{"id":5509,"date":"2020-08-21T14:42:27","date_gmt":"2020-08-21T12:42:27","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5509"},"modified":"2024-10-24T14:48:16","modified_gmt":"2024-10-24T12:48:16","slug":"shoqeria-e-semure","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/kritike\/shoqeria-e-semure\/","title":{"rendered":"Shoq\u00ebria e s\u00ebmur\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Nj\u00eb i s\u00ebmur\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrohet, ose ka gjasa t\u00eb sh\u00ebrohet, n\u00ebse fillon q\u00eb s\u00ebmundjen e tij ta trajtoj\u00eb nga prejardhja e saj, pra, nga ajo se \u00e7far\u00eb e ka shkaktuar. Mir\u00ebpo, p\u00ebr t\u00eb ardhur deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb trajtimit t\u00eb s\u00ebmundjes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn i s\u00ebmuri duhet t\u00eb kaloj\u00eb, sidomos koha para s\u00ebmundjes. \u00c7ka do t\u00eb thot\u00eb kjo? Do t\u00eb thot\u00eb se ky i s\u00ebmur\u00eb p\u00ebrpara se t\u2019i binte s\u00ebmundja n\u00eb qaf\u00eb, ishte vet\u00ebdijesuar n\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb vazhduesh\u00ebm arsimimi dhe kulturimi. Ky proces edukativ \u00ebsht\u00eb i shumansh\u00ebm dhe n\u00eb raste t\u00eb tilla v\u00ebshtir\u00ebsia vepron jo nga impulset, por nga baza racionale. \u00cbsht\u00eb i bindur se kurimi do t\u00eb ndodh\u00eb vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb kur s\u00ebmundja do t\u00eb merret dhe pastaj t\u00eb trajtohet seriozisht. Nd\u00ebrsa e kund\u00ebrta e k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb i s\u00ebmuri q\u00eb nuk e beson s\u00ebmundjen q\u00eb i ka r\u00ebn\u00eb, ose e beson, por e neglizhon, qoft\u00eb edhe duke u sjell\u00eb me arroganc\u00eb se atij nuk ka \u00e7ka t\u2019i b\u00ebj\u00eb. Ose mund t\u00eb ket\u00eb edhe t\u00eb atill\u00eb q\u00eb nuk e besojn\u00eb s\u00ebmundjen dhe jan\u00eb t\u00eb bindur se ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb makinacion q\u00eb disa njer\u00ebz e p\u00ebrdorin p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb veta. Gjithashtu, ka edhe t\u00eb atill\u00eb q\u00eb s\u00ebmundjen e besojn\u00eb, mir\u00ebpo nuk e besojn\u00eb kurimin e saj me an\u00eb t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb, sepse ky soj njeriu nuk i beson shkenc\u00ebs, sepse shkenca p\u00ebr k\u00ebta \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb e kan\u00eb prodhuar shtete apo individ\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfitime dhe jo p\u00ebr sh\u00ebrim. Pra, k\u00ebta t\u00eb s\u00ebmur\u00eb besojn\u00eb se s\u00ebmundja do t\u00eb kurohet n\u00ebse ata i drejtohen ndonj\u00eb hoxhe apo prifti ose ndonj\u00eb fallxhori\/je, sepse s\u00ebmundja q\u00eb u ka r\u00ebn\u00eb besojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb vjen nga lart, nga transcendenca. Nga gjith\u00eb k\u00ebta, grupi m\u00eb problematik (e q\u00eb shpeshher\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb shumic\u00eb n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri) \u00ebsht\u00eb nga k\u00ebta t\u00eb fundit. Jan\u00eb k\u00ebta q\u00eb nuk e besojn\u00eb shkoll\u00ebn shekullare, nuk e besojn\u00eb shkenc\u00ebn, nuk e besojn\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb, mir\u00ebpo, besojn\u00eb se Zoti \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb ua ka d\u00ebrguar s\u00ebmundjen edhe si sfid\u00eb dhe se ajo mund t\u00eb kurohet ose me vet\u00eb vullnetin e Zotit, ose p\u00ebrmes bes\u00ebtytnive t\u00eb ndryshme, e q\u00eb bien n\u00eb kund\u00ebrshtim edhe me doktrin\u00ebn