{"id":497,"date":"2015-10-18T10:48:49","date_gmt":"2015-10-18T10:48:49","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=497"},"modified":"2024-12-17T11:48:53","modified_gmt":"2024-12-17T09:48:53","slug":"paqe-me-pensione","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/paqe-me-pensione\/","title":{"rendered":"Paq\u00eb me Pensione"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr gazet\u00ebn Z\u00ebri, ministri i Pun\u00ebs dhe Mir\u00ebqenies Sociale dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht z\u00ebvend\u00ebsi p\u00ebr media i Qeverise s\u00eb Kosov\u00ebs, z. Abrashi deklaroi q\u00eb \u201cn\u00ebse shkojn\u00eb projeksionet qysh kan\u00eb filluar dhe kursimet dhe disiplinimi i skemave sociale mendoj q\u00eb n\u00eb dhjetor pensionet kontributdh\u00ebn\u00ebse t\u2019i ngrem\u00eb deri n\u00eb 250 euro.\u201d Normalisht nj\u00eb lajm i till\u00eb b\u00ebri buj\u00eb menj\u00ebher\u00eb n\u00eb media tjera. Facebook-u gjithashtu u mbush me reagime pozitive t\u00eb stilit \u201csado keq q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjendja, qiky ke vendim i mir\u00eb\u201d. Dhe jo pa t\u00eb drejt\u00eb. Pensionist\u00ebt me pensionet q\u00eb i marrin v\u00ebshtir\u00eb e kan\u00eb t\u2019i p\u00ebrballojn\u00eb nevojat e tyre bazike. Bile entuziazmi dhe d\u00ebshira e mbuloi logjiken dhe mediat u mbushen me tituj q\u00eb \u201cpensionet po rriten p\u00ebr 100 euro\u201d ende pa u marr\u00eb kurrfar\u00eb vendimi.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb aure pozitive, ekziston nj\u00eb problem. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin stil si\u00e7 iu kishte p\u00ebrgjigjur gjat\u00eb zgjedhjeve lokale 2009 kryeministri Isa Mustafa, at\u00ebher\u00eb kryetar i Komun\u00ebs s\u00eb Prishtin\u00ebs, akuzave q\u00eb b\u00ebrlloku kishte kapluar qytetin, \u201cparet nuk po vijn\u00eb prej Kine\u201d. Momentalisht pensionet baz\u00eb jan\u00eb 75 euro p\u00ebr person, nd\u00ebrsa pensionet p\u00ebr kontributdh\u00ebn\u00ebsit (p\u00ebr ata q\u00eb kan\u00eb kontribuar n\u00eb skemat pensionale t\u00eb Ish-Jugosllavis\u00eb por q\u00eb tani nuk mund t\u00eb marrin ato kontribute p\u00ebr shkak t\u00eb problemeve politike) jan\u00eb 140 euro p\u00ebr person. Pra rritja n\u00eb 250 euro p\u00ebr kontributdh\u00ebn\u00ebs n\u00ebnkupton rritje prej 78.6%. V\u00ebshtruar nga perspektiva vet\u00ebm e kontributeve, pra pa pension baz\u00eb, kontributet po rriten p\u00ebr 154%.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb ilustruar k\u00ebt\u00eb rritje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb konkrete dhe m\u00eb leht\u00eb t\u00eb kapshme, imagjino p\u00ebr nj\u00eb moment sikur t\u00eb jesh pronari i nj\u00eb biznesi t\u00eb k\u00ebpuc\u00ebve n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb shum\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb (tipike t\u00eb ekonomistave). Supozo q\u00eb kostoja mesatare e prodhimit t\u00eb nj\u00eb k\u00ebpuc\u00eb \u00ebsht\u00eb 10 euro. Prej 10 eurove kosto, supozo q\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt duhesh t\u2019i paguash vet\u00ebm 5 euro. \u00c7mimin e shitjes n\u00eb nd\u00ebr koh\u00eb nuk e cakton ti por tregu, dhe momentalisht k\u00ebpuc\u00ebt shiten me \u00e7mim prej thuaja 15 euro \u2013 margjina e profitit \u00ebsht\u00eb rreth 33%. Si njeri shum\u00eb i mir\u00eb, nj\u00eb dit\u00eb i sheh se sa pak paguhen pun\u00ebtoret dhe vendos t\u00eb i rritesh pagat p\u00ebr thuaja 100%. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb gjest pun\u00ebtoret jan\u00eb m\u00ebse t\u00eb lumtur dhe fal\u00ebnderues pasi q\u00eb ishin n\u00eb gjendje m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shum\u00eb t\u00eb rend\u00eb. Por tani kostoja mesatare e prodhimit t\u00eb nj\u00eb k\u00ebpuce \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb 15 euro, pra njejt\u00eb me \u00e7mimin e shitjes, dhe p\u00ebr ty nuk mbetet asnj\u00eb profit. Me k\u00ebt\u00eb trend, zhvler\u00ebsimi i kapitalit dhe mungesa e profiteve shpejt do t\u00eb qojn\u00eb n\u00eb bankrot. Me fjal\u00eb tjera, sado q\u00eb nevoja \u00ebsht\u00eb e madhe p\u00ebr rritje t\u00eb pagave, do t\u00eb ishte nj\u00eb budallaki q\u00eb t\u2019i rritesh ato p\u00ebr 100%. Ndoshta shum\u00eb m\u00eb men\u00e7ur do t\u00eb ishte t\u00eb i rriteshe me pak apo t\u00eb pres\u00ebsh q\u00eb biznesi t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet pak dhe gradualisht t\u00eb i rritesh pagat.