{"id":528,"date":"2015-11-16T12:32:26","date_gmt":"2015-11-16T12:32:26","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=528"},"modified":"2024-12-16T12:00:28","modified_gmt":"2024-12-16T10:00:28","slug":"gangsterizmi-si-stil-politik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/gangsterizmi-si-stil-politik\/","title":{"rendered":"Gangsterizmi si stil politik"},"content":{"rendered":"<p>Gangsterizmi \u00ebsht\u00eb qeverisshm\u00ebri alltiash. \u00cbsht\u00eb stil politik i qeverisjes p\u00ebrmes alltiave. \u00cbsht\u00eb frym\u00eb mendimi e veprimi politik. Kush ka allti, mundet t\u00eb qeveris\u00eb. Kush ka allti, ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb vendos\u00eb p\u00ebr shumic\u00ebn. Kush ka allti, b\u00ebn politik\u00eb nacionale. T\u00eb tjer\u00ebt pa alltia, mbesin jasht\u00eb. \u00a0Jasht\u00eb publikes dhe gjith\u00eb asaj q\u00eb vjen me t\u00eb. \u00a0T\u00eb drejtave civile, politike e ekonomike. Ky \u00ebsht\u00eb stili politik q\u00eb po instalohet me ngadal\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Regjimi politik i alltiave vret politik\u00ebn si regjim. Si nj\u00eb truall i hapur i mund\u00ebsive t\u00eb barabarta p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, dhe jo vet\u00ebm p\u00ebr ata me alltia.<\/p>\n<p>Regjimi i alltiave i mbivendoset \u00e7do t\u00eb v\u00ebrtete t\u00eb njer\u00ebz\u00ebve t\u00eb zakonsh\u00ebm. Politika k\u00ebshtu shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb regjim alltiash, ku vet\u00ebm ata q\u00eb kan\u00eb alltia mund t\u00eb flasin, t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb, t\u00eb vler\u00ebsojn\u00eb, dhe t\u00eb vendosin. Alltia \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsi. Mungesa e alltis\u00eb \u00ebsht\u00eb pamund\u00ebsi. Mund\u00ebsit\u00eb politike q\u00eb vijn\u00eb s\u00eb bashku me alltin\u00eb jan\u00eb shantazhet, k\u00ebrc\u00ebnimet, privilegjet dhe manipulimet. Nj\u00ebher\u00eb e nj\u00eb koh\u00eb, alltiat kan\u00eb q\u00ebn\u00eb \u2018vota\u2019 p\u00ebrmes s\u00eb cilave jan\u00eb \u2018votuar\u2019 n\u00eb \u2018lule t\u00eb ballit\u2019 armiqt\u00eb e projektit t\u00eb shtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Disa imagjinar\u00eb e disa real\u00eb. Sot shtet\u00ebsia e Kosov\u00ebs k\u00ebrc\u00ebnohet pik\u00ebrisht nga njer\u00ebz me mentalitet alltiash. K\u00ebta njer\u00ebz vijn\u00eb nga t\u00eb gjitha partit\u00eb politike n\u00eb Kosov\u00eb \u2013 PDK, LDK, AAK, dhe VV.<\/p>\n<p>Njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb alltia e popullojn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb institucioneve qend\u00ebrore dhe lokale. Udh\u00ebheqin biznesin kryesor n\u00eb vend. Pra, ose jan\u00eb me alltia ose jan\u00eb karshi atyre q\u00eb jan\u00eb me alltia. K\u00ebta njer\u00ebz flasin me t\u00eb nj\u00ebjtin repertuar politik dhe i p\u00ebrngjasojn\u00eb shum\u00eb nj\u00ebri-tjetrit. Nuk ka \u2018Guns and Roses\u2019. Ka vet\u00ebm \u2018guns\u2019. Majtash. Qendr\u00ebs. Djathtas. Frika nga nj\u00ebri-tjetri gjithmon\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me at\u00eb se kush po e nxjerr alltin\u00eb i pari.<\/p>\n<p>Ky mentalitet alltiash e ka varf\u00ebruar Kosov\u00ebn politikisht, ekonomikisht dhe kulturalisht. Korrupsioni i lart\u00eb, krimi i organizuar dhe informaliteti nuk b\u00ebhet nga njer\u00ebz pa alltia. Pa pushtet. Pa krah\u00eb. Nga njer\u00ebz t\u00eb zakonsh\u00ebm. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb nevojitet \u2018guxim i madh\u2019. Njer\u00ebz me k\u00ebso guximi jan\u00eb gjithmon\u00eb njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb milicin\u00eb e tyre p\u00ebrball\u00eb policis\u00eb shtet\u00ebrore. Milicin\u00eb e informimit. Milicin\u00eb e shantazhit. Milicin\u00eb e k\u00ebrc\u00ebnimit. Milicin\u00eb q\u00eb mundet kurdo e kudo ta shantazoj\u00eb policin\u00eb shtet\u00ebrore, prokurorin\u00eb apo gjyq\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb ambient t\u00eb till\u00eb, sundimi i ligjit mbetet d\u00ebshira m\u00eb bazike e njer\u00ebz\u00ebve pa alltia. Pra, shumic\u00ebs s\u00eb njer\u00ebz\u00ebve. Student\u00ebve, pun\u00ebtor\u00ebve e t\u00eb papun\u00ebve, administrator\u00ebve t\u00eb vyesh\u00ebm, zejtar\u00ebve (n\u00ebse ka mbet\u00eb ndonj\u00eb), p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe ish pjes\u00ebtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb, q\u00eb sot kan\u00eb mbetur pa mir\u00ebqenie e pa allti. Pra, shumic\u00ebs. Prandaj, gangsterizimi si stil politik duhet t\u00eb refuzohet gjithkund n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb demokracis\u00eb t\u2019i b\u00ebhet vendi si kultur\u00eb politike n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Demokracia fundoset kur njer\u00ebzit komunikojn\u00eb p\u00ebrmes alltiave. Rrug\u00ebdalja nga gangsterizimi si stil politik vjen vet\u00ebm p\u00ebrmes deliberimit demokratik. Premisa e par\u00eb e k\u00ebtij debati \u00ebsht\u00eb \u2018alltiat jasht\u00eb\u2019. Mbi k\u00ebt\u00eb premis\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrtohen institucionet e pavarura dhe vendoset sundimi ligji p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Kultura demokratike nuk ushq\u00ebhet nga k\u00ebrc\u00ebnimi i t\u00eb fort\u00ebve. Republika jon\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shtet privat i gangster\u00ebve me alltia. Republika jon\u00eb \u00ebsht\u00eb emri i p\u00ebrpjekjeve t\u00eb vazhdueshme t\u00eb shum\u00eb gjeneratave p\u00ebr dinjitet. Ajo duhet t\u00eb rritet, t\u00eb gjallnoj\u00eb e p\u00ebrparoj\u00eb si res publica dhe jo si res privatae.<\/p>\n<p>Republika jon\u00eb ka dy modele qeverisjeje p\u00ebrball\u00eb: Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore dhe Afrik\u00ebn Subsahariane. Modeli i par\u00eb bazohet n\u00eb sundim t\u00eb ligjit, qarkullim t\u00eb elitave politike, institucione politike t\u00eb centralizuara, decentralizim dhe shp\u00ebrndarje t\u00eb proposporitet ekonomik. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, k\u00ebto vende udh\u00ebhiqen nga institucione inkluzive publike dhe shteti konsiderohet pron\u00eb publike. Modeli tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb Zimbabveja. Mugabe erdh n\u00eb pushtet p\u00ebrmes nj\u00eb luft\u00eb guerile, me allti pra, dhe pas pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Zimbabves\u00eb i eliminoi kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb. Krijoi institucione private ekstraktive duke ekstraktuar burimet ekonomike t\u00eb vendit p\u00ebrmes oligark\u00ebve t\u00eb tij, dhe e \u00e7oi popullin n\u00eb varf\u00ebri ekstreme. Madje nuk u mjaftua me kaq. N\u00eb vitin 2000, Robert Mugabe fitoi edhe llotarin\u00eb n\u00eb nivel vendi. Krejt rast\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Murtaja e Madhe Politike p\u00ebr shtetin e Kosov\u00ebs nuk vjen as nga Serbia, as nga gjeografia, as nga mungesa e resurseve ekonomike, apo nga mungesa e burimeve njer\u00ebzore. \u00a0Ajo vjen kryesisht nga mungesa e institucioneve politike dhe ekonomike inkluzive q\u00eb do t\u00eb duhej t\u2019i sh\u00ebrbenin