{"id":4607,"date":"2021-05-25T12:06:49","date_gmt":"2021-05-25T10:06:49","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4607"},"modified":"2024-11-19T12:10:31","modified_gmt":"2024-11-19T10:10:31","slug":"efektet-e-rritjes-se-pages-minimale-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/efektet-e-rritjes-se-pages-minimale-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Efektet e rritjes s\u00eb pag\u00ebs minimale n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p class=\"news-up\"><span style=\"font-size: 17px;\">Dit\u00eb m\u00eb par\u00eb, Qeveria e re Kurti II prezantoi \u201cProgramin Qeveris\u00ebs 2021-2025\u201d, sipas t\u00eb cilit planifikohet ngritja e pag\u00ebs minimale nga 170 EUR sa ishte m\u00eb par\u00eb n\u00eb 250 EUR p\u00ebr muaj.\u00a0 Q\u00ebllimi i k\u00ebsaj nisme natyrisht se \u00ebsht\u00eb i mir\u00eb dhe pozitiv, pasiq\u00eb paga e dinjitetshme \u00ebsht\u00eb parakusht dinjitetin e individit, por edhe zhvillim i mir\u00ebqenies shoq\u00ebrore n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Andaj, ne t\u00eb gjith\u00eb angazhohemi p\u00ebr paga m\u00eb t\u00eb larta. Megjithk\u00ebt\u00eb, q\u00ebllimet e mira jo domosdoshm\u00ebrisht sjellin rezultate t\u00eb mira. Me nj\u00eb nivel kaq t\u00eb lart\u00eb t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb (rreth 30%) n\u00eb vendin ton\u00eb, tash \u00ebsht\u00eb koha m\u00eb e pap\u00ebrshtatshme p\u00ebr nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/span><\/p>\n<div class=\"news-down\">\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">Ekonomist\u00ebt pajtohen (e kjo \u00ebsht\u00eb gj\u00eb relativisht e rrall\u00eb) se ngritja e pag\u00ebs minimale ul numrin e vendeve t\u00eb pun\u00ebs. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ne vazhdimisht argumentojm\u00eb se jan\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt e niveleve t\u00eb ul\u00ebta, dhe sidomos te rinj\u00ebt, apo ata q\u00eb sapo fillojn\u00eb pun\u00ebn, t\u00eb cil\u00ebt goditen m\u00eb s\u00eb shumti nga kjo politik\u00eb. Si\u00e7 kishte theksuar ekonomisti Milton Friedman, fitues i \u00e7mimit Nobel p\u00ebr ekonomi, \u201cligji i pag\u00ebs minimale m\u00eb s\u00eb miri p\u00ebrshkruhet si nj\u00eb ligj q\u00eb thot\u00eb se pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit duhet t\u00eb diskriminojn\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt me aft\u00ebsi t\u00eb ulta.\u201dSipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb vitin 2020 shkalla e papun\u00ebsis\u00eb tek t\u00eb rinj\u00ebt (15-24 vje\u00e7) ishte af\u00ebr 50%. Pra, p\u00ebraf\u00ebrsisht \u00e7do i dyti i ri \u00ebsht\u00eb i papun\u00eb. Duke e njohur k\u00ebt\u00eb fakt, gjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore, por edhe bazuar n\u00eb Programin e Qeveris\u00eb 2021-2025, Kryeministri Kurti ka premtuar vende pune p\u00ebr t\u00eb rinj\u00ebt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb sfond, rritja e pag\u00ebs minimale vet\u00ebm se do t\u2019ua v\u00ebshtir\u00ebsoj\u00eb atyre pun\u00ebsimin. Ndon\u00ebse pun\u00ebsimi n\u00ebn pag\u00ebn minimale t\u00eb planifikuar nuk ofron kurrfar\u00eb jete t\u00eb dinjitetshme p\u00ebr t\u00eb rinj\u00ebt, s\u00eb paku i\u2019u jep atyre nj\u00eb shans q\u00eb, duke filluar me pun\u00eb t\u00eb tregojn\u00eb aft\u00ebsit\u00eb e tyre, dhe t\u00eb sigurojn\u00eb nj\u00eb pun\u00ebsim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm me pag\u00eb t\u00eb dinjitetshme. Me nj\u00eb pag\u00eb minimale t\u00eb lart\u00eb, ata nuk do t\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb k\u00ebt\u00eb shans p\u00ebr t\u00eb konkurruar me ata q\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">***Nga pik\u00ebpamja ekonomike, puna duhet par\u00eb si \u00e7do input tjet\u00ebr. Si e till\u00eb, puna detyrimisht q\u00eb duhet t\u2019i n\u00ebnshtrohet ligjeve t\u00eb tregut, m\u00eb specifikisht ligjeve t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs dhe ofert\u00ebs. Ky n\u00eb vazhdim \u00ebsht\u00eb m\u00ebsimi baz\u00eb i ekonomiksit, kur \u00e7mimi i nj\u00eb produkti rritet &#8211; n\u00ebse i izolojm\u00eb faktor\u00ebt tjer\u00eb &#8211; sasia e k\u00ebrkuar p\u00ebr at\u00eb produkt apo sh\u00ebrbim do t\u00eb ulet. Pra, n\u00ebse rritet \u00e7mimi i pun\u00ebs, q\u00eb \u00ebsht\u00eb paga, bizneset do t\u00eb pun\u00ebsojn\u00eb m\u00eb pak pun\u00ebtor\u00eb ose edhe do t\u00eb largojn\u00eb disa prej tyre. Poashtu, kur \u00e7mimi i nj\u00eb produkti\/sh\u00ebrbimi rritet &#8211; n\u00ebse i izolojm\u00eb faktor\u00ebt