{"id":4859,"date":"2021-03-02T14:06:18","date_gmt":"2021-03-02T12:06:18","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4859"},"modified":"2024-11-13T14:08:18","modified_gmt":"2024-11-13T12:08:18","slug":"qyteti-15-minutesh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/qyteti-15-minutesh\/","title":{"rendered":"Qyteti 15-minut\u00ebsh"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-up\">\n<h3><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"news-down\">\n<div class=\"news-left\">\n<p>Brenda nj\u00eb udh\u00ebtimi 15 minut\u00ebsh me bi\u00e7iklet\u00eb nga sht\u00ebpia, nj\u00eb parisien duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb ket\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar, punuar, t\u00eb marr\u00eb furnizime, t\u00eb shijoj\u00eb natyr\u00ebn, t\u00eb zhvillohet, t\u00eb kujdeset p\u00ebr veten e tyre, t\u00eb sh\u00ebtitet, t\u00eb blej\u00eb dhe, natyrisht, t\u00eb haj\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<div class=\"text-iamge\"><\/div>\n<p>Skica dhe foto: Paris en Commun. N\u00eb t\u00eb majt\u00eb skica p\u00ebr Parisin si qytet 15-minut\u00ebsh. N\u00eb t\u00eb djatht\u00eb kryebashkiakja e Parisit Anne Hidalgo<\/p>\n<p>Qyteti 15 minut\u00ebsh tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb trend n\u00eb rritje n\u00eb disa prej qyteteve kryesore t\u00eb bot\u00ebs. Me pandemin\u00eb korona, ky koncept tani ka z\u00ebn\u00eb rr\u00ebnj\u00eb si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb adresuar shum\u00eb nga problemet e trafikut t\u00eb qyteteve.<\/p>\n<p>Sot, m\u00eb shum\u00eb se gjysma e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs, 4.2 miliard\u00eb njer\u00ebz, jetojn\u00eb n\u00eb qytete. Sipas parashikimeve, deri n\u00eb vitin 2050, af\u00ebr 70% e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs, pritet t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb zonat urbane.<br \/>\nQytetet tona dhe m\u00ebnyra se si jetojm\u00eb n\u00eb to jan\u00eb nj\u00eb faktor vendimtar n\u00eb shum\u00eb nga problemet e sotme t\u00eb mjedisit dhe ngrohjes globale. Prandaj, konceptet e reja t\u00eb planifikimit urban po b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb aktuale, p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar nevojat e banor\u00ebve p\u00ebr pun\u00ebn, koh\u00ebn e lir\u00eb dhe blerjen n\u00eb &#8220;lagjet e kompletuara&#8221;, ku ata i plot\u00ebsojn\u00eb nevojat e tyre t\u00eb p\u00ebrditshme me p\u00ebrdorim minimal t\u00eb makinave private.<br \/>\nB\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr krijimin e lagjeve t\u00eb qyteteve ku gjith\u00e7ka q\u00eb u nevojitet banor\u00ebve \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm brenda nj\u00eb sh\u00ebtitje t\u00eb shkurt\u00ebr, ose udh\u00ebtimit me bi\u00e7iklet\u00eb jo larg vendbanimit t\u00eb tyre.<br \/>\nNj\u00eb trend i till\u00eb i jet\u00ebs sub-lokale, tashm\u00eb ka z\u00ebn\u00eb rr\u00ebnj\u00eb tek shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, sidomos tani n\u00eb koh\u00eb t\u00eb izolimit dhe mbylljes si pasoj\u00eb e pandemis\u00eb t\u00eb shkaktuar nga covid-19.<\/p>\n<p>Koncepti i qytetit 15 minut\u00ebsh \u00ebsht\u00eb koncept francez q\u00eb u krijua vitin e kaluar nga profesori i inovacionit dhe sip\u00ebrmarrjes Carlos Moreno n\u00eb Universitetin e Sorbonnes n\u00eb Paris. Ai para s\u00eb gjithash k\u00ebrkon nga Komuna e Parisit nj\u00eb riorganizim t\u00eb kryeqytetit francez n\u00eb nj\u00eb rrjet t\u00eb lagjeve t\u00eb vet\u00eb-ushqyeshme. Puna, sht\u00ebpia, dyqanet, arg\u00ebtimi, edukimi dhe kujdesi sh\u00ebndet\u00ebsor &#8211; sipas vizionit t\u00eb Moreno, t\u00eb gjitha k\u00ebto duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb dispozicion brenda t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs koh\u00eb kur nj\u00eb udh\u00ebtar mund t\u00eb kishte pritur dikur n\u00eb nj\u00eb stacion t\u00eb Autobusave ose n\u00eb nj\u00eb Stacion t\u00eb Trenave.