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm me biznesin imagjinar super t\u00eb thjesht\u00eb, edhe Qeveria e Kosov\u00ebs ka buxhet t\u00eb limituar. Momentalisht n\u00eb pensione Qeveria e Kosov\u00ebs shpenzon 263.6 milion euro, apo rreth 22% t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb buxhetit. Nd\u00ebrsa vet\u00ebm n\u00eb kontribute (jo n\u00eb pensione baz\u00eb) shpenzon 68.6 milion euro. Po t\u00eb rriten kontributet p\u00ebr 110 euro, aq sa po shpreson ministri Abrashi, Qeveria e Kosov\u00ebs duhet t\u00eb shpenzoj\u00eb edhe\u00a0 105.7 milion euro p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar koston e re t\u00eb pensioneve. N\u00eb shifra tjera, momentalisht p\u00ebr kontribute paguajm\u00eb 5.7% t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb buxhetit t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, nd\u00ebrsa pas rritjes prej 110 euro ne do t\u00eb paguajm\u00eb 14.5% t\u00eb buxhetit \u2013 pra rritje prej 8.8 pik\u00eb p\u00ebrqindjes. Ve\u00e7 p\u00ebr sqarim, kjo nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shpenzim q\u00eb ndodh\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb here, sikur t\u00eb blesh nj\u00eb pal\u00eb k\u00ebpuce, por \u00ebsht\u00eb shtim i shpenzimeve vjetore, sikur t\u00eb paguash qera.*<\/p>\n<p>Pra, t\u00eb kthehemi edhe nj\u00eb her\u00eb tek \u00e7\u00ebshtja e parave sepse \u201cato nuk vijn\u00eb prej Kine\u201d. Nj\u00eb nd\u00ebr opsionet q\u00eb ministri Abrashi propozon \u00ebsht\u00eb rregullimi i sistemit pensional dhe atij social. Pjes\u00eb e k\u00ebtij rregullimi, si\u00e7 thot\u00eb ai n\u00eb interviste, \u00ebsht\u00eb heqja nga lista e njer\u00ebzve q\u00eb vijn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb nga vendet tjera t\u00eb marrin pensionin baz\u00eb edhe pse ata nuk jetojn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Nj\u00eb iniciative e till\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00ebse e nevojshme dhe k\u00ebtu duhet t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrkrahjen e plot\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve. Por edhe pas pastrimit t\u00eb listave pensionale nga k\u00ebta njer\u00ebz do t\u00eb kursehen, gjithmon\u00eb sipas vet ministrit, nga 9 deri n\u00eb 18 milion euro n\u00eb vit. A \u00ebsht\u00eb kjo shum\u00eb e mjaftueshme p\u00ebr mbulimin e kostos prej 105.7 milion euro nga rritja e pensioneve? Nuk e besoj. Sidomos duke e konsideruar q\u00eb sipas t\u00eb gjitha gjasave rritja e pensioneve t\u00eb kontribudh\u00ebn\u00ebsve do t\u00eb qoj\u00eb deri te rritja edhe e pensioneve baz\u00eb q\u00eb t\u00eb balancoj\u00eb diferenc\u00ebn e madhe nd\u00ebrmjet tyre. Po ashtu, ministri Abrashi n\u00eb po t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn intervist\u00eb thot\u00eb q\u00eb planifikon t\u00eb rrit\u00eb edhe asistenc\u00ebn sociale. Ajo \u00e7far\u00eb m\u00eb mbetet mua t\u00eb shpresoj verb\u00ebrisht, duke p\u00ebrdorur teknikat e mendimit pozitiv t\u00eb librave t\u00eb ndonj\u00eb indiani plot\u00ebsisht t\u00eb panjohur, \u00ebsht\u00eb q\u00eb reforma e sistemit pensional dhe social t\u00eb liroj\u00eb aq shum\u00eb fonde q\u00eb t\u00eb kompensohen t\u00eb gjitha k\u00ebto shpenzime, apo se paku nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e k\u00ebtyre shpenzimeve.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, eksperiencat e kaluara nga rritja e pagave dhe pensioneve na tregojn\u00eb q\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn d\u00ebrmuese t\u00eb rasteve k\u00ebto jan\u00eb rritur vet\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllime afatshkurta politike. Pra pagat rriteshin n\u00eb prag t\u00eb zgjedhjeve \u2013 gj\u00eb e cila leht\u00eb e ndryshon p\u00ebrgjigjen prej jo n\u00eb po n\u00eb pyetjen \u201ca keni vendos\u00eb me dal\u00eb? Edhe?