tjer\u00eb &#8211; sasia e ofruar e atij produkti\/sh\u00ebrbimi do t\u00eb rritet. Pra, n\u00ebse \u00e7mimi i pun\u00ebs rritet, m\u00eb shum\u00eb pun\u00ebtor\u00eb do t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb tregun e pun\u00ebs, duke u kthyer n\u00eb t\u00eb papun\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, rritja e pag\u00ebs minimale, sidomos n\u00eb rrethanat aktuale n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb rritje t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb uljes s\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr ta, p\u00ebr shkak t\u00eb largimit eventual t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve nga puna, dhe p\u00ebr shkak t\u00eb hyrjes s\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb rinj n\u00eb tregun e pun\u00ebs. Por, jo vet\u00ebm! Duke pasur parasysh ekonomin\u00eb e Kosov\u00ebs dhe informalitetin e lart\u00eb, ne konsiderojm\u00eb se kjo politik\u00eb (n\u00ebse zbatohet me sukses), n\u00eb fakt, do t\u00eb rris\u00eb informalitetin n\u00eb tregun e pun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. <\/span><span style=\"font-size: 17px;\">Shum\u00eb prej pun\u00ebtor\u00ebve do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb punojn\u00eb n\u00ebn pag\u00ebn minimale t\u00eb caktuar (pra me pag\u00eb n\u00ebn 250 EUR n\u00eb muaj), dhe normalisht marr\u00ebdh\u00ebnien e pun\u00ebs do ta formojn\u00eb pa kontrat\u00eb, n\u00eb tregun informal t\u00eb pun\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">***Bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb rrafsh teorik, Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb se cilat jan\u00eb parashikimet e saj rreth efekteve t\u00eb rritjes s\u00eb pag\u00ebs minimale n\u00eb nivelin e papun\u00ebsis\u00eb, n\u00eb nivelin e informalitetit dhe n\u00eb segmente t\u00eb tjera t\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, Kuvendi duhet t\u00eb sigurohet q\u00eb luan rolin e tij mbikqyr\u00ebs, duke k\u00ebrkuar detaje t\u00eb holl\u00ebsishme nga Qeveria rreth implikimeve t\u00eb nism\u00ebs p\u00ebr rritje t\u00eb pag\u00ebs minimale.Qeveria duhet t\u00eb paraqes\u00eb studimin mbi t\u00eb cilin e bazon k\u00ebt\u00eb politik\u00eb, ku paraqiten t\u00eb dh\u00ebnat lidhur me at\u00eb se sa \u00ebsht\u00eb numri i pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt aktualisht kompenzohen me pag\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt se sa paga minimale e planifikuar; t\u00eb paraqes se n\u00eb cilat profesione ata jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb; dhe t\u00eb tregoj\u00eb se cilat biznese kryesisht i pun\u00ebsojn\u00eb ata, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb rreth k\u00ebsaj politike.Lidhur me synimin e saj p\u00ebr t\u00eb zbutur pabarazin\u00eb, Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb se sa pun\u00ebtor\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga rritja e pag\u00ebs minimale. Nd\u00ebrlidhur me k\u00ebt\u00eb, Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb se n\u00eb \u00e7far\u00eb niveli do t\u00eb d\u00ebmtohen bizneset t\u00eb cilat pun\u00ebsojn\u00eb k\u00ebta pun\u00ebtor\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb parashikimet e saj rreth asaj se sa pun\u00ebtor\u00eb do t\u00eb humbin vendet e pun\u00ebs si rezultat i rritjes s\u00eb pag\u00ebs minimale. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb se sa prej pun\u00ebtor\u00ebve q\u00eb humbin pun\u00ebn do t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb skema sociale, dhe p\u00ebr \u00e7far\u00eb niveli do t\u00eb r\u00ebndohet barra e Qeveris\u00eb nga p\u00ebrfshirja e tyre n\u00eb to.M\u00eb lart\u00eb, n\u00eb shpjegimin teorik, ne pohuam se rritja e pag\u00ebs minimale detyrimisht do ta rrit\u00eb papun\u00ebsin\u00eb, dhe k\u00ebt\u00eb e b\u00ebm\u00eb n\u00ebn supozimin se Qeveria ka kapacitet t\u00eb b\u00ebj\u00eb bizneset t\u00eb zbatojn\u00eb n\u00eb plotni politik\u00ebn e pag\u00ebs miminale. Mir\u00ebpo, p\u00ebr shkak t\u00eb informalitetit t\u00eb lart\u00eb, realisht papun\u00ebsia do t\u00eb rritet p\u00ebr nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl se sa pritjet teorike, pasiq\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e pun\u00ebtor\u00ebve q\u00eb do t\u00eb humbnin pun\u00ebn thjesht do t\u00eb detyrohen t\u00eb kalojn\u00eb n\u00eb informalitet. S\u00eb k\u00ebndejmi, Qeveria duhet t\u00eb tregoj\u00eb se sa prej tyre do t\u00eb detyrohen nga pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit e tyre t\u00eb dalin n\u00eb informalitet dhe p\u00ebr \u00e7far\u00eb niveli do t\u00eb dekurajohen bizneset p\u00ebr t\u00eb zhvendosur pun\u00ebtor\u00ebt informal n\u00eb ekonomi formale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">P\u00ebr fund, Qeveria duhet t\u00eb ofroj\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb kost-benefit t\u00eb nism\u00ebs s\u00eb saj p\u00ebr rritje t\u00eb pag\u00ebs minimale. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, do t\u00eb zbutet pabarazia n\u00eb nj\u00eb aspekt, e n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, do t\u00eb ulet konkurrueshm\u00ebrin\u00eb e bizneseve, do ta rritet papun\u00ebsia, dhe do ta rritet informaliteti n\u00eb tregun e pun\u00ebs. K\u00ebto d\u00ebme pastaj do t\u00eb mund ta rrisin edhe m\u00eb shum\u00eb pabarazin\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 17px;\">*<\/span><span style=\"font-size: 17px;\">**Nisma e Qeveris\u00eb p\u00ebr rritje t\u00eb pag\u00ebs minimale nuk \u00ebsht\u00eb e mb\u00ebshtetur n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vendim i shpejt\u00eb, i paanalizuar, dhe i nxitur kryesisht nga ideologjia. Si e till\u00eb, ajo do t\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb e d\u00ebmshme pik\u00ebrisht p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb Qeveria synon t\u2019iu dal\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb, e q\u00eb jan\u00eb shtresat m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, Kuvendi duhet t\u00eb jet\u00eb i z\u00ebsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e tij q\u00eb Qeveria t\u00eb mos merr vendim t\u00eb shpejt pa i shqyrtuar holl\u00ebsisht t\u00eb gjitha implikimet e atij vendimi.<\/span><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dit\u00eb m\u00eb par\u00eb, Qeveria e re Kurti II prezantoi \u201cProgramin Qeveris\u00ebs 2021-2025\u201d, sipas t\u00eb cilit planifikohet ngritja e pag\u00ebs minimale nga 170 EUR sa ishte m\u00eb par\u00eb n\u00eb 250 EUR p\u00ebr muaj.\u00a0 Q\u00ebllimi i k\u00ebsaj nisme natyrisht se \u00ebsht\u00eb i mir\u00eb dhe pozitiv, pasiq\u00eb paga e dinjitetshme \u00ebsht\u00eb parakusht dinjitetin e individit, por edhe zhvillim [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":390,"featured_media":10478,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1366,972,1265],"ppma_author":[384,199],"class_list":["post-4607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-ekonomia","tag-kosove","tag-paga-minimale"],"authors":[{"term_id":384,"user_id":390,"is_guest":0,"slug":"alban-zogaj","display_name":"Alban Zogaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/alban_zogaj_foto.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/alban_zogaj_foto.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zogaj","first_name":"Alban","description":"Alban Zogaj (PhD n\u00eb Ekonomiks) \u00ebsht\u00eb ekonomist n\u00eb ekipin e zyr\u00ebs s\u00eb Sfid\u00ebs s\u00eb Mileniumit (Millennium Challenge Corporation). Albani ka p\u00ebrfunduar studimet e magjistratur\u00ebs n\u00eb Universitetin Staffordshire n\u00eb Angli, kurse ka doktoruar n\u00eb Universitetin Politeknik t\u00eb Markes, Itali. Interesimet e tij jan\u00eb kryesisht politikat makroekonomike dhe zhvillimi ekonomik."},{"term_id":199,"user_id":170,"is_guest":0,"slug":"rinor-kastrati","display_name":"Rinor Kastrati","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-7.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-7.jpg"},"user_url":"","last_name":"Kastrati","first_name":"Rinor","description":"Rinor Kastrati \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues, konsulent dhe nd\u00ebrmarr\u00ebs i angazhuar n\u00eb fush\u00ebn e ekonomis\u00eb dhe biznesit. Ai ka vijuar studimet universitare n\u00eb RIT Kosovo dhe ato pasuniversitare n\u00eb Syracuse University, Nju Jork, ShBA. Rinori s\u00eb fundmi ka punuar n\u00eb kabinetin e kryetares s\u00eb Kuvendit t\u00eb Kosov\u00ebs, ku ka mbuluar fush\u00ebn e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe t\u00eb ekonomis\u00eb. Ai tani \u00ebsht\u00eb i angazhuar si asistent ligjerues n\u00eb Kolegjin Riinvest dhe si partner menaxhues n\u00eb kompanin\u00eb Growth Lab Solutions."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/390"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4607"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10481,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4607\/revisions\/10481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4607"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}