{"id":5180,"date":"2016-06-22T10:01:21","date_gmt":"2016-06-22T08:01:21","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5180"},"modified":"2024-12-13T15:26:03","modified_gmt":"2024-12-13T13:26:03","slug":"lecitja-denim-me-vdekje-shoqerore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/lecitja-denim-me-vdekje-shoqerore\/","title":{"rendered":"Le\u00e7itja: d\u00ebnim me vdekje shoq\u00ebrore"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-down\">\n<p class=\"img-wrapper\"><span style=\"font-size: 16px;\">E lindur n\u00eb fillim t\u00eb viteve t\u00eb 90-ta, p\u00ebr le\u00e7itjen si fenomen vet\u00ebm kisha d\u00ebgjuar. N\u00eb jav\u00ebt e fundit megjithat\u00eb, pash\u00eb edhe se si duket nj\u00eb njoftim i till\u00eb. N\u00eb fakt, tre. Tre njoftime p\u00ebr le\u00e7itje \u2013 dy n\u00eb gazeta ditore, e nj\u00eb t\u00eb vendosur n\u00eb nj\u00eb shtyll\u00eb elektrike. Q\u00eb t\u00eb triat t\u00eb pabesueshme. Publikisht njoftohej se filan fisteku le\u00e7it vajz\u00ebn\/djalin e tij.<\/span><\/p>\n<div class=\"news-left\">\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Orientimi seksual, problemet financiare, nd\u00ebrrimi i fes\u00eb, martesa me personin e \u201cgabuar\u201d jan\u00eb disa nga arsyet pse prind\u00ebrit sot le\u00e7itin f\u00ebmij\u00ebt e tyre vet\u00ebm me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb njoftimi n\u00eb gazet\u00eb. Ata shkruajn\u00eb emrin e mbiemrin, dat\u00ebn e lindjes e shpesh edhe numrin personal. I largojn\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb nga familja, i largojn\u00eb nga shoq\u00ebria, nga njer\u00ebzit q\u00eb njohin. Arsyeja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb \u2013 ata nuk jan\u00eb ashtu si\u00e7 ata do t\u00eb donin q\u00eb t\u00eb ishin. Ose, kan\u00eb gabuar, e gabimi i tyre \u201cua ka marr\u00eb fytyr\u00ebn\u201d para njer\u00ebzve t\u00eb tjer\u00eb. Thjesht\u00eb, shum\u00eb thjesht\u00eb ata jan\u00eb t\u00eb padenj\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Shoq\u00ebria shqiptare le\u00e7itjen e parashihte me Kanunin e Lek\u00eb Dukagjinit. Sipas tij, \u201cme le\u00e7it\u00eb, me goj\u00eb t\u00eb katunit, don me than\u00eb: me da, me lan\u00eb mbas dore e me shkrep\u00eb njij shi, tuj i hekun \u00e7do tag\u00ebr, hir e nder\u00eb, si kah katundi, si kah Flamuri\u201d. N\u00ebse ti le\u00e7iteshe nga familja e nga katundi, m\u00eb askush nuk rrinte me ty, nuk b\u00ebnte tregti me ty, e madje as nuk mund t\u00eb martoheshe. Me nj\u00eb fjal\u00eb, ti m\u00eb nuk ekzistoje p\u00ebr ask\u00ebnd. Ai q\u00eb rrinte me ty e b\u00ebnte tregti me ty, do t\u00eb le\u00e7itej po nj\u00ebsoj nga t\u00eb gjith\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">K\u00ebt\u00eb fenomen n\u00eb dit\u00ebt e sotme shkenca e identifikon me emrin ostcraciz\u00ebm. Nga shum\u00eb psikolog\u00eb, trajtohet si problem mjaft serioz, madje m\u00eb i r\u00ebnd\u00eb se ngacmimi. Ostcracizmi nuk shfaqet vet\u00ebm n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb familjes; ajo shfaqet kudo, n\u00eb forma t\u00eb ndryshme, duke filluar nga vendi i pun\u00ebs, shoq\u00ebria, e pastaj edhe shkolla. Psikologu Kipling Williams shkruan se personat q\u00eb i n\u00ebnshtrohen ostcracizmit\/le\u00e7itjes kan\u00eb gjasa ta humbin vet\u00ebbesimin n\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb, t\u00eb vuajn\u00eb nga depresioni apo t\u00eb shfaqin agresivitet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Shikuar nga aspekti juridik, sot n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb t\u00eb aplikueshme nj\u00eb mori ligjesh t\u00eb cilat mbrojn\u00eb t\u00eb drejtat fundamentale t\u00eb njeriut, t\u00eb garantuara me Kushtetut\u00eb e Konventa Nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb ato t\u00eb drejta, padyshim p\u00ebrfshihet edhe familja, si nj\u00eb nd\u00ebr shtyllat e shoq\u00ebris\u00eb, e cila p\u00ebrderia \u00ebsht\u00eb kategori kushtetuese, konsiderohet e shenjt\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. Duke qen\u00eb se familja tek ne ende mund t\u00eb konsiderohet patriarkale, respektimi i vendimeve t\u00eb m\u00eb t\u00eb vjetrit n\u00eb familje edhe n\u00eb rastet kur vjen kund\u00ebr d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb an\u00ebtarit t\u00eb familjes \u00ebsht\u00eb ende prezente.