{"id":4894,"date":"2020-11-19T10:32:27","date_gmt":"2020-11-19T08:32:27","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=4894"},"modified":"2024-10-11T12:38:00","modified_gmt":"2024-10-11T10:38:00","slug":"ndikimi-i-pandemise-se-covid-19-ne-bizneset-e-grave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/ndikimi-i-pandemise-se-covid-19-ne-bizneset-e-grave\/","title":{"rendered":"Ndikimi i pandemis\u00eb s\u00eb Covid-19 n\u00eb bizneset e grave"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, potenciali i grave p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb politik\u00eb dhe ekonomi mbetet i pashfryt\u00ebzuar; kjo gj\u00eb tashm\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb lajm. Masat afirmative t\u00eb implementuara kryesisht me ndihm\u00ebn e donator\u00ebve t\u00eb huaj kan\u00eb sjell\u00eb deri p\u00ebrmir\u00ebsime, por t\u00eb dh\u00ebnat statistikore tregojn\u00eb se pozita e grave n\u00eb shoq\u00ebri l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar. Kjo mund t\u00eb ilustrohet p\u00ebrmes t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Agjensionit t\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr tremujorin e par\u00eb t\u00eb 2020 q\u00eb tregojn\u00eb se fuqia joaktive e grave t\u00eb Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb 79.7%, dhe pun\u00ebsimi i grave \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 14.1%. Sipas raportit statistikor p\u00ebr vitin 2019 t\u00eb GAP-it \u00a0numri i grave me kualifikim t\u00eb lart\u00eb q\u00eb presin pun\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i madh sesa i burrave, 6720 nga 43547 gra pun\u00ebk\u00ebrkuese dhe 4067 nga 52343 pun\u00ebk\u00ebrkues burra.<\/p>\n<p>Bazuar n\u00eb hulumtimin e Open Data Kosovo vet\u00ebm 13% t\u00eb bizneseve jan\u00eb n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave dhe prej tyre mbi 94% jan\u00eb biznese individuale. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna nuk mund t\u00eb gjenden t\u00eb disagreguara n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb n\u00eb ARBK prandaj numri i bizneseve n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb grave\u00a0\u00ebsht\u00eb llogaritur n\u00eb baz\u00eb t\u00eb emrit t\u00eb pronares s\u00eb biznesit.<\/p>\n<p>Pothuajse \u00e7do fatkeq\u00ebsi natyrore godet m\u00eb r\u00ebnd\u00eb grupet e ndjeshme dhe kjo ka ka ndodhur edhe me pandemin\u00eb e koronavirusit kudo. Edhe n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar gjendja ekonomike e grave, \u00ebsht\u00eb rritur dhuna ndaj tyre dhe jan\u00eb shtuar obligimet n\u00eb sht\u00ebpi (p\u00ebrve\u00e7 obligimeve \u00ebsht\u00eb shtuar ndihma e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb m\u00ebsimin online). Ballafaqimi me problemet e mbijetes\u00ebs dhe pasiguria nga frika nga nj\u00eb val\u00eb e re e pandemis\u00eb shkaktojn\u00eb presion psikologjik, i cili gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr po \u00ebsht\u00eb evident n\u00eb t\u00ebr\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p>Si organizat\u00eb e cila punon n\u00eb fuqizimin e grave p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 20 vite dhe me num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb tyre kemi qen\u00eb n\u00eb kontakt t\u00eb vazhduesh\u00ebm p\u00ebrgjat\u00eb pandemis\u00eb. Duke u munduar t\u00eb analizojm\u00eb sesi ka ndikuar pandemia n\u00eb bizneset e grave kemi zhvilluar biseda me to dhe kemi organizuar nj\u00eb debat me 20 gra pronare t\u00eb bizneseve.<\/p>\n<p>P\u00ebr shumic\u00ebn, mbyllja totale p\u00ebrgjat\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dy muaj ka rezultuar n\u00eb humbje t\u00eb m\u00ebdha dhe me frik\u00ebn se nj\u00eb val\u00eb e dyt\u00eb e mbylljes mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb e rrezikshme p\u00ebr bizneset e tyre. Meqen\u00ebse, pothuajse t\u00eb gjitha jan\u00eb biznese mikro q\u00eb merren me prodhim t\u00eb ushqimit dhe sh\u00ebrbime ka qen\u00eb gati e pamundur t\u2019i shesin produktet e tyre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb num\u00ebr jasht\u00ebzakonisht i vog\u00ebl ka gjetur m\u00ebnyr\u00ebn sesi t\u00eb mbijetoj\u00eb, p.sh. nj\u00eb biznes i rrobaqep\u00ebsis\u00eb ka filluar t\u00eb qep\u00eb maska, t\u00eb cilat n\u00eb fillim i ka dhuruar dhe m\u00eb von\u00eb ka patur porosi p\u00ebr blerje. Ose nj\u00eb kultivuese e dredh\u00ebzave n\u00eb munges\u00eb t\u00eb importit ka pasur shitje, por me rrezik t\u00eb madh t\u00eb ekspozimit ndaj infeksionit me virus.