{"id":4521,"date":"2021-09-13T12:45:17","date_gmt":"2021-09-13T10:45:17","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4521"},"modified":"2024-10-23T11:13:33","modified_gmt":"2024-10-23T09:13:33","slug":"page-per-riprodhim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/page-per-riprodhim\/","title":{"rendered":"Pag\u00eb p\u00ebr riprodhim"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00eb vitin 2008, kryeministri i at\u00ebhersh\u00ebm i Maqedonis\u00eb Veriore, Nikola Gruevski, vendosi n\u00eb fuqi nj\u00eb politik\u00eb subvencionimi p\u00ebr lindje t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, duke shpresuar ta rris\u00eb natalitetin e popullsis\u00eb maqedonase. Si politikan i djatht\u00eb nacionalist, kjo politik\u00eb shkonte shum\u00eb mir\u00eb me gjith\u00eb orientimin e tij qeveris\u00ebs. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Gjykata Kushtetuese vendosi se politika e tij ishte diskriminuese ndaj etnive t\u00eb tjera dhe shteti u detyrua ta zgjeroj\u00eb aplikimin e saj edhe te familjet shqiptare dhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<p>Qeveri t\u00eb tjera t\u00eb djathta &#8211; por edhe disa t\u00eb majta &#8211; n\u00eb rajon dhe m\u00eb gjer\u00eb, kan\u00eb aplikuar politika t\u00eb ngjashme t\u00eb subvencionimit t\u00eb lindjeve. Por, ajo q\u00eb nuk ka b\u00ebr\u00eb asnj\u00eb qeveri tjet\u00ebr, p\u00ebrpos Qeveris\u00eb Kurti, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekja q\u00eb k\u00ebt\u00eb politik\u00eb ta prezantoj\u00eb si p\u00ebrmir\u00ebsim t\u00eb \u201crolit t\u00eb gruas n\u00eb shoq\u00ebri\u201d dhe \u201cpavar\u00ebsim financiar\u201d t\u00eb gruas \u2013 si\u00e7 u shpreh vet\u00eb Kurti gjat\u00eb shpalosjes s\u00eb \u201cpagesave t\u00eb lehonis\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Sikurse n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, Shqip\u00ebri dhe Serbi, edhe n\u00eb Kosov\u00eb subvencionimi i lindjeve mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si ndihm\u00eb e mir\u00eb financiare p\u00ebr familjet e reja. Por, ajo q\u00eb nuk do t\u00eb arrihet kurr\u00eb me k\u00ebt\u00eb politik\u00eb \u00ebsht\u00eb fuqizimi dhe pavar\u00ebsimi ekonomik i gruas. Kjo \u00ebsht\u00eb e sigurt.<\/p>\n<p>Ministri Murati b\u00ebri nj\u00eb gaf\u00eb gjat\u00eb prezantimit t\u00eb politik\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn besoj ka shpresuar se nuk do ta v\u00ebrej\u00eb askush. Ai tha: \u201cPagesat\u2026 b\u00ebhen n\u00eb llogarin\u00eb bankare t\u00eb gruas dhe me automatiz\u00ebm p\u00ebrfitues direkt\u00eb jan\u00eb grat\u00eb, t\u00eb cilat m\u00eb pas do ta diktojn\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e shpenzimit t\u00eb k\u00ebtyre mjeteve\u201d.<\/p>\n<p>Sa gra realisht n\u00eb Kosov\u00eb menaxhojn\u00eb parat\u00eb e tyre apo t\u00eb familjes? Grat\u00eb q\u00eb nuk lejohen t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb treg p\u00ebr blerjet e jav\u00ebs t\u00eb pashoq\u00ebruara nga ndonj\u00eb burr\u00eb apo f\u00ebmij\u00eb i familjes? Ato q\u00eb nuk lejohen nga babai, v\u00ebllai e pastaj burri e kunati t\u00eb shkollohen sepse shkollimi mund t\u00eb rezultoj\u00eb n\u00eb nxjerrjen e tyre nga kontrolli i burrave?<\/p>\n<p>Situata e gruas brenda familjes n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e mir\u00eb nga \u00e7\u2019ka qen\u00eb n\u00eb vitet \u201890, por p\u00ebrmir\u00ebsimi nuk \u00ebsht\u00eb aq i madh e i shpejt\u00eb sa t\u00eb b\u00ebhet deklarata banale e Muratit.<\/p>\n<p>Sa duhet t\u00eb jet\u00eb e shk\u00ebputur nga realiteti Qeveria Kurti q\u00eb t\u00eb besoj\u00eb se k\u00ebto pagesa do t\u00eb shpenzohen nga gruaja kosovare? Ato para me shume gjas\u00eb do t\u2019i p\u00ebrdor\u00eb burri, vjehrri apo kunati i madh. Frika \u00ebsht\u00eb se i nj\u00ebjti burr\u00eb, vjeh\u00ebrr apo kunat do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb nga gruaja pranuese e pages\u00ebs q\u00eb ajo t\u00eb mos punoj\u00eb apo shkollohet, por t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb lind\u00eb f\u00ebmij\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb pagesat t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb vijn\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb pun\u00ebsuara sot n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb vet\u00ebm 