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr BBC, Moreno, thot\u00eb &#8220;Pandemia ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb ne t\u00eb mendojm\u00eb se si t\u00eb l\u00ebvizim ndryshe, t\u00eb konsumojm\u00eb ndryshe, t\u00eb jetojm\u00eb ndryshe. Ne po zbulojm\u00eb se duke punuar ndryshe kemi m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb lir\u00eb, m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb me familjet apo miqt\u00eb tan\u00eb. Ne po zbulojm\u00eb dhe vler\u00ebsojm\u00eb lagjet tona shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr. Kjo do t\u00eb na b\u00ebj\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve banor\u00eb m\u00eb t\u00eb angazhuar. &#8221;<br \/>\nMoreno pranon se ky tranzicion nuk do t\u00eb jet\u00eb i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb &#8211; por disa q\u00ebllime kryesore n\u00eb realizimin e k\u00ebtij koncepti tashm\u00eb jan\u00eb futur n\u00eb planet e Komun\u00ebs s\u00eb Parisit, si psh. \u00e7do rrug\u00eb n\u00eb Paris do t\u00eb ket\u00eb s\u00eb paku nj\u00eb shteg p\u00ebr ciklista deri n\u00eb 2024.<\/p>\n<p>&#8220;Qyteti 15 minut\u00ebsh nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb plumb argjendi&#8221;, thot\u00eb ai. \u201cSot lagjet tona jan\u00eb t\u00eb segreguara nga ana ekonomike &#8211; t\u00eb pasura, t\u00eb varf\u00ebra, klasa e mesme, pun\u00ebtor\u00eb, bare, zyra. Ka nj\u00eb segregim t\u00eb madh. Por ajo q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorim konceptin e qytetit 15 minut\u00ebsh p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt. Me fonde dhe mb\u00ebshtetje t\u00eb mjaftueshme, t\u00eb destinuara n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e duhur, ne mund t\u00eb garantojm\u00eb se ato jan\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit. &#8221;<br \/>\nKryebashkiakja e Parisit Anne Hidalgo tashm\u00eb ka filluar me iden\u00eb e qytetit 15-minut\u00ebsh. Kufizimi i trafikut t\u00eb makinave dhe krijimi i m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsirave t\u00eb rezervuara p\u00ebr k\u00ebmb\u00ebsor\u00ebt dhe \u00e7iklist\u00eb jan\u00eb masat e para t\u00eb nd\u00ebrmarra. Ndryshime t\u00eb tjera q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb planet e Parisit jan\u00eb q\u00eb \u00e7atit\u00eb\/kulmet e objekteve t\u00eb paarritshme b\u00ebhen parqe t\u00eb hapura. Oborret e shkollave b\u00ebhen ambiente t\u00eb hapura sportive n\u00eb mbr\u00ebmje. Dyqaneve m\u00eb t\u00eb vogla dhe t\u00eb pavarura q\u00eb nuk jan\u00eb pjes\u00eb e dyqan\u00ebve-zinxhir\u00eb u jepet p\u00ebrpar\u00ebsi n\u00eb ato lagje p\u00ebr t\u00eb stimuluar komunitetin lokal t\u00eb biznesit.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb njejt\u00eb linj\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe qyteti i Montrealit n\u00eb Kanada. &#8220;Ne duam t\u00eb inkurajojm\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb blejn\u00eb n\u00eb vend dhe t\u00eb harrojn\u00eb Amazon\u00ebn,&#8221; shpjegoi Kryetarja e Bashkis\u00eb s\u00eb Montrealit, Val\u00e9rie Plante. Vet\u00ebm gjat\u00eb vitit t\u00eb kaluar, qyteti nd\u00ebrtoi 300 km shtigje t\u00eb reja p\u00ebr k\u00ebmb\u00ebsor\u00eb dhe bi\u00e7ikleta si pjes\u00eb e planit 15-minut\u00ebsh t\u00eb qytetit kanadez. Nd\u00ebrkoh\u00eb nuk u nd\u00ebrtua asnj\u00eb km rrug\u00eb p\u00ebr automjete motorike dhe u krijuan shum\u00eb barriera fizike p\u00ebr p\u00ebrdorimin e tyre brenda qytetit.<\/p>\n<p>Koncepti i qytetit 15-minut\u00ebsh, si\u00e7 thash\u00eb, gjat\u00eb kriz\u00ebs s\u00eb vazhdueshme t\u00eb pandemis\u00eb,\u00a0 \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb trend i planifikimit urban p\u00ebr nj\u00eb varg t\u00eb gjat\u00eb qytetesh n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Barcelon\u00eb, pjes\u00ebt qendrore t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs dominohen nga lagjet e quajtura blloqe t\u00eb mbyllura, puna ka filluar p\u00ebr disa vite p\u00ebr t\u00eb krijuar t\u00eb ashtuquajturat super-lagje ku trafiku p\u00ebr makina \u00ebsht\u00eb i ndaluar midis lagjeve. Plani \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb krijohen deri n\u00eb 500 super-blloqe n\u00eb qytetin spanjoll. Deri m\u00eb tani, jan\u00eb krijuar pes\u00eb super-lagje. Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb q\u00eb 70% e rrug\u00ebve t\u00eb Barcelon\u00ebs t\u00eb b\u00ebhen pa makina. Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb botuar n\u00eb Environment International, super-lagjet e Barcelon\u00ebs vler\u00ebsohet se shp\u00ebtojn\u00eb gati 700 jet\u00eb \u00e7do vit p\u00ebrmes uljes s\u00eb emetimeve t\u00eb gaz\u00ebrave, m\u00eb pak zhurm\u00eb, zvog\u00eblimin e temperaturave, m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb gjelb\u00ebrta dhe rritjes s\u00eb aktivitetit fizik t\u00eb banor\u00ebve.