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb keq p\u00ebr kultivuesit e pem\u00ebve dhe perimeve nj\u00eb d\u00ebm shtes\u00eb ndodhi n\u00eb pranver\u00eb e q\u00eb ishte bresh\u00ebri, i cili shkat\u00ebrroi shum\u00eb kultura q\u00eb i kishin mbjell\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7ka na m\u00ebsoi pandemia?<\/p>\n<p>Jan\u00eb disa m\u00ebsime q\u00eb mund t\u2019i nxjerrim nga kjo fatkeq\u00ebsi, e cila ka goditur gjith\u00eb bot\u00ebn e q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb shtet t\u00eb vog\u00ebl me ekonomi t\u00eb pazhvilluar si Kosova mund t\u00eb ket\u00eb pasoja m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda:<\/p>\n<p><strong>&#8211; R\u00ebnd\u00eb<\/strong><strong>sia<\/strong><strong>\u00a0e tregut t<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>\u00a0brendsh<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>m.<\/strong>\u00a0N\u00eb koh\u00ebn kur kufijt\u00eb e shtetit u mbyll\u00ebn u v\u00ebrejt sa e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb gjenden brenda shtetit produktet si p\u00ebr konsum ashtu edhe p\u00ebr prodhim; nj\u00eb nga fabrikat e ujit mund t\u00eb kishte shitje t\u00eb mjaftueshme por nuk kishte mund\u00ebsi t\u00eb prodhoj\u00eb sipas k\u00ebrkes\u00ebs, sepse nuk mund t\u2019i importoj\u00eb shishet p\u00ebr mbushje<\/p>\n<p><strong>&#8211; Zinxhiri i shitjes.<\/strong>\u00a0Me mbylljen e restoranteve u d\u00ebmtuan edhe prodhueset e vogla t\u00eb pem\u00ebve dhe perimeve prej t\u00eb cilave furnizohen restorantet<\/p>\n<p><strong>&#8211; P<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>rkrahja e prodhueseve dhe e bizneseve vendore.<\/strong>\u00a0P\u00ebrkund\u00ebr humbjeve t\u00eb m\u00ebdha pronaret e bizneseve shpresojn\u00eb se do t\u00eb arrijn\u00eb t\u2019i rim\u00ebk\u00ebmbin bizneset e tyre, por kjo mund t\u00eb ndodh\u00eb vet\u00ebm n\u00ebse konsumator\u00ebt do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vendosur t\u2019i blejn\u00eb prodhimet vendore<\/p>\n<p><strong>&#8211; R<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>nd<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>sia e investimeve n<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>\u00a0parandalimin e rreziqeve.<\/strong>\u00a0P\u00ebr shum\u00eb kultivues pem\u00ebsh dhe perimesh pothuajse \u00e7do vit bresh\u00ebri shkakton d\u00ebme t\u00eb prodhimeve t\u00eb tyre dhe p\u00ebrderisa pandemia ishte e paplanifikuar dhe nuk mund t\u00eb nd\u00ebrmerreshin masat p\u00ebr parandalim, teknologjia p\u00ebr mbrojtje kund\u00ebr bresh\u00ebrit ka avancuar dhe do t\u00eb duhej aplikuar<\/p>\n<p><strong>&#8211; R<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>nd<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>sia e ndihmes<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>s p<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>r rim<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>k<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>mbje ekonomike.<\/strong>\u00a0P\u00ebr shum\u00eb biznese dh\u00ebnia e ndihm\u00ebs me koh\u00eb do t\u00eb ishte qen\u00ebsore p\u00ebr shum\u00eb arsye. S\u00eb pari q\u00eb n\u00eb disa familje, posa\u00e7\u00ebrisht ato q\u00eb kan\u00eb investuar n\u00eb bizneset e tyre, nuk ka pasur kursime p\u00ebr shpenzimet e jetes\u00ebs. Dhe e dyta q\u00eb n\u00eb momentin e kriz\u00ebs ka ekzistuar mund\u00ebsia q\u00eb disa biznese me pak investim ta sigurojn\u00eb mbijetes\u00ebn, si mund t\u00eb jet\u00eb blerja e materialit p\u00ebr maska apo mbjellja e nj\u00eb kulture tjet\u00ebr n\u00eb pranver\u00eb n\u00eb vend t\u00eb kultur\u00ebs q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshtuar ta shesin p\u00ebr shkak t\u00eb pandemis\u00eb<\/p>\n<p><strong>&#8211; Dobia e shitjes online dhe e marketingut<\/strong>\u00a0do t\u00eb krijonte mund\u00ebsi q\u00eb bler\u00ebsit potencial t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb informata p\u00ebr produktet q\u00eb i ofrojn\u00eb tregut bizneset e Kosov\u00ebs<\/p>\n<p>P\u00ebrkund\u00ebr humbjeve t\u00eb m\u00ebdha bizneset e grave nuk jan\u00eb mbyllur gjat\u00eb val\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb pandemis\u00eb, por ekziston nj\u00eb rrezik i madh q\u00eb nj\u00eb val\u00eb e dyt\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb mbylljen e shumic\u00ebs prej tyre.