religjioze q\u00eb ata p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb. Ky lloj i t\u00eb s\u00ebmurit \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb i sh\u00ebruesh\u00ebm dhe n\u00eb rase t\u00eb jasht\u00ebzakonshme (si\u00e7 tani \u00ebsht\u00eb rasti me pandemin\u00eb COVID-19 k\u00ebtu tek ne) mund t\u00eb b\u00ebhet edhe pengues, i rreziksh\u00ebm. Pse pengues dhe i rreziksh\u00ebm? Sepse duke mos e besuar s\u00ebmundjen, sikur tani me rastin e pandemis\u00eb, b\u00ebhen pengues p\u00ebr sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor p\u00ebr arsye se e relativizojn\u00eb s\u00ebmundjen, kurse t\u00eb rreziksh\u00ebm, p\u00ebr arsye se b\u00ebhen edhe infektues t\u00eb dyfisht\u00eb \u2013 e para: infektojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt me mend\u00ebsin\u00eb e tyre, kurse, e dyta: infektojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt konkretisht me s\u00ebmundjen.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn linj\u00eb mund t\u00eb shpjegohen edhe shoq\u00ebrit\u00eb, sepse n\u00eb raste t\u00eb caktuara edhe shoq\u00ebrit\u00eb gjallojn\u00eb pothuajse sikur nj\u00eb trup i vet\u00ebm. Andaj, shoq\u00ebrit\u00eb q\u00eb i ngjajn\u00eb mend\u00ebsis\u00eb s\u00eb t\u00eb s\u00ebmurit t\u00eb par\u00eb, atij q\u00eb s\u00ebmundjen e beson dhe se kurimi i saj b\u00ebhet duke e marr\u00eb seriozisht dhe me shkakun e saj, jan\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb t\u00eb kaluar emancipuese, pra, ku arsimimi, kulturimi i tyre ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb permanent. N\u00eb rastin e k\u00ebsaj pandemie edhe mund t\u2019i verifikojm\u00eb se cilat jan\u00eb \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0ato shoq\u00ebri dhe p\u00ebr ta ilustruar m\u00eb qart\u00eb marrim nj\u00eb ngjarje q\u00eb ka ndodhur n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe gjat\u00eb koh\u00ebs se karantinimit. Dominic Cummings, q\u00eb njihet si strategu kryesor i fushat\u00ebs \u201cVote Leave\u201d (e p\u00ebr t\u00eb cilin koh\u00eb t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb film, \u201cBREXIT\u201d), q\u00eb proklamonte nxjerrjen e Britanis\u00eb s\u00eb Madhe nga Bashkimi Europian, e q\u00eb n\u00eb fund triumfoi, s\u00eb fundmi ishte k\u00ebshilltari kryesor i kryeministrit Boris Johnson. N\u00eb nj\u00eb hulumtim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nga tabloid\u00ebt\u00a0<em>The Guardian<\/em>\u00a0and\u00a0<em>Daily Mirror<\/em>, t\u00eb 22 maj 2020, kishin zbuluar se Dominic Cummings i kishte thyer rregullat e karantin\u00ebs, sepse kishte marr\u00eb nj\u00eb rrug\u00ebtim qindra kilometra p\u00ebr t\u2019i vizituar prind\u00ebrit e tij. Ky hulumtim nxiti debat shum\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr n\u00eb Britani, sepse konsiderohej se rregullat nuk mund t\u00eb jen\u00eb p\u00ebr qytetar\u00ebt e zakonsh\u00ebm ndryshe dhe p\u00ebr zyrtar\u00ebt e pushtetsh\u00ebm ndryshe. Prandaj, pas nj\u00eb debati t\u00eb gjat\u00eb u k\u00ebrkua q\u00eb Dominic Cummings t\u00eb jap\u00eb dor\u00ebheqje, ose q\u00eb n\u00eb m\u00ebngjes kryeministri ta shkarkoj\u00eb at\u00eb, sepse nga qytetar\u00ebt britanik\u00eb pandemia ishte marr\u00eb seriozisht dhe po ashtu rregullat q\u00eb i kishte caktuar Qeveria ishin marr\u00eb seriozisht. Andaj, ata nuk do ta pranonin q\u00eb nj\u00eb njeri i veshur me pushtet dhe i pap\u00ebrgjegjsh\u00ebm t\u00eb sillet v\u00ebrdall\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e Anglis\u00eb, kur t\u00eb gjith\u00eb ishin n\u00eb karantin\u00eb dhe e respektonin at\u00eb. Pra, ky rast na