{"id":5104,"date":"2016-05-04T10:40:06","date_gmt":"2016-05-04T08:40:06","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5104"},"modified":"2024-11-13T10:42:21","modified_gmt":"2024-11-13T08:42:21","slug":"bashkejetesa-me-politike-autocensura-dhe-liria-e-shtypit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/bashkejetesa-me-politike-autocensura-dhe-liria-e-shtypit\/","title":{"rendered":"Bashk\u00ebjetesa me politik\u00eb, autocensura dhe liria e shtypit"},"content":{"rendered":"
\n

<\/h3>\n<\/div>\n
\n
\n

Media n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb dekadat e fundit ka l\u00ebvizur nga modeli ish-Jugosllav i pamfleteve politike dhe mjetit t\u00eb propagand\u00ebs shtet\u00ebrore apo n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb politik\u00ebs, duke u spostuar drejt modelit pluralist dhe t\u00eb pavarur t\u00eb bazuar n\u00eb mediat evropiane. Ky tranzicion edhe \u00ebsht\u00eb ndihmuar nga intervenimi i bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, s\u00eb pari, me krijimin e Televizionit Publik (lex. Shtet\u00ebror) n\u00eb Kosov\u00eb dhe pastaj edhe duke i ndihmuar mediat n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb shum\u00eb forma t\u00eb ndryshme, duke p\u00ebrfshir\u00eb trajnimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb ka mund\u00ebsuar shk\u00ebmbimin e p\u00ebrvojave si dhe donacionet e pajisjeve teknike q\u00eb kan\u00eb mund\u00ebsuar realizim teknik t\u00eb pun\u00ebve t\u00eb informimit.<\/p>\n

E gjith\u00eb kjo, s\u00eb paku n\u00eb pamjen e par\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb krijonte atmosfer\u00eb pluraliste dhe konkurruese n\u00eb mediat kosovare duke i mund\u00ebsuar publikut nj\u00eb informim t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb paansh\u00ebm. N\u00eb fakt, media kosovare ka ngecur n\u00eb vorbullin e tranzicionit nga nj\u00eb model n\u00eb tjetrin me gjith\u00eb ndihm\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb ka rritur kapacitetin e gazetar\u00ebve dhe teknik\u00ebn, nd\u00ebrsa tregu i mediave dhe pron\u00ebsia nuk ka ndryshuar shum\u00eb. Si rezultat i k\u00ebsaj ngecjeje, gazetaria n\u00eb Kosov\u00eb karakterizohet me disa probleme sistematike dhe sociale.<\/p>\n

Problemi i par\u00eb i gazetaris\u00eb kosovare \u00ebsht\u00eb \u201clajmet protokollare\u201d t\u00eb cilat jan\u00eb ritransmetim i konferencave p\u00ebr media dhe kjo z\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb lajmeve. Prodhimi i lajmeve n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast nuk i n\u00ebnshtrohet verifikimit tradicional t\u00eb informacionit nga burime tjera p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e nj\u00ebjt\u00eb, por i n\u00ebnshtrohet \u201cbalancimit\u201d me nj\u00eb burim kund\u00ebrshtues p\u00ebr lajmin n\u00eb fjal\u00eb. Gabimi i par\u00eb q\u00eb b\u00ebhet k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb n\u00eb praktik\u00ebn e mbledhjes s\u00eb lajmit duke i dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb konferencave p\u00ebr media m\u00eb shum\u00eb sesa mbledhjes s\u00eb lajmit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Shpesh, gazetar\u00ebt p\u00ebrfundojn\u00eb lajmin me p\u00ebrfundimin e konferenc\u00ebs p\u00ebr media dhe ky \u00ebsht\u00eb problem p\u00ebr kualitetin e lajmeve dhe informimin e drejt\u00eb t\u00eb qytetar\u00ebve. Tutje, kjo \u00ebsht\u00eb edhe praktik\u00eb e keqe e informimit t\u00eb publikut. Si rrjedhoj\u00eb e \u201cgazetaris\u00eb protokollare\u201d kemi edhe munges\u00eb t\u00eb hetimit t\u00eb temave me interes t\u00eb madh p\u00ebr publikun. Modeli protokollar aplikohet tutje edhe n\u00eb temat \u201chulumtuese\u201d kur infomata e marr\u00eb nga gazetar\u00ebt plasohet me nj\u00eb tekst t\u00eb shkurt\u00eb dhe me fotografi t\u00eb b\u00ebra zakonisht nga telefoni mobil, pa analizuar arsyen e l\u00ebshimit t\u00eb dokumentit, verifikuar besueshm\u00ebrin\u00eb, analizuar dhe interpretuar p\u00ebr lexuesin si\u00e7 b\u00ebhet n\u00eb media nd\u00ebrkomb\u00ebtare. E kund\u00ebrta e k\u00ebsaj praktike \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar me \u201cPanama Papers\u201d ku gazetar\u00ebt q\u00eb mor\u00ebn materialin, e analizuan, e verifikuan at\u00eb p\u00ebr gati nj\u00eb vit duke mos l\u00ebshuar asgj\u00eb n\u00eb publik pa u verifikuar e analizuar.<\/p>\n