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00eb familjet kosovare ende nuk vjen n\u00eb shprehje jeta private e individit, q\u00eb p\u00ebrfshin\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e privat\u00ebsis\u00eb, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb jetuar sipas d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb nj\u00eb personi, por edhe t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb themeluar e zhvilluar marr\u00ebdh\u00ebnie me persona t\u00eb tjer\u00eb, posa\u00e7\u00ebrisht n\u00eb fush\u00ebn emocionale, p\u00ebr zhvillimin dhe plot\u00ebsimin e personalitetit t\u00eb vet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Pavar\u00ebsisht faktit se marr\u00ebdh\u00ebniet familjare bazohen nd\u00ebr t\u00eb tjera edhe n\u00eb mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e t\u00eb dy prind\u00ebrve rritja dhe edukimi i f\u00ebmj\u00ebve t\u00eb tyre n\u00ebn mosh\u00ebn 18 vje\u00e7are, prind\u00ebrit dhe f\u00ebmij\u00ebt detyrohen n\u00eb ndihm\u00eb dhe konsiderat\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjellt\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre. Publikimi i njoftimeve p\u00ebr le\u00e7itjen e f\u00ebmij\u00ebve nga prind\u00ebrit nuk p\u00ebrshtatet askund me frym\u00ebn e respektimit, ndihm\u00ebs dhe konsiderat\u00ebs s\u00eb nd\u00ebrsjellt\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">N\u00eb fakt, n\u00eb koh\u00ebn e sotme post-kanunore, ligjet tona e \u201cmund\u00ebsojn\u00eb\u201d le\u00e7itjen n\u00eb nj\u00eb form\u00eb e cila do t\u00eb ishte m\u00eb e pranueshme dhe q\u00eb merr n\u00eb konsiderat\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e nj\u00eb personi p\u00ebr nj\u00eb integritet t\u00eb pacenuar. Kjo form\u00eb moderne mund\u00ebson q\u00eb nj\u00eb individi t\u2019i merret e drejta p\u00ebr t\u00eb trash\u00ebguar, por duke e trajtuar at\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb humane.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Sipas Ligjit p\u00ebr Trash\u00ebgimi, ekziston nj\u00eb institucion q\u00eb njihen me emrin \u201cTrash\u00ebgimtar\u00eb t\u00eb Domosdosh\u00ebm\u201d. Me trash\u00ebgimtar\u00eb t\u00eb domosdosh\u00ebm n\u00ebnkuptohen pasardh\u00ebsit e trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit, t\u00eb adoptuarit e tij dhe pasardh\u00ebsit e tyre, prind\u00ebrit dhe bashk\u00ebshorti. K\u00ebta persona do t\u00eb trash\u00ebgojn\u00eb gjithsesi nga pasuria e trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit. Mir\u00ebpo, \u00e7do e drejt\u00eb ka p\u00ebrjashtimet e saj. K\u00ebshtu, parashihet nj\u00eb num\u00ebr i caktuar kushtesh me an\u00eb t\u00eb t\u00eb cilave nj\u00eb person mund t\u00eb konsiderohet i padenj\u00eb p\u00ebr t\u00eb trash\u00ebguar, si: n\u00eb rast se me dashje ka vrar\u00eb ose ka tentuar t\u00eb vras\u00eb trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsin, \u00ebsht\u00eb sjell\u00eb ndaj trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb posht\u00ebruese dhe e ka keqtrajtuar at\u00eb, apo nuk e ka p\u00ebrmbushur detyrimin p\u00ebr t\u00eb mbajtur apo ndihmuar trash\u00ebgiml\u00ebn\u00ebsin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">T\u00eb gjitha k\u00ebto procedura, gjithmon\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasur efekt, duhet t\u2019i drejtohen gjykat\u00ebs, e cila si organ me detyr\u00eb kryesore vendosjen e drejt\u00ebsis\u00eb, do t\u00eb shqyrtoj\u00eb pretendimet e secilit dhe do t\u00eb vendos\u00eb n\u00eb fund, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb fakteve, provave dhe baz\u00ebs ligjore \u2013 e sidomos duke i respektuar t\u00eb drejtat e t\u00eb gjitha pal\u00ebve t\u00eb p\u00ebrfshira. Publikimi i njoftimeve t\u00eb tilla n\u00eb gazeta, p\u00ebrve\u00e7 q\u00eb \u00ebsht\u00eb i pavlefsh\u00ebm n\u00eb aspektin juridik, ajo d\u00ebmton r\u00ebnd\u00eb integritetin, prestigjin, pozit\u00ebn e personit n\u00eb shoq\u00ebri e mbi t\u00eb gjitha d\u00ebmton r\u00ebnd\u00eb raportet e tij me njer\u00ebzit e tjer\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Shoq\u00ebria