{"id":4565,"date":"2021-07-26T11:33:32","date_gmt":"2021-07-26T09:33:32","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4565"},"modified":"2025-01-17T11:35:20","modified_gmt":"2025-01-17T09:35:20","slug":"pej-shpie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/pej-shpie\/","title":{"rendered":"P\u2019ej sh\u2019pie!?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>(Teksti dhe konteksti i tragjedis\u00eb n\u00eb Slavonski Brod, me \u00e7\u2019rast humb\u00ebn jet\u00ebn dhjet\u00eb kosovar\u00eb)<\/p>\n<p><strong>Atdheu i shqiptar\u00ebve \u00ebsht\u00eb gjuha shqipe. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebr \u00e7do shkrimtar gjuha n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shkruan.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Porse p\u00ebr shqiptar\u00ebt gjuha shqipe r\u00ebndom \u00ebsht\u00eb e mbytur n\u2019lot. Gjuha e vajtimit.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ata dhjet\u00ebt, kurr\u00eb nuk kthehen n\u00eb Atdhe.\u00a0 Migruan n\u00eb gjuh\u00eb, si riseminim i mitit t\u00eb Ulyssus. Jetojn\u00eb n\u00eb vajin e kosovar\u00ebve!<\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebnga epike \u201cKush i pari b\u00e2ni more djal\u00eb kurbeti&#8230; \u201c duhet me pas lind krahas Odiseas s\u00eb Homerit.<\/p>\n<p>Mallkim dhe k\u00ebng\u00eb e k\u00ebputur n\u00eb gjysm\u00eb.<\/p>\n<p>Vajtimi duhet t\u00eb jet\u00eb ritual antik i ballkanasve q\u00eb nga dramat eskiliane (tradita ia atribuon Thespis-it t\u00eb jet\u00eb personi i par\u00eb q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb personazh n\u00eb nj\u00eb shfaqje. Kjo ndodhi n\u00eb 534 para Krishtit gjat\u00eb Dionizis\u00eb s\u00eb krijuar nga Peisistratus) deri te Iliada, kur Priami qau p\u00ebr trupin e Hektorit. E tek Arbnit q\u00eb kur Ajkuna qau Omerin, Leka Sk\u00ebnderbeun, Avdin\u00eb e motra n\u00eb Vranin\u00eb, Nasim Elshanin n\u00e2na m\u00eb 1990, p\u00ebr me mbrri n\u00eb dit\u00ebt tona.<\/p>\n<p>Ryvije Elshani (q\u00eb vdiq n\u00eb tetorin e vitit 2020), kishte kthyer syt\u00eb e bot\u00ebs nga Kosova p\u00ebrmes nj\u00eb fotografie ku shihej tek vajtonte v\u00ebllain e saj, Nasimi Elshanin t\u00eb vrar\u00eb nga serb\u00ebt.<\/p>\n<p>Fotografia e saj e z\u00ebn\u00eb nga syri dhe aparati i Georges M\u00e9rillon n\u00eb 29 janarin e vitit 1990 paraqet imazhin e trishtimit t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb tragjedive antike.<\/p>\n<p>Koncepti i m\u00ebrgimit n\u00eb gjuh\u00eb, njihet q\u00eb nga Homeri, Pesoa e Joyce,\u00a0\u00a0e deri tek Danilo Ki\u0161.\u00a0Dhe nga Mate Matevski e Abdulah Sidran;<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb tregimi p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb kan\u00eb shkuar n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb, pas nj\u00eb cope buke dhe q\u00eb, s\u2019kan\u00eb mujt\u00eb me u kthye kurr\u00eb!?<\/p>\n<p>Derisa ata dhjet\u00eb kosovar\u00eb q\u00eb humb\u00ebn jet\u00ebn n\u00eb aksidentin e autobusit n\u00eb Slavonski Brod t\u00eb Kroacia\u00eb,\u00a0\u00a0kan\u00eb m\u00ebrguar n\u00eb gjuh\u00ebn e vajtimit, sepse p\u00ebrjet\u00ebsisht do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn e kthimit: P\u2019ej shpie!?<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, fshatra t\u00eb t\u00ebra po zhduken, e shkollave po u epet dryri.<\/p>\n<p>Sikur shkoll\u00ebs s\u00eb Tygjecit, ku m\u00eb 1977 kam mbaruar filloren, sepse njer\u00ebzit d\u00ebshp\u00ebrimisht k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, nj\u00eb kauz\u00eb q\u00eb u sjell p\u00ebrmbushje.<\/p>\n<p>Ngarendj\u00ebn p\u00ebr t\u2019u kthy\u00ebr n\u00eb Atdhe p\u00ebr pushimet e ver\u00ebs, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr ta kuptuar n\u00eb Per\u00ebndim. Sepse, \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptohet pse nj\u00eb kosovar qan sapo arrin n\u00eb Atdhe!?