Problemi i dyt\u00eb me gazetarin\u00eb e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb bashkekzistenca me politik\u00ebn. Si veprimtari, gazetaria n\u00eb vitet e 1990-ta \u00ebsht\u00eb konsideruar aktiviz\u00ebm politik dhe modeli i aplikuar n\u00eb disa dekada t\u00eb kaluara \u00ebsht\u00eb ai i aktivizmit politik. Kjo medoemos mund\u00ebson pozicionimin e gazetarit n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb t\u00eb ngjarjes dhe p\u00ebrs\u00ebri nga kjo vuan gazetaria kosovare. N\u00eb raportimin e krimit n\u00eb Kosov\u00eb, shpesh hasim gjuh\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb akuzuarit, p\u00ebr viktimat, p\u00ebr p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike e komb\u00ebtare dhe probleme t\u00eb tjera. Modeli i bashk\u00ebjetes\u00ebs me politik\u00ebn e ngulfat\u00eb median kosovare deri n\u00eb nivelin q\u00eb media varet ekonomikisht nga reklamat e akter\u00ebve politik\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb Qeverin\u00eb, partit\u00eb politike si dhe entitetet tjera politike q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, jan\u00eb entitete edhe ekonomike p\u00ebr mediat. Kjo bashk\u00ebjetes\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb unike p\u00ebr Kosov\u00ebn. Modeli i till\u00eb aplikohet edhe n\u00eb vende tjera, ku gazetat e mediat identifikohen edhe si t\u00eb majta apo djathta nga ideologjia, por vet\u00ebm n\u00eb parim dhe jo n\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb selektimit t\u00eb burimeve, analizimit t\u00eb lajmit para se ai t\u00eb b\u00ebhet lajm dhe n\u00eb verifikimin e informacionit. Bashk\u00ebjetesa e mediave me politik\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb, b\u00ebhet p\u00ebr shkaqe m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme sesa ideologjike. Pra, b\u00ebhet p\u00ebr shkaqe praktike dhe ekonomike. Politika, nuk do mend se ka interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nga media por edhe media po ndihet komod me k\u00ebt\u00eb bashk\u00ebjetes\u00eb.<\/p>\n

Problem i tret\u00eb i mediave n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb autocensura e gazetar\u00ebve, q\u00eb nd\u00ebrlidhet shum\u00eb me lirin\u00eb e mediave. Praktika e gazetar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb manifeston nj\u00eb doz\u00eb t\u00eb autocensur\u00ebs n\u00eb raste t\u00eb caktuara duke b\u00ebr\u00eb zgjedhje \u201ct\u00eb duhura\u201d t\u00eb personave t\u00eb intervistuar, pozit\u00ebs nga shkruhet lajmi si dhe pun\u00eb tjera q\u00eb nuk kontestohen n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb mediale dhe redaksit\u00eb. Autocensura \u00ebsht\u00eb mosshfryt\u00ebzimi i liris\u00eb s\u00eb mediave, dhe n\u00eb Kosov\u00eb ka shum\u00eb arsye p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fenomen duke p\u00ebrfshir\u00eb problemet strukturore t\u00eb lidhjeve t\u00eb pronar\u00ebve t\u00eb mediave me politik\u00ebn, lidhjeve t\u00eb redaktor\u00ebve me politik\u00ebn por edhe problemet kulturore t\u00eb gazetar\u00ebve q\u00eb autoidentifikohen si pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb nj\u00eb grupi dhe refuzojn\u00eb t\u00eb shohin m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb an\u00eb t\u00eb medaljes. Autocensura e gazetar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb aplikohet edhe si rezultat i kushteve joadekuate t\u00eb pun\u00ebs dhe krijimit t\u00eb praktikave censuruese. Gazetar\u00ebt qortohen dhe korrektohen nga redaksit\u00eb p\u00ebr pun\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike dhe kjo krijon faktor\u00ebt psikik\u00eb t\u00eb autocensur\u00ebs, duke ditur se do t\u00eb disiplinohen dhe korrektohen nga superior\u00ebt n\u00eb hierarkin\u00eb e sht\u00ebpis\u00eb mediale.<\/p>\n