prosperitetit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm politik dhe ekonomik t\u00eb vendit. Vjen si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb llogaridh\u00ebnies s\u00eb institucioneve karshi qytetar\u00ebve. Vjen si pasoj\u00eb e shfryt\u00ebzimit t\u00eb institucioneve publike p\u00ebr q\u00ebllime private. Vjen si pasoj\u00eb e nj\u00eb mungese t\u00eb nj\u00eb elite politike q\u00eb brenda vetvetes ka shembuj t\u00eb panum\u00ebrt t\u00eb dor\u00ebheqjeve p\u00ebr d\u00ebshtime politike. Rritja ekonomia nuk vjen p\u00ebrmes frik\u00ebsimit. Inovacionet nuk vijn\u00eb nga alltiat. Lirit\u00eb politike nuk \u2018piqen\u2019 me shantanzh. Liria dhe Alltia nuk jan\u00eb sinonime.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gangsterizmi \u00ebsht\u00eb qeverisshm\u00ebri alltiash. \u00cbsht\u00eb stil politik i qeverisjes p\u00ebrmes alltiave. \u00cbsht\u00eb frym\u00eb mendimi e veprimi politik. Kush ka allti, mundet t\u00eb qeveris\u00eb. Kush ka allti, ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb vendos\u00eb p\u00ebr shumic\u00ebn. Kush ka allti, b\u00ebn politik\u00eb nacionale. T\u00eb tjer\u00ebt pa alltia, mbesin jasht\u00eb. \u00a0Jasht\u00eb publikes dhe gjith\u00eb asaj q\u00eb vjen me t\u00eb. \u00a0T\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":43,"featured_media":10596,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[664],"ppma_author":[53],"class_list":["post-528","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":53,"user_id":43,"is_guest":0,"slug":"adem-beha","display_name":"Adem Beha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/C477C28E-1E6C-46CB-965F-2493B7413F59.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/C477C28E-1E6C-46CB-965F-2493B7413F59.jpg"},"user_url":"","last_name":"Beha","first_name":"Adem","description":"Adem Beha \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebrues n\u00eb Shkenca Politike n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs.  Ai p\u00ebrfundoi studimet n\u00eb Shkenc\u00eb Politike dhe Administrat\u00eb Publike n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs dhe ka diplomuar n\u00eb master n\u00eb programin Shoq\u00ebria Civile dhe Zhvillim Lokal nga Universiteti i Prishtin\u00ebs, Universiteti i Grazit dhe Universiteti Komb\u00ebtar i Irland\u00ebs n\u00eb Galway.  Momentalisht, Beha \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb  studimeve t\u00eb  doktorat\u00ebs n\u00eb shkenc\u00ebn politike n\u00eb  SEEU. Beha \u00ebsht\u00eb angazhuar si trajner, konsulent, dhe hulumtues n\u00eb organizata t\u00eb ndryshme t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, duke p\u00ebrfshir\u00eb UBO Consulting, KOPF, REF, KIP, CPC dhe Fondacionin Peace Berghof.  Interesimet e tij k\u00ebrkimore p\u00ebrfshijn\u00eb: transformimi i konflikteve, siguria njer\u00ebzore, shtet-nd\u00ebrtimi dhe nd\u00ebrtimi i paqes, t\u00eb drejtat e pakicave dhe zhvillimi i q\u00ebndruesh\u00ebm."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/528","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/43"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=528"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/528\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":529,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/528\/revisions\/529"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=528"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=528"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=528"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=528"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}