\u201d. Disa her\u00eb k\u00ebto rritje t\u00eb rrogave ishin kritikuar edhe nga Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, por argumenti ishte q\u00eb rritja \u00ebsht\u00eb e merituar dhe p\u00ebr balancimin e buxhetit do t\u00eb shkurtohen shpenzime tjera t\u00eb \u2018panevojshme\u2019. N\u00eb grafiken e m\u00ebposhtme, shihet qart\u00eb q\u00eb shpenzimet tjera t\u00eb \u2018panevojshme\u2019 zakonisht jan\u00eb shpenzimet kapitale, pra rrug\u00ebt, uj\u00ebsjell\u00ebsi, nd\u00ebrtimi i shkollave, zgjerimi i gypave t\u00eb ngrohtores, etj, e jo mallrat dhe shpenzimet ku p\u00ebrfshihen udh\u00ebtimet zyrtare, drekat dhe darkat, karburantet, telefonat, etj. Gjithashtu, efekti i zvog\u00eblimit radikal dhe i shpejt\u00eb i shpenzimeve kapitale ndikon shum\u00eb negativisht tek firmat private t\u00eb cilave nuk i lihet koh\u00eb t\u00eb adaptohen me situat\u00ebn e re.<\/p>\n<div class=\"text-iamge\">\n<div class=\"text-iamge\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/sbunker.net\/uploads\/sbunker.net\/images\/2016\/August\/22\/auto_auto_114700596631471871908.png\" alt=\"Image\" \/><\/div>\n<div class=\"text-iamge\">1. Burimi: Instituti GAP<\/div>\n<\/div>\n<p>Momentalisht ka shum\u00eb pak informata deri me tash p\u00ebr rritjen e pensioneve dhe p\u00ebr reformat q\u00eb planifikohen t\u00eb b\u00ebhen n\u00eb sistemin pensional dhe social dhe ky reagim ka t\u00eb b\u00ebj m\u00eb shum\u00eb me at\u00eb se \u00e7far\u00eb u perceptua. Megjithat\u00eb, gjasat p\u00ebr rritje t\u00eb pensioneve p\u00ebr 100 euro p\u00ebr fat t\u00eb keq jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vogla. N\u00ebse merret vendim p\u00ebr rritje t\u00eb pensioneve, at\u00ebher\u00eb k\u00ebt\u00eb rritje t\u00eb pensioneve do ta paguajm\u00eb me ulje t\u00eb shpenzime kapitale. Nj\u00eb logjike e till\u00eb nuk besoj q\u00eb \u00ebsht\u00eb e sh\u00ebndetshme por \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm kalkulim politik n\u00eb t\u00eb nxehtin e situat\u00ebs politike momentale. Pra \u00ebsht\u00eb blerje e paqes sociale \u2013 e p\u00ebr dallim prej paqes s\u00eb gjell\u00ebtores, paqja sociale kushton bajagi shtrenjt\u00eb.<\/p>\n<p><em>*i gjith\u00eb ky reagim pasoi pas euforis\u00eb p\u00ebr rritje t\u00eb pensioneve. E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb q\u00eb shum\u00eb pak nga ky plan p\u00ebr rritje dihet deri me tash dhe shum\u00eb nga numrat e p\u00ebrdorur mund t\u00eb ndryshojn\u00eb drastikisht.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr gazet\u00ebn Z\u00ebri, ministri i Pun\u00ebs dhe Mir\u00ebqenies Sociale dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht z\u00ebvend\u00ebsi p\u00ebr media i Qeverise s\u00eb Kosov\u00ebs, z. Abrashi deklaroi q\u00eb \u201cn\u00ebse shkojn\u00eb projeksionet qysh kan\u00eb filluar dhe kursimet dhe disiplinimi i skemave sociale mendoj q\u00eb n\u00eb dhjetor pensionet kontributdh\u00ebn\u00ebse t\u2019i ngrem\u00eb deri n\u00eb 250 euro.\u201d Normalisht nj\u00eb lajm i till\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":259,"featured_media":11082,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[1983],"class_list":["post-497","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":1983,"user_id":259,"is_guest":0,"slug":"dren-pozhegu","display_name":"Dren Pozhegu","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/drenp.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/drenp.png"},"user_url":"","last_name":"Pozhegu","first_name":"Dren","description":"Dren Pozhegu \u00ebsht\u00eb n\u00ebnkryetari i partis\u00eb DT Global."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/259"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":498,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497\/revisions\/498"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=497"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}