Problemi i kat\u00ebrt i mediave n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb perceptimi i liris\u00eb nga gazetar\u00ebt. Duhet theksuar se liria si koncept duhet kuptuar n\u00eb dy formate: si liri p\u00ebr\u00a0t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka e q\u00eb \u00ebsht\u00eb e aplikuar nga influenca strukturore editoriale dhe pronare e mediave dhe liria nga\u00a0opresioni dhe censura q\u00eb \u00ebsht\u00eb e aplikuar n\u00eb raport me faktor\u00ebt ndikues nga jasht\u00eb dhe q\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb atribuohen p\u00ebr institucionet shtet\u00ebrore. T\u00eb dyja lirit\u00eb jan\u00eb t\u00eb brishta n\u00eb Kosov\u00eb sipas raporteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe si rezultat edhe perceptimi p\u00ebr lirin\u00eb e shtypit n\u00eb Kosov\u00eb e vendos Kosov\u00ebn n\u00eb pjes\u00ebn e vendeve me liri t\u00eb pjesshme. Gjithashtu k\u00ebto raporte thon\u00eb edhe se mediat n\u00eb Kosov\u00eb nuk b\u00ebjn\u00eb mjaft p\u00ebr t\u00eb ofruar kushte pune dhe siguri p\u00ebr gazetar\u00ebt, q\u00eb n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha me gazetar\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb duke e ditur se bashk\u00ebjetesa e pronar\u00ebve t\u00eb mediave me politik\u00ebn siguron nj\u00ebfar\u00eb imuniteti nga zbatimi i ligjit t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit e mediave.<\/p>\n

Edhe pas intervenimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar me ndihm\u00eb p\u00ebr gazetarin\u00eb e Kosov\u00ebs, media e Kosov\u00ebs nuk ka mundur ende t\u00eb pluralizohet dhe t\u00eb modernizohet n\u00eb kuptimin e krijimit t\u00eb p\u00ebrgjegjshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr informim t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb sakt\u00eb. Modeli i mediave n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb strukur mes t\u00eb kaluar\u00ebs dhe t\u00eb tanishmes duke u st\u00ebrzgjatur dhe pa shk\u00ebputje (qartazi) nga modeli i kaluar i bashk\u00ebjetes\u00ebs me politik\u00ebn, lajmet protokollare dhe si rezultat i k\u00ebtyre problemeve edhe duke e aplikuar autocensur\u00ebn n\u00eb shum\u00eb raste. Ngecjet n\u00eb lirin\u00eb e shtypit medoemos i atribuohen institucioneve t\u00eb Kosov\u00ebs por gazetaria si veprimtari n\u00eb Kosov\u00eb ka probleme edhe sistemike, t\u00eb brendshme dhe sociale e kulturore q\u00eb reflektojn\u00eb n\u00eb performanc\u00ebn e p\u00ebrgjithshme t\u00eb shfryt\u00ebzimit t\u00eb k\u00ebsaj lirie t\u00eb shtypit.<\/p>\n<\/div>\n

\n
\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Media n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb dekadat e fundit ka l\u00ebvizur nga modeli ish-Jugosllav i pamfleteve politike dhe mjetit t\u00eb propagand\u00ebs shtet\u00ebrore apo n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb politik\u00ebs, duke u spostuar drejt modelit pluralist dhe t\u00eb pavarur t\u00eb bazuar n\u00eb mediat evropiane. Ky tranzicion edhe \u00ebsht\u00eb ndihmuar nga intervenimi i bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, s\u00eb pari, me krijimin e Televizionit […]<\/p>","protected":false},"author":29,"featured_media":10094,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1784,1785,868],"ppma_author":[40],"class_list":["post-5104","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-autocenzura","tag-liria-e-shtypit","tag-politika"],"authors":[{"term_id":40,"user_id":29,"is_guest":0,"slug":"abit-hoxha","display_name":"Abit Hoxha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/abith_profil.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/abith_profil.jpg"},"user_url":"","last_name":"Hoxha","first_name":"Abit","description":"Abit Hoxha \u00ebsht\u00eb hulumtues dhe doktorant n\u00eb Universitetin Ludwig Maximilian n\u00eb Mynih t\u00eb Gjermanis\u00eb, ku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb krahasim t\u00eb prodhimit t\u00eb lajmeve n\u00eb konflikte. Ai \u00ebsht\u00eb autor i disa publikimeve shkencore n\u00eb revista akademike dhe nj\u00eb libri p\u00ebr raportimin e mediave gjat\u00eb dhe pas luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. Ka p\u00ebrfunduar studimet n\u00eb Shkenc\u00eb Politike, Gazetari dhe Politika t\u00eb Mbrojtjes, Zhvillimit dhe Diplomaci n\u00eb Kosov\u00eb dhe Angli. Abiti \u00ebsht\u00eb aktiv n\u00eb fush\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb gazetaris\u00eb, medias, siguris\u00eb, konfliktit dhe l\u00ebvizjeve sociale, \u00ebsht\u00eb hulumtues i jasht\u00ebm n\u00eb Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Studime t\u00eb Siguris\u00eb dhe kontribuon p\u00ebr media nd\u00ebrkomb\u00ebtare."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5104","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/29"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5104"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5104\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10095,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5104\/revisions\/10095"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5104"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5104"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5104"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5104"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}