flet se si shoq\u00ebrit\u00eb e emancipuara, q\u00eb e kan\u00eb t\u00eb mish\u00ebruar sensin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb, jan\u00eb t\u00eb parezistueshme me delikuent\u00eb t\u00eb till\u00eb, qoft\u00eb edhe kur k\u00ebta t\u00eb fundit jan\u00eb t\u00eb pushtetsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, kur fol\u00ebm m\u00eb lart, pra kur i kategorizuam t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt, problematike paraqitej kategoria e dyt\u00eb dhe analoge me k\u00ebt\u00eb kategori \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebria kosovare. K\u00ebtu tek ne \u00ebsht\u00eb nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i vog\u00ebl q\u00eb e ka sensin racional karshi problemeve dhe sfidave, pjesa d\u00ebrrmuese jemi t\u00eb pap\u00ebrgjegjsh\u00ebm, sepse jemi t\u00eb paedukuar mir\u00eb, t\u00eb arsimuar keq dhe si rrjedhim kulturalisht t\u00eb dob\u00ebt. Kjo pap\u00ebrgjegj\u00ebsi nuk \u00ebsht\u00eb e shtrir\u00eb vet\u00ebm te qytetari i zakonsh\u00ebm, por \u00ebsht\u00eb e theksuar sidomos tek ata q\u00eb udh\u00ebheqin shtetin dhe institucionet e ndryshme. Kur erdh\u00ebn rastet e para t\u00eb infektuar me COVID-19, Qeveria e at\u00ebhershme shum\u00eb shpejt nd\u00ebrmori masa t\u00eb rrepta t\u00eb mbylljes totale, t\u00eb cilat n\u00eb raport me pandemin\u00eb kishin efekt, mir\u00ebpo, nuk ishte sqaruar se \u00e7ka m\u00eb pastaj. Di\u00e7ka q\u00eb kishte ndodhur at\u00ebher\u00eb dhe vazhdon tani e tutje \u00ebsht\u00eb politizimi i pandemis\u00eb. Nuk vonoi shum\u00eb dhe u shkarkua Qeveria dhe erdhi n\u00eb pushtet Qeveria q\u00eb kemi tani dhe virusi shp\u00ebrtheu gjithandej. Filloi faj\u00ebsimi ndaj nj\u00ebra-tjetr\u00ebs. Ata q\u00eb dje ishin n\u00eb pushtet dhe krenoheshin p\u00ebr mir\u00ebmenaxhimin e pandemis\u00eb, tani akuzoheshin se kishin organizuar nj\u00eb tubim t\u00eb madh dhe ku shumica ishin jasht\u00eb rregullave q\u00eb i kishte p\u00ebrcaktuar Instituti Komb\u00ebtar i Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb tubim doli edhe vet\u00eb ish-ministri dhe mbajti nj\u00eb fjalim para t\u00eb pranishm\u00ebve, e i cili me t\u00eb drejt\u00eb u kritikua, sepse nd\u00ebrsa ishte n\u00eb pushtet ishte b\u00ebr\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra dhe shpresa e shum\u00ebkujt, kurse me daljen n\u00eb at\u00eb tubim sikur i kishte r\u00ebn\u00eb shkelm gjith\u00eb atij perceptimi. Kurse Qeveria aktuale nuk g\u00ebzon respekt, qytetar\u00ebt nuk i p\u00ebrmbahen rregullave, por duhet theksuar ama se shumica e politikan\u00ebve (e q\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb model p\u00ebr qytetar\u00ebt), jan\u00eb ata q\u00eb nuk i respektojn\u00eb rregullat e p\u00ebrcaktuara, duke filluar nga Presidenti i Republik\u00ebs e tutje. Mesazhi i dh\u00ebn\u00eb nga ta bie ndesh me veprimet q\u00eb nd\u00ebrmarrin.<\/p>\n<p>Po ashtu, jan\u00eb edhe njer\u00ebz t\u00eb sfer\u00ebs publike, t\u00eb cil\u00ebt nuk besojn\u00eb n\u00eb ekzistenc\u00ebn e virusit si: k\u00ebng\u00ebtar\u00eb, sportist\u00eb, hoxhallar\u00eb, prift\u00ebrinj, aktor\u00eb, edukator\u00eb etj. K\u00ebto figura t\u00eb cilat kan\u00eb ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri, n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb po b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb fushat\u00eb edhe antishtet, sepse duke diskutuar n\u00eb publik se si virusi nuk ekziston ata po i nxisin t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb mos t\u2019i p\u00ebrfillin rregullat q\u00eb i ka p\u00ebrcaktuar shteti.