<\/p>\n<p>Ashtu si\u00e7 ne, zor e kuptojm\u00eb traum\u00ebn e ikj\u00ebs s\u00eb miliona njer\u00ebzve t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb Evrop\u00eb nga Afganistani, Afrika e Veriut, Siria, Iraku ose Irani.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb dokumenti t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs, njihet e drejta e gjithkujt p\u00ebr t\u2019u larguar nga \u00e7do vend, duke p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb tijin.<\/p>\n<p>Neni 13 (2) i Deklarat\u00ebs Universale t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut 1948 p\u00ebrmban shprehjen e par\u00eb t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t&#8217;u larguar nga nj\u00eb vend pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Aty thuhet: &#8220;secili ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb largohet nga \u00e7do vend, p\u00ebrfshir\u00eb vendin e tij, dhe t\u00eb kthehet n\u00eb vendin e tij&#8221;.<\/p>\n<p>Kjo e drejt\u00eb mish\u00ebrohet n\u00eb shumic\u00ebn e instrumenteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsisshme t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe synon t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb mund t\u00eb l\u00ebvizin lirsh\u00ebm duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe l\u00ebvizjen jasht\u00eb vendit n\u00eb t\u00eb cilit ndodhen, pa hasur n\u00eb pengesa t\u00eb pap\u00ebrligjura. Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut ka nj\u00eb jurisprudenc\u00eb t\u00eb gjer\u00eb lidhur me t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u2019u larguar, me t\u00eb drejt\u00ebn e liris\u00eb s\u00eb l\u00ebvizjes brenda vendit, si dhe me kufizimet q\u00eb shtetet vendosin mbi k\u00ebto t\u00eb drejta. Poashtu Karta Universale e t\u00eb Drejjtave t\u00eb Njeriut njeh t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar dhe p\u00ebrfituar azil.<\/p>\n<p>Neni 14 (1) i Deklarat\u00ebs Universale t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut (UDHR), e cila u miratua n\u00eb 1948, garanton t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar dhe shijuar azil n\u00eb vendet e tjera. &#8230; Konventa e vitit 1951 p\u00ebrcakton p\u00ebrkufizimin e nj\u00eb refugjati si dhe parimin e mos-rip\u00ebrt\u00ebritjes dhe t\u00eb drejtat e ofruara atyre q\u00eb u jepet statusi i refugjatit.<\/p>\n<p>Fusha e migrimit n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb e rregulluar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb legjislacionit n\u00eb fuqi p\u00ebr migrimin, nga i cili tri ligje jan\u00eb kryesore, Ligji p\u00ebr t\u00eb huajt, Ligji p\u00ebr azil dhe Ligji p\u00ebr shtet\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Nga viti 2015 deri n\u00eb shtator 2020, numri total i t\u00eb huajve q\u00eb kan\u00eb aplikuar p\u00ebr leje q\u00ebndrimi\u00a0\u00a0 n\u00eb Kosov\u00eb dhe kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrgjigje pozitive ishte 23,783.<\/p>\n<p>Nga numri total i k\u00ebrkesave, 12,587 prej tyre ishin k\u00ebrkesa p\u00ebr pun\u00eb, 9,056 p\u00ebr bashkim familjar, 1,182 p\u00ebr studime dhe 958 p\u00ebr arsye t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb publikuar koh\u00eb m\u00eb par\u00eb nga Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme n\u00eb Qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs, thuhet se p\u00ebr periudh\u00ebn 2013-2017 mesatarisht n\u00eb vit kan\u00eb emigruar deri n\u00eb 35 mij\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjat\u00eb viteve 2013 &#8211; 2017, nga Kosova, sipas k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave, t\u00eb cilat kan\u00eb si burim Agjencin\u00eb e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, kan\u00eb emigruara m\u00eb shum\u00eb se 170 mij\u00eb qytetar\u00eb. N\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb emigrimi i rregullt dhe i parregullt dhe se nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm emigruan duke k\u00ebrkuar azil.