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8211;<\/p>\n<p><em>Ky editorial \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e projektit \u201cP\u00ebrgjigje e shpejt\u00eb ndaj pandemis\u00eb COVID-19 \u2013 mb\u00ebshtetja e grupeve m\u00eb t\u00eb cenueshme t\u00eb grave\u201d i iniciuar dhe financuar nga Fondacioni i Kosov\u00ebs p\u00ebr Shoq\u00ebri t\u00eb Hapur, q\u00eb implementohet nga Forumi Ekonomik i Grave.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb Kosov\u00eb, potenciali i grave p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb politik\u00eb dhe ekonomi mbetet i pashfryt\u00ebzuar; kjo gj\u00eb tashm\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb lajm. Masat afirmative t\u00eb implementuara kryesisht me ndihm\u00ebn e donator\u00ebve t\u00eb huaj kan\u00eb sjell\u00eb deri p\u00ebrmir\u00ebsime, por t\u00eb dh\u00ebnat statistikore tregojn\u00eb se pozita e grave n\u00eb shoq\u00ebri l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar. Kjo mund t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":238,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[646],"ppma_author":[242],"class_list":["post-4894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-covid-19"],"authors":[{"term_id":242,"user_id":238,"is_guest":0,"slug":"iliriana-jakagashi","display_name":"Iliriana Jaka Gashi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-24-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-24-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Gashi","first_name":"Iliriana Jaka","description":"Iliriana Jaka Gashi \u00ebsht\u00eb drejtore ekzekutive n\u00eb Kosova - Women 4 Women (K-W4W), ku menaxhon programe q\u00eb u kan\u00eb sh\u00ebrbyer m\u00eb shum\u00eb se 35,000 grave q\u00eb nga viti 1999. Nga viti 2011 Iliriana Gashi p\u00ebr gati gjasht\u00eb vjet ka qen\u00eb drejtore vendore p\u00ebr Women for Women international n\u00eb Kosov\u00eb, nj\u00eb organizat\u00eb q\u00eb ka punuar q\u00eb nga viti 1999 dhe n\u00eb programet e saj sociale dhe ekonomike kan\u00eb kaluar mbi 35,000 gra t\u00eb margjinalizuara. N\u00eb vitin 2017, Dr. Gashi udh\u00ebhoqi tranzicionin e Programit Women for Women International n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t'u b\u00ebr\u00eb nj\u00eb OJQ e pavarur lokale: Kosova - Women 4 Women (K-W4W). Pozicioni i Dr. Gashi gjithashtu ndryshoi, pasi ajo u largua nga t\u00eb qenit Drejtore Vendore dhe u b\u00eb Drejtore Ekzekutive e OJQ-s\u00eb, ku ajo drejton dhe menaxhon operacionet dhe strategjin\u00eb e saj. Para se t\u00eb bashkohej me Women for Women International, Dr. Gashi punoi p\u00ebr Agjencin\u00eb Kanadeze t\u00eb Zhvillimit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, World Vision, Ambasad\u00ebn Franceze n\u00eb Kosov\u00eb, Bank\u00ebn Bot\u00ebrore dhe Aleanc\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Sh\u00ebndetit Amerikan (AIHA). Ajo ishte gjithashtu an\u00ebtare e Komitetit t\u00eb Politikave dhe Planifikimit n\u00eb Ministrin\u00eb e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs. Dr. Gashi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mjeke me diplom\u00eb Master n\u00eb Menaxhimin e Administrimit t\u00eb Kujdesit Sh\u00ebndet\u00ebsor nga Universiteti i Lozan\u00ebs n\u00eb Zvic\u00ebr. Ajo sh\u00ebrben n\u00eb Bordin e Rrjetit t\u00eb Organizatave t\u00eb Grave Rom\u00eb, Ashkali dhe Egjiptiane t\u00eb Kosov\u00ebs, sh\u00ebrben si an\u00ebtare e bordit t\u00eb Platform\u00ebs CiviKos dhe \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e Klubit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar Soroptimist n\u00eb Prishtin\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/238"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4894"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8237,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4894\/revisions\/8237"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4894"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}