13 p\u00ebr qind e grave t\u00eb mosh\u00ebs 15-64 vje\u00e7e. Kjo shif\u00ebr nuk ka ndryshuar shum\u00eb n\u00eb 20-vje\u00e7arin e fundit. Por, \u00e7far\u00eb ka p\u00ebsuar ndryshim rr\u00ebnj\u00ebsor \u00ebsht\u00eb shpresa e grave q\u00eb t\u00eb pun\u00ebsohen dhe kjo duket qart\u00eb nga t\u00eb dh\u00ebnat e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2002, numri i grave t\u00eb regjistruara si pun\u00ebk\u00ebrkuese ishte 26 p\u00ebr qind. Dhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 2012, vet\u00ebm 7 p\u00ebr qind e grave kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb regjistruara si pun\u00ebk\u00ebrkuese. E nj\u00ebjta shif\u00ebr figuron edhe p\u00ebr 2019.<a title=\"\" href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91102\/page-per-riprodhim\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst kur gruaja ka hequr dor\u00eb nga pun\u00ebsimi potencial, q\u00eb \u201cpagesa e lehonis\u00eb\u201d s\u2019\u00ebsht\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrpos nj\u00eb pag\u00eb p\u00ebr riprodhim. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe loja e rrezikshme e qeveris\u00eb \u2013 tashm\u00eb de-fakto konservatore \u2013 Kurti. N\u00eb Kosov\u00eb mbizot\u00ebron nj\u00eb patriarkaliz\u00ebm i thell\u00eb, ku gruaja rol primar n\u00eb shoq\u00ebri ka riprodhimin tashm\u00eb t\u00eb pranuar nga ajo vet\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cPagesat e lehonis\u00eb\u201c jan\u00eb thik\u00eb me dy presa: ndihmojn\u00eb familjen financiarisht p\u00ebr 6 muaj, n\u00eb kurriz t\u00eb gruas s\u00eb kurthuar tutje brenda rolit riprodhues dhe pun\u00ebve t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo politik\u00eb, q\u00eb ta tejkaloj\u00eb natyr\u00ebn e vet shtyp\u00ebse ndaj gruas, duhet t\u00eb shoq\u00ebrohet me masat q\u00eb lirojn\u00eb gruan nga kujdestarja primare e f\u00ebmij\u00ebve. Krijimi i infrastruktur\u00ebs publike p\u00ebr dyfishim t\u00eb numrit t\u00eb \u00e7erdheve dhe kopshteve \u2013 pjes\u00eb e planit qeveritar &#8211; \u00ebsht\u00eb ide e mir\u00eb, por ambicioze deri n\u00eb mosrealizim. Plus e pamjaftueshme: duhet t\u00eb ket\u00eb \u00e7erdhe dhe kopshte n\u00eb \u00e7do fshat t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo arrihet duke lejuar ofertuesit privat\u00eb t\u00eb hapin \u00e7erdhe dhe kopshte me standarde t\u00eb mira t\u00eb kujdesit, ushqyerjes, higjien\u00ebs dhe edukimit, pastaj inspektimit t\u00eb tyre t\u00eb vazhduesh\u00ebm e lejimit t\u00eb shnd\u00ebrrimit t\u00eb hap\u00ebsirave shkollore t\u00eb pap\u00ebrdorura n\u00eb ambiente p\u00ebr \u00e7erdhe dhe kopshte \u2013 dhe k\u00ebso hap\u00ebsirash ka mjaftuesh\u00ebm n\u00ebp\u00ebr fshatra ku numri i nx\u00ebn\u00ebsve po bie.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa familjet, n\u00eb vend t\u00eb shtesave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, t\u00eb marrin vou\u00e7er\u00eb q\u00eb subvencionohen nga shteti p\u00ebr t\u2019i \u00e7uar f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb \u00e7erdhe dhe kopshte n\u00eb mosh\u00eb sa m\u00eb t\u00eb hershme, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb gruaja t\u00eb lirohet nga kjo barr\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria ia ka l\u00ebn\u00eb ekskluzivisht asaj.<\/p>\n<p>Pagesa n\u00eb form\u00eb t\u00eb vou\u00e7erit rezervon k\u00ebto fonde ekskluzivisht p\u00ebr kujdes ndaj f\u00ebmij\u00ebve dhe ua pamund\u00ebson burrave t\u2019i p\u00ebrdorin ato p\u00ebr shpenzime t\u00eb tjera, si\u00e7 do t\u00eb ndodh\u00eb me \u201cpagesat e lehonis\u00eb.\u201d Nd\u00ebrsa gruaja, e mb\u00ebshtetur k\u00ebsisoj nga shteti edhe mund t\u00eb ndihet e fuqizuar t\u2019u kund\u00ebrvihet burrave q\u00eb vendosin p\u00ebr t\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ndjekur shkollim apo pun\u00ebsim.<\/p>\n<p>Edukimi i hersh\u00ebm \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm edhe p\u00ebr zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebs. Por, sot, m\u00eb pak se 5 p\u00ebr qind e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 0-5 shkojn\u00eb n\u00eb \u00e7erdhe apo kopsht. Kjo duhet t\u00eb ndryshoj\u00eb, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb f\u00ebmija dhe n\u00ebna.