<\/p>\n<p>Jan\u00eb rreth 350.000 shtetas t\u00eb Kosov\u00ebs- me shtet\u00ebsi t\u00eb RKS, me shtet\u00ebsi t\u00eb RFGJ apo edhe me shtet\u00ebsi t\u00eb dyfisht\u00eb n\u00eb Gjermani\u201d, thuhej m\u00eb 2018 n\u00eb nj\u00eb postim t\u00eb Ambasad\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb Berlin.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa, sipas statistikave m\u00eb t\u00eb reja n\u00eb Zvic\u00ebr jetojn\u00eb 114.248 persona me shtet\u00ebsi kosovare. P\u00ebrqindja e tyre n\u00eb numrin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb t\u00eb huajve \u00ebsht\u00eb 5.4%.<\/p>\n<p>Mbi 800 mij\u00eb kosovar\u00eb llogaritet t\u00eb jen\u00eb jasht Kosove.<\/p>\n<p>Numri i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i i emigrant\u00ebve n\u00eb bot\u00eb, sipas UNHCR-it, nga 174 milion\u00eb n\u00eb vitin 2000 u rrit n\u00eb 244 milion\u00eb n\u00eb vitin 2015. Pothuajse 2\/3 e t\u00eb gjith\u00eb emigrant\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb (76 milion\u00eb) ose Azi (75 milion\u00eb). Nj\u00eb nga 10 emigrant\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb mosh\u00eb n\u00ebn 15 vjet.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2016, UNHCR vler\u00ebsonte se 67,75 milion\u00eb njer\u00ebz, jan\u00eb persona t\u00eb cil\u00ebt duhen p\u00ebrkujdesur. Historia i nxori shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs udh\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs! Udha e kthimit i vrau shum\u00eb nga ta.<\/p>\n<p>Net\u00ebve pa h\u00ebn\u00eb, duke kap\u00ebrcy\u00ebr alpet n\u2019k\u00ebmb\u00eb, p\u00ebr ma shum\u00eb shpres\u00eb, koha \u00ebdht\u00eb ngatrruar dhe ndalur.<\/p>\n<p>Duke ecur brigjeve t\u2019liqeneve e duke u ra me not detrave, p\u00ebr t\u00eb kaluar andej ku jeta u afronte m\u00eb shum\u00eb buz\u00ebqeshje; Kosova ka nj\u00eb kalendar t\u00eb zymt\u00eb historik p\u00ebr sa u p\u00ebrket aksidente e fatale t\u00eb m\u00ebrgimtar\u00ebve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>\u2022 Duke shkuar me tren p\u00ebr Gjermani, m\u00eb 30 gusht, 1974 n\u00eb Zagreb; Atje humb\u00ebn jet\u00ebn 167 njer\u00ebz nga Ballkani, prej tyre dhjet\u00ebra kosovar\u00eb. 41 viktima nuk jan\u00eb identifikuar kurr\u00eb.<\/p>\n<p>\u2022 Duke kap\u00ebrcy\u00ebr malet, lumenjt e p\u00ebrrenjt, si n\u00eb lumin Tisa n\u00eb n\u00ebntorin e 2009, p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb \u00ebndrrat e tyre. Atje humb\u00ebn jet\u00ebn 11 shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, nd\u00ebr ta edhe Florian Ademi, mosha e t\u00eb cilit me sakt\u00ebsi \u00ebsht\u00eb 11 muajsh!?<\/p>\n<p>\u2022 Duke udh\u00ebtuar me autobus\u00eb, si n\u00eb Zurich, m\u00eb 16 dhjetor 2018, ku humb\u00ebn jet\u00ebn dy kosovar\u00eb q\u00eb punonin atje p\u00ebr nj\u00eb cop\u00eb buk\u00eb e ma shum\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u2019i rritur f\u00ebmijt\u00eb, n\u00eb kamje.<\/p>\n<p>\u2022 N\u00eb nj\u00eb aksident trafiku n\u00eb Gjermani, midis Meersburg dhe Uhldingen-M\u00fchlhofen (Bodenseekreis) m\u00eb 16\/10\/2020 humb\u00ebn jet\u00ebn tre qytetar\u00eb kosovar\u00eb e nji\u00eb ishte l\u00ebnduar r\u00ebnd\u00eb. Ata jetonin n\u00eb Zvic\u00ebr dhe u aksidentuan duke u kthy\u00ebr nga Kosova.<\/p>\n<p>\u2022 Duke u kthy\u00ebr n\u2019Atdhe, si n\u00eb Slavonski Brod m\u00eb 25 korrik, 2021. Ata t\u00eb dhjet\u00ebt q\u00eb s\u2019u kthyen dje nga udh\u00ebt, i vajton sot Atdheu.Kosova n\u00eb Zi komb\u00ebtare!