<\/p>\n<p>E gjith\u00eb kjo m\u00ebnyr\u00eb e sjelljes shoq\u00ebrin\u00eb kosovar\u00eb e nxjerr si nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb paarsimuar mir\u00eb, t\u00eb paedukat\u00eb dhe kulturalisht t\u00eb vobekt\u00eb dhe si rrjedhim t\u00eb pap\u00ebrgjegjshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pandemi e kemi shp\u00ebrfaq\u00eb qenien ton\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, e kemi v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah edhe kapacitetin ton\u00eb intelektual, i cili l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar. Kjo pandemi na ka treguar se sa keq e kemi sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb, se sa joprofesionale e kemi shumic\u00ebn e personelit mjek\u00ebsor. Gjithashtu, na ka treguar se sa t\u00eb dob\u00ebt e kemi shkoll\u00ebn. Na ka m\u00ebsuar se sa politikan\u00eb t\u00eb k\u00ebqij dhe egoist\u00eb t\u00eb shfrenuar kemi, sa q\u00eb edhe n\u00eb kulmin e pandemis\u00eb veprojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrmbushur egot e tyre. Dhe po, kjo pandemi na ka treguar se jemi nj\u00eb shoq\u00ebri e edukuar keq, ku nj\u00eb hoxh\u00eb apo nj\u00eb k\u00ebng\u00ebtar (i pashije) na b\u00ebn t\u00eb besojm\u00eb ndryshe p\u00ebr gj\u00ebra q\u00eb jan\u00eb aq t\u00eb holla dhe komplekse. Me nj\u00eb fjal\u00eb, nj\u00eb virus i paduksh\u00ebm na nxori n\u00eb dukje gjith\u00eb llumin q\u00eb e kemi p\u00ebrbrenda e q\u00eb \u00e7do dit\u00eb kamuflohet nga nj\u00eb aparenc\u00eb shtiracake.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb i s\u00ebmur\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrohet, ose ka gjasa t\u00eb sh\u00ebrohet, n\u00ebse fillon q\u00eb s\u00ebmundjen e tij ta trajtoj\u00eb nga prejardhja e saj, pra, nga ajo se \u00e7far\u00eb e ka shkaktuar. Mir\u00ebpo, p\u00ebr t\u00eb ardhur deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb trajtimit t\u00eb s\u00ebmundjes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn i s\u00ebmuri duhet t\u00eb kaloj\u00eb, sidomos [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":266,"featured_media":9108,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[1186,1540],"ppma_author":[733],"class_list":["post-5509","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike","tag-pandemia","tag-shoqeria-kosovare"],"authors":[{"term_id":733,"user_id":266,"is_guest":0,"slug":"dritan-dragusha","display_name":"Dritan Dragusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/dritan.webp"},"user_url":"","last_name":"Dragusha","first_name":"Dritan","description":"Dritan Dragusha \u00ebsht\u00eb i diplomuar n\u00eb filozofi, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. Dritani \u00ebsht\u00eb i fokusuar n\u00eb teori t\u00eb kultur\u00ebs dhe gjithashtu n\u00eb let\u00ebrsi, kinema dhe muzik\u00eb. Po ashtu, merret edhe me gazetari. \u00cbsht\u00eb kolumnist i rregullt n\u00eb platform\u00ebn online \"sbunker.net\". Ka qen\u00eb edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs i filozofis\u00eb dhe etik\u00ebs n\u00eb \"The British School Kosova\". Bashkautor n\u00eb projektin kulturor televiziv \"Filozofema\", n\u00eb Radio Televizionin e Kosov\u00ebs. Aktualisht Dritani \u00ebsht\u00eb autor dhe moderator i emisionit \"Prizma\", n\u00eb televizionin T7."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/266"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5509"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9109,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5509\/revisions\/9109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5509"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}