_list":["post-4458","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":265,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"eugen-cakolli","display_name":"Eugen Cakolli","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Cakolli-e1698138855721.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Cakolli-e1698138855721.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Eugen Cakolli \u00ebsht\u00eb hulumtues i lart\u00eb n\u00eb Institutin Demokratik t\u00eb Kosov\u00ebs (KDI). Fushat kryesore n\u00eb t\u00eb cilat ka qen\u00eb i angazhuar ai jan\u00eb zgjedhjet, puna e Kuvendit, llogaridh\u00ebnia qytetare, qeverisja lokale dhe dialogu. Ai kontribuon edhe n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Demokracis\u00eb n\u00eb Veprim, ku udh\u00ebheq me Sekretariatin e saj. "}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4458"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4458\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8432,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4458\/revisions\/8432"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4458"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}