<\/p>\n<p>Kosov\u00ebs, m\u00ebrgimtar\u00ebt i japin shum\u00eb dashuri dhe remintenca prej mbi 796.5 milion\u00eb euro p\u00ebr vitin 2020, q\u00eb sipas BQK ishin p\u00ebr 13% m\u00eb t\u00eb larta se n\u00eb vitin 2019.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb p\u00ebrqasje letrare, Ulyssus kosovar kurr\u00eb nuk kthehet n\u00eb Itak\u00ebn e tij. Leopold Bloom \u00ebsht\u00eb protagonisti dhe heroi imagjinar i romanit Ulyssus t\u00eb James Joyce, shkru m\u00eb 1922, q\u00eb kurr\u00eb nuk kthehet n\u00eb sht\u00ebpi.<\/p>\n<p>Ai migron n\u00eb gjuh\u00eb.<\/p>\n<p>I gjith\u00eb veprimi i Bloom\/Ulyssus zhvillohet n\u00eb dhe p\u00ebrreth Dublinit n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb vetme (16 qershor 1904). Tre personazhet qendror\u00eb &#8211; Stephen Dedalus (heroi i Portretit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm t\u00eb Artistit si Joyce i Joyce); Leopold Bloom, nj\u00eb puntor reklamues hebre; dhe gruaja e tij, Molly &#8211; synojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb homolog\u00eb modern\u00eb t\u00eb Telemakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht Ulyssus (Odisseus) dhe Penelop\u00ebs, dhe ngjarjet e romanit paralelisht paralajm\u00ebrojn\u00eb ngjarjet kryesore n\u00eb udh\u00ebtimin e Odysseus n\u00eb sht\u00ebpi pas Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs.<\/p>\n<p>Ata jan\u00eb malli i pashuar i Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>E nuk kan\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkuar m\u00eb!<\/p>\n<p>Kosova i varros\u00eb njer\u00ebzit e ver n\u2019dheun e saj.<\/p>\n<p>Lamtumir\u00eb, miqt\u00eb e mi.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb dram\u00ebs ua m\u00ebsova edhe emrat.<\/p>\n<p>Shekujt do t\u2019i gjejn\u00eb n\u00eb k\u00ebng\u00ebt elegjiake t\u00eb kurbetit, sepse ata di t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsisht n\u00eb udh\u00ebn e kthimit&#8230;<\/p>\n<p>P\u2019ej sh\u2019pie!<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Teksti dhe konteksti i tragjedis\u00eb n\u00eb Slavonski Brod, me \u00e7\u2019rast humb\u00ebn jet\u00ebn dhjet\u00eb kosovar\u00eb) Atdheu i shqiptar\u00ebve \u00ebsht\u00eb gjuha shqipe. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebr \u00e7do shkrimtar gjuha n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shkruan. Porse p\u00ebr shqiptar\u00ebt gjuha shqipe r\u00ebndom \u00ebsht\u00eb e mbytur n\u2019lot. Gjuha e vajtimit. Ata dhjet\u00ebt, kurr\u00eb nuk kthehen n\u00eb Atdhe.\u00a0 Migruan n\u00eb gjuh\u00eb, si riseminim [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":12185,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[2383],"ppma_author":[282],"class_list":["post-4565","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-tragjedia-ne-slavonski-brod"],"authors":[{"term_id":282,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"halil-matoshi","display_name":"Halil Matoshi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Halil Matoshi \u00ebsht\u00eb gazetar dhe analist i rregullt i zhvillimeve politike. Ka punuar n\u00eb gazetat \"Bota e re\", \"Z\u00ebri\", \"Lajm\", \"Express\" dhe \"Koha Ditore\". Gjithashtu ka botuar libra me poezi, tregime, studime dhe ditar, nd\u00ebrsa poezit\u00eb e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb gjermanisht, spanjollisht, rumanisht, greqisht dhe anglisht."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4565"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4565\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12186,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4565\/revisions\/12186"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12185"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4565"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}