{"id":5615,"date":"2020-06-02T15:06:07","date_gmt":"2020-06-02T13:06:07","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5615"},"modified":"2024-10-23T15:11:36","modified_gmt":"2024-10-23T13:11:36","slug":"nenshtetesia-jone-boterore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/nenshtetesia-jone-boterore\/","title":{"rendered":"N\u00ebnshtet\u00ebsia jon\u00eb bot\u00ebrore"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>N\u00ebn ndikimin e virusit korona krijohet p\u00ebrshtypja sikur edhe globalizimi e kozmopolitizmi kan\u00eb hequr keq. Shum\u00eb shtete t\u00eb bot\u00ebs nd\u00ebrmor\u00ebn masa t\u00eb nj\u00ebanshme n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr pandemis\u00eb, madje edhe shtete evropiane duke anashkaluar Bashkimin e tyre. U vendos\u00ebn masa kufizuese n\u00eb eksportet e mallrave mjek\u00ebsore si dhe mallrave t\u00eb tjera, trafiku nd\u00ebrkomb\u00ebtar u ndal, nd\u00ebrkaq q\u00eb solidariteti dhe bashk\u00ebpunimi ting\u00ebllonin si fraza shterp\u00eb derisa t\u00eb gjith\u00eb \u201c grabisnin\u201d teste, maska e respirator\u00eb.<\/p>\n<p>Shtetet nacionale u mbyllen brenda kufijve t\u00eb vet bashk\u00eb me qytetar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i vendosen brenda bedenave \u201c nacionale\u201d. Nj\u00ebsia themelore n\u00ebp\u00ebr top listat e trishta, statistika e grafikone p\u00ebr numrin e t\u00eb infektuarve dhe t\u00eb vdekurve gjithashtu ishin brenda shtetit-komb dhe jo p.sh. brenda rajoneve, qyteteve apo kulturave. Qytetar\u00ebt e s\u00ebmur\u00eb t\u00eb bot\u00ebs u shnd\u00ebrruan k\u00ebshtu n\u00eb vet\u00ebm qytetar\u00eb t\u00eb vendeve t\u00eb tyre. Madje e gjith\u00eb kjo ndodhi edhe p\u00ebrkund\u00ebr faktit t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, por real, se koronavirusi nuk di gj\u00eb p\u00ebr shtetet dhe kufijt\u00eb.<\/p>\n<p>Mendjet e err\u00ebta nacionaliste dhe konservatore n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn filluan \u00ebndrrat e tyre profetike. Dukej se po k\u00ebnaqeshin dhe lumturoheshin me prishjen e pretenduar t\u00eb Bashkimit Evropian, rendit liberal, mondializmit dhe globalizmit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs duke menduar nj\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrirje t\u00eb nj\u00eb lloj sovraniteti dhe kombi-shtet n\u00eb epok\u00ebn pas pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb till\u00ebt, askush nuk mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb kozmopolit dhe qytetar\u00eb i bot\u00ebs, sepse p\u00ebrball\u00eb sfidave t\u00eb tilla madhore, njer\u00ebzit preferojn\u00eb t\u00eb kthehen n\u00eb korniz\u00ebn e shtetit-komb, si dhe n\u00eb ngroht\u00ebsin\u00eb e fshatit dhe famullis\u00eb s\u00eb tyre. Ani pse fal\u00eb globalizmit, ne prej koh\u00ebs jemi qytetar\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb edhe sillemi, ham\u00eb, pim\u00eb dhe vishemi, ve\u00e7 duket akoma ende t\u00eb till\u00ebt askush si ka njoftuar.<\/p>\n<p>At\u00ebher\u00eb a thua globalizmi dhe kozmopolitizmi jan\u00eb n\u00eb respirator apo frym\u00ebmarrje artificiale? Sigurisht q\u00eb JO.