kosovare ende p\u00ebrpiqet t\u00eb dal\u00eb nga shoq\u00ebria faresfinore. Ajo m\u00ebton drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb individualiste ku t\u00eb drejtat e secilit individ do t\u00eb respektoheshin. P\u00ebr t\u00eb arritur te kjo, secili nga ne duhet t\u00eb ket\u00eb dijeni p\u00ebr t\u00eb drejtat e tij\/saj, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe p\u00ebr detyrimet. Ne duhet t\u00eb dijm\u00eb e kuptojm\u00eb p\u00ebrfundimisht se t\u00eb gjith\u00eb personat g\u00ebzojn\u00eb trajtim t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb t\u00eb drejtave dhe detyrimeve t\u00eb parapara me Kushtetut\u00eb e ligjet n\u00eb fuqi. Se nuk duhet t\u00eb ket\u00eb diskriminim ndaj asnj\u00eb personi n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjnis\u00eb, mosh\u00ebs, gjendjes financiare, gjuh\u00ebs, paaft\u00ebsis\u00eb mendore e fizike apo orientimit seksual. \u00cbsht\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb obligimeve shtet\u00ebrore, q\u00eb ato t\u00eb kujdesen p\u00ebr qytetar\u00ebt e saj, q\u00eb t\u00eb mos u shkelen t\u00eb drejtat e garantuara, por edhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb q\u00eb secili t\u00eb arrij\u00eb t\u2019i p\u00ebrmbahet edhe detyrimeve q\u00eb ka ndaj familjes, shoq\u00ebris\u00eb e shtetit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Fenomenet si le\u00e7itja vijn\u00eb nga nj\u00eb mentalitet i vjet\u00ebr, andaj nuk mund ta mendojm\u00eb \u00e7rr\u00ebnjosjen e tyre pa e menduar nj\u00eb shtet q\u00eb shton kujdesin ndaj qytetar\u00ebve dhe mbron familjet; m\u00ebsuesit n\u00eb shkolla i m\u00ebsojn\u00eb e edukojn\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit e tyre n\u00eb frym\u00ebn e toleranc\u00ebs ndaj t\u00eb gjith\u00ebve pa dallim; si dhe prind\u00ebrit n\u00eb sht\u00ebpi, rrisin e edukojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt duke i besuar dhe pranuar zgjedhjet e tyre n\u00eb jet\u00eb, edhe pse ato shpesh mund t\u00eb mos u p\u00eblqejn\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 16px;\">Duke mos qen\u00eb aktiv p\u00ebr ta ngritur vet\u00ebdijen p\u00ebr pasojat e k\u00ebtij fenomeni, p\u00ebrve\u00e7 tjerash, ne lejojm\u00eb thellimin e le\u00e7itjes edhe n\u00eb fusha t\u00eb tjera t\u00eb jet\u00ebs. Numri i viktimave t\u00eb k\u00ebtij fenomeni do t\u00eb rritet, ne do t\u00eb kontri<\/span>buojm\u00eb n\u00eb krijimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie edhe m\u00eb paragjyuese dhe pik\u00ebrisht k\u00ebta persona do t\u2019i d\u00ebnojm\u00eb me vdekje shoq\u00ebrore.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E lindur n\u00eb fillim t\u00eb viteve t\u00eb 90-ta, p\u00ebr le\u00e7itjen si fenomen vet\u00ebm kisha d\u00ebgjuar. N\u00eb jav\u00ebt e fundit megjithat\u00eb, pash\u00eb edhe se si duket nj\u00eb njoftim i till\u00eb. N\u00eb fakt, tre. Tre njoftime p\u00ebr le\u00e7itje \u2013 dy n\u00eb gazeta ditore, e nj\u00eb t\u00eb vendosur n\u00eb nj\u00eb shtyll\u00eb elektrike. Q\u00eb t\u00eb triat t\u00eb pabesueshme. Publikisht [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":254,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[1982],"class_list":["post-5180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion"],"authors":[{"term_id":1982,"user_id":254,"is_guest":0,"slug":"donike-dobruna","display_name":"Donik\u00eb Dobruna","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/81173_Donik-Dobruna-e1733754011427.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/81173_Donik-Dobruna-e1733754011427.jpg"},"user_url":"","last_name":"Dobruna","first_name":"Donik\u00eb","description":"Donik\u00eb Dobruna \u00ebsht\u00eb gjyqtare n\u00eb Departamentin e P\u00ebrgjithsh\u00ebm-Divizioni p\u00ebr \u00c7\u00ebshtje Civile n\u00eb Gjykat\u00ebn Themelore n\u00eb Prishtin\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/254"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5180"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11071,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5180\/revisions\/11071"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5180"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}