<\/p>\n<p>Puna e qeveris\u00eb nuk mund t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb as k\u00ebtu. Sidomos jo e qeveris\u00eb s\u00eb Vet\u00ebvendosjes, e cila p\u00ebr 16 vjet rresht ka folur p\u00ebr kapacitetin e saj p\u00ebr emancipim shoq\u00ebror kur t\u00eb vij\u00eb n\u00eb pushtet. Burrat duhet ta marrin p\u00ebrsip\u00ebr pjes\u00ebn e tyre t\u00eb barr\u00ebs s\u00eb kujdesit ndaj f\u00ebmij\u00ebve dhe t\u00eb tjer\u00ebt. Kjo b\u00ebhet duke subvencionuar lindjen edhe p\u00ebr burrin. T\u00eb ndahet koha e p\u00ebrfitimit t\u00eb k\u00ebsaj pagese n\u00eb dysh, duke krijuar mund\u00ebsin\u00eb e pushimit t\u00eb lindjes edhe p\u00ebr burrin. Si hap i par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim duhet t\u00eb iket nga termi pushim i \u201clehonis\u00eb\u201d, q\u00eb n\u00ebnkupton se i takon ve\u00e7 gruas kujdesi par\u00ebsor pas lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs.<\/p>\n<p>An\u00ebtar\u00ebt e VV-s\u00eb kritikuan kritikuesit feminist\u00eb t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb Kurtit duke th\u00ebn\u00eb: \u201cNuk mund t\u00eb kritikohet Qeveria Kurti pse nd\u00ebrhyri k\u00ebtu e jo aty.\u201d Kjo p\u00ebrb\u00ebn edhe gaf\u00ebn e tret\u00eb t\u00eb turpshme n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Puna primare e qeverive \u00ebsht\u00eb t\u00eb vendosin se ku e shpenzojn\u00eb buxhetin e limituar q\u00eb kan\u00eb. Ky proces quhet politik\u00ebb\u00ebrje dhe \u00ebsht\u00eb procesi kryesor q\u00eb duhet l\u00ebvduar apo kritikuar te nj\u00eb qeveri.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, zgjedhja e Kurit ka qen\u00eb mes politikave t\u00eb majta progresiste q\u00eb fuqizojn\u00eb grat\u00eb apo politikave t\u00eb subvencionimit konservator t\u00eb rendit patriarkal ekzistues. Kurti ka vendosur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb dyt\u00ebn.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div>\n<div id=\"ftn1\">\n<p><a title=\"\" href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91102\/page-per-riprodhim\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Agjencia e Statistikave e Kosov\u00ebs, \u201cVjetari Statistikor i Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs 2021\u201d f: 111-112. P\u00ebrqindja e pun\u00ebk\u00ebrkueseve \u00ebsht\u00eb kalkuluar duke zbritur p\u00ebrqindjen e grave t\u00eb pun\u00ebsuara nga p\u00ebrqindja e grave pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb tregun e pun\u00ebs.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb vitin 2008, kryeministri i at\u00ebhersh\u00ebm i Maqedonis\u00eb Veriore, Nikola Gruevski, vendosi n\u00eb fuqi nj\u00eb politik\u00eb subvencionimi p\u00ebr lindje t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, duke shpresuar ta rris\u00eb natalitetin e popullsis\u00eb maqedonase. Si politikan i djatht\u00eb nacionalist, kjo politik\u00eb shkonte shum\u00eb mir\u00eb me gjith\u00eb orientimin e tij qeveris\u00ebs. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Gjykata Kushtetuese vendosi se politika e tij ishte diskriminuese [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":46,"featured_media":8396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[929],"ppma_author":[56],"class_list":["post-4521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-womens-rights"],"authors":[{"term_id":56,"user_id":46,"is_guest":0,"slug":"besa-shahini","display_name":"Besa Shahini","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-7-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-7-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Shahini","first_name":"Besa","description":"Besa Shahini \u00ebsht\u00eb avokuese e politikave publike, me fokus politikat arsimore dhe sociale. Besa ka eksperienc\u00eb t\u00eb gjat\u00eb hulumtuese dhe analitike n\u00eb sektorin jo-qeveritar ne Kosov\u00eb, Ballkanin Perendimor dhe Kaukazin Jugor. P\u00ebr nj\u00eb mandat ka sh\u00ebrbyer si ministre e arsimit n\u00eb Republik\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb. Besa ligj\u00ebron mbi politik-b\u00ebrjen n\u00eb Hertie School n\u00eb Berlin."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4521"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8919,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4521\/revisions\/8919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4521"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}