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm kujtoni sa shum\u00eb empati kemi ndjer\u00eb ndaj mjek\u00ebve fytyrat e t\u00eb cil\u00ebve ishin plot\u00eb shenja nga mbajtja e maskave nd\u00ebrsa flinin n\u00ebp\u00ebr ordinanca t\u00eb tyre \u2013 qofshin ata nga Wuhani, Bergamo apo New Yorku \u2013 pak r\u00ebnd\u00ebsi kishte. Ose kujtoni, ndjenj\u00ebn e tmerrit dhe t\u00eb trishtimit q\u00eb kemi ndjer\u00eb para pamjeve t\u00eb arkivoleve t\u00eb grumbulluara apo edhe emocionet e shkaktuara nga koncertet operistike n\u00ebp\u00ebr tarraca apo kudo q\u00eb jan\u00eb organizuar. A thua a kishte edhe nj\u00eb nj\u00ebri t\u00eb vet\u00ebm q\u00eb n\u00eb ato momente mendoi: \u201c Meh, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb mjek kinez q\u00eb po e l\u00ebshojn\u00eb k\u00ebmb\u00ebt nga lodhja, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pensionist amerikan q\u00eb po paketohet p\u00ebr krematorium, apo \u00ebsht\u00eb vet\u00eb nj\u00eb k\u00ebng\u00ebtar francez q\u00eb po k\u00ebndon nj\u00eb arie italiane n\u00eb ballkon- \u00e7ka po m`intereson!\u201d Pa m\u00eb thoni ju lutem, pse kjo nuk q\u00ebndron, kur kemi parasysh shtys\u00ebn e tyre p\u00ebr bindje se duhet t\u00eb kujdesemi vet\u00ebm p\u00ebr shtetin-kombin ton\u00eb, se duhet ta duam vet\u00ebm tan\u00ebn s\u00eb pari?!<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb pyetje asgj\u00eb naive. T\u00eb gjith\u00eb ne, qeniet njer\u00ebzore, jemi t\u00eb bekuar me ndjenja universale t\u00eb empatis\u00eb, dhembshuris\u00eb, m\u00ebshir\u00ebs dhe bashk\u00ebndjenj\u00ebs. Dhe jan\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebto cil\u00ebsi t\u00eb cilat na mund\u00ebsojn\u00eb dhe lejojn\u00eb zgjerimin e rrethit empatik ndaj njer\u00ebzve p\u00ebrtej familjes apo fisit ton\u00eb. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb natyrshme jemi t\u00eb \u201c detyruar\u201d n\u00eb vazhdim t\u00eb kozmopolitizmit dhe mbajtjes s\u00eb n\u00ebnshtet\u00ebsis\u00eb bot\u00ebrore. Madje edhe n\u00eb kuptimin praktik, gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebsaj kohe, e gjith\u00eb bota i d\u00ebgjonte rekomandimet e Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndetit, do t\u00eb thot\u00eb rekomandimet e nj\u00eb organizate q\u00eb definohet si organizat\u00eb globale, nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe kozmopolite.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht dallimeve t\u00eb dukshme, masat e nd\u00ebrmarra n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, n\u00eb realitet ishin tejet t\u00eb ngjashme me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn (po, po madje edhe ato n\u00eb Suedi). Karatina, izolimi, pastrimi i duarve, ndalimi i tubimeve, shmangia e kontaktit fizik dhe gjith\u00e7ka tjet\u00ebr tashm\u00eb e njohur. Parimi ishte i nj\u00ebjt\u00eb \u2013 virusi \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb kudo \u2013 dhe pjesa tjet\u00ebr kishte t\u00eb b\u00ebnte vet\u00ebm me nuanca.<\/p>\n<p>Po ashtu, bashk\u00ebpunimi global u reflektua edhe n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e kursimit t\u00eb ndihm\u00ebs mjek\u00ebsore, humanitare e financiare, e cila edhe ashtu ekzistonte, madje edhe n\u00eb Kosov\u00ebn ton\u00eb. Sot dihet, se n\u00eb jav\u00ebt e para t\u00eb pandemis\u00eb ne nuk kishim as teste e as pajisje t\u00eb mjaftueshme. Shpejt reaguan shtetet tjera duke ofruar ndihm\u00eb. Madje edhe BE-ja e \u201curryer\u201d e ngadalshme dhe n\u00ebn ombrell\u00ebn burokratike dhuroi urgjent miliona euro p\u00ebr Kosov\u00ebn ton\u00eb. Pra, globalizmi, dhe jo nacionalizmi, shp\u00ebtuan sistemin ton\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb nga kolapsi.