<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb qytetet e m\u00ebdha t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara, ideja e qyteteve 15-minut\u00ebshe ka filluar t\u00eb marr\u00eb hov. Ashtu si n\u00eb Portland, Oregon n\u00eb pjes\u00ebn veriper\u00ebndimore t\u00eb vendit. K\u00ebtu, udh\u00ebheq\u00ebsit e Bashkive kan\u00eb p\u00ebrshpejtuar planet e m\u00ebparshme q\u00eb 90% e popullsis\u00eb s\u00eb qytetit para vitit 2030 do t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb ato q\u00eb quhen &#8220;lagje t\u00eb kompletuara&#8221;, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se ata do t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb t\u00eb gjitha sh\u00ebrbimet e nevojshme pa pasur nevoj\u00eb t\u00eb hipin n\u00eb\u00a0 makin\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb njejtin koncept jemi duke e p\u00ebrdorur edhe n\u00eb komun\u00ebn ku punoj, n\u00eb Suedi. Politikan\u00ebt s\u00eb bashku me neve, grupin e ekspert\u00ebve, kan\u00eb vendosur si q\u00ebllim q\u00eb qyteti yn\u00eb n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb af\u00ebrt t\u00eb njihet si qytet i bi\u00e7iklistave. Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb q\u00eb n\u00eb nj\u00eb afat 5 vje\u00e7ar \u00e7do banor i qytetit,\u00a0 q\u00eb banon\u00a0dhe vepron n\u00eb periferi n\u00eb nj\u00eb rreze prej 3 km, me biciklet\u00eb t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb qytetit brenda 15 minutash<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb koncept t\u00eb planifikimit urban do t\u00eb ishte mir\u00eb q\u00eb edhe qytetet e m\u00ebdha t\u00eb Kosov\u00ebs t\u00eb fillojn\u00eb ta aplikojn\u00eb. \u00cbsht\u00eb momenti i fundit, sidomos n\u00eb rastin e kryeqendr\u00ebs t\u00eb Kosov\u00ebs, Prishtin\u00ebs, q\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb zgjidhje t\u00eb q\u00ebndrueshme afatgjate sa i p\u00ebrket ngulfatjes dhe problemit t\u00eb trafikut brenda qytetit. Koncepti i qytetit 15-minut\u00ebsh do t\u00eb ishte nj\u00eb zgjidhje adekuate p\u00ebr shum\u00eb lagje t\u00eb Prishtin\u00ebs t\u00eb cilat tashm\u00eb ve\u00e7 kan\u00eb nj\u00eb infrastruktur\u00eb adekuate q\u00eb mund\u00ebson aplikimin e k\u00ebtij koncepti. Sfid\u00eb mbeten shtigjet p\u00ebr k\u00ebmb\u00ebsor\u00eb dhe m\u00eb shum\u00eb hapsira t\u00eb gjelb\u00ebrta. Kjo do t\u00eb mund t\u00eb arrihej duke krijuar barriera ekonomike dhe fizike sa i p\u00ebrket automjeteve motorike, t\u00eb kompletoj\u00eb ato me aktivitete dhe objekte q\u00eb ju mungojn\u00eb atyre lagjeve \u00a0gjat\u00eb procesit t\u00eb hartimit t\u00eb hartave zonale dhe planeve rregulluese t\u00eb qytetit.<\/p>\n<p><em>Burimi: Paris en commun<br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/worklife\/article\/20201214-how-15-minute-cities-will-change-the-way-we-socialise\">https:\/\/www.bbc.com\/worklife\/article\/20201214-how-15-minute-cities-will-change-the-way-we-socialise<\/a><br \/>\nEnvironment International<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Brenda nj\u00eb udh\u00ebtimi 15 minut\u00ebsh me bi\u00e7iklet\u00eb nga sht\u00ebpia, nj\u00eb parisien duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb ket\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar, punuar, t\u00eb marr\u00eb furnizime, t\u00eb shijoj\u00eb natyr\u00ebn, t\u00eb zhvillohet, t\u00eb kujdeset p\u00ebr veten e tyre, t\u00eb sh\u00ebtitet, t\u00eb blej\u00eb dhe, natyrisht, t\u00eb haj\u00eb mir\u00eb. Skica dhe foto: Paris en Commun. N\u00eb t\u00eb majt\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":522,"featured_media":10159,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1698,1796],"ppma_author":[1582],"class_list":["post-4859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-paris","tag-qyteti"],"authors":[{"term_id":1582,"user_id":522,"is_guest":0,"slug":"arben-vojvoda","display_name":"Arben Vojvoda","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/arben-vojvoda-e1730218548954.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/arben-vojvoda-e1730218548954.jpg"},"user_url":"","last_name":"Vojvoda","first_name":"Arben","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/522"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4859"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10160,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4859\/revisions\/10160"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4859"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}