<\/p>\n<p>Fryma e bashk\u00ebpunimit global dhe kozmopolit nuk ishte askund m\u00eb evidente sesa n\u00eb shkenc\u00eb. Ani pse shkenc\u00ebtar\u00ebt i p\u00ebrkisnin shteteve-kombeve t\u00eb ndryshme, shkenca mbi virusin e ri korona ishte p\u00ebrpjekje kolektive, bashk\u00ebpunuese dhe globale. N\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb bot\u00ebs u selektua gjenomi i virusit, n\u00eb tjetrin u zbulua struktura e shtyllave t\u00eb tij, n\u00eb t\u00eb tretin u zbulua enzima, e cila dep\u00ebrton n\u00eb qeliz\u00ebn njer\u00ebzore, n\u00eb t\u00eb pestin testimi i ila\u00e7it etj., dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto n\u00ebn em\u00ebrimin e nd\u00ebrsjell\u00eb t\u00eb hulumtimeve shkencore. Njohurit\u00eb p\u00ebrhapeshin n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb pa fije egoizmi, dhe askush nuk pyeste se cilit fis etnik i p\u00ebrkiste ai shkenc\u00ebtar, e vetmja gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn interesoheshin t\u00eb gjith\u00eb ishin provat dhe argumentet q\u00eb ofronte ai. Asgj\u00eb e re. T\u00eb kujtojm\u00eb fjal\u00ebt e t\u00eb famshmit Thomas Payne t\u00eb vitit 1778 \u201c Filozofi i nj\u00eb vendi nuk sheh armik n\u00eb filozofin\u00eb e nj\u00eb vendi tjet\u00ebr; ai z\u00eb vendin e tij n\u00eb tempullin e shkenc\u00ebs dhe nuk pyet se kush \u00ebsht\u00eb ulur pran\u00eb tij\u201d.<\/p>\n<p>E nes\u00ebr? Pas pandemis\u00eb,\u00a0 a thua po na pret nj\u00eb rend bot\u00ebror i ri apo i vjet\u00ebr? Nj\u00eb kthim n\u00eb kornizat kuazi natyrore t\u00eb ushqyera nga mendjet e ngushta, t\u00eb shteteve \u2013 kombe apo shteteve sovrane? Pra, n\u00eb tribaliz\u00ebm populist n\u00eb vend t\u00eb kozmopolitizmit, autoritarizmit n\u00eb vend t\u00eb demokracis\u00eb, p\u00ebrbuzje ndaj ekspert\u00ebve n\u00eb vend t\u00eb besimit n\u00eb njohuri shkencore, nostalgjin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn n\u00eb vend t\u00eb shpres\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ardhmen? As q\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb, bile.<\/p>\n<p>Natyrisht se sfidat ekzistojn\u00eb, por ama t\u00eb nj\u00ebjtat forca shoq\u00ebrore t\u00eb cilat krijuan vlerat e kozmopolitizmit dhe globalizmit, si\u00e7 jan\u00eb \u2013 mobilizimi, lidhja, arsimi, tregtia, urbanizimi, demokracia dhe t\u00eb drejtat e njeriut \u2013 nuk mund t\u00eb zhduken vetvetiu. Madje u pa se ndodhi e kund\u00ebrta, njer\u00ebzve t\u00eb mbyllur n\u00eb vendet e tyre u mungonte m\u00eb tep\u00ebr se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr, liria, l\u00ebvizja, jeta sociale, udh\u00ebtimet, mu ashtu si\u00e7 thot\u00eb psikologu Stephen Pinker: \u201cRr\u00ebnj\u00ebt jan\u00eb p\u00ebr pem\u00eb; njer\u00ebzit kan\u00eb k\u00ebmb\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>T\u00eb thuash se globalizmi dhe kozmopolitizmi kan\u00eb humbur simpatin\u00eb e tyre sepse shtetet-kombe mbyllen kufijt\u00eb e tyre gjat\u00eb pandemis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsoj si t\u00eb thuash se p\u00ebr kafenet\u00eb kemi humbur simpatin\u00eb vet\u00ebm sepse i mbyll\u00ebn dyert. Ose t\u00eb themi se t\u00ebrheqja fizike nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb interesante sepse po respektojm\u00eb distanc\u00ebn fizike. Pretendimi se vet\u00ebm shtetet-kombe mund t\u00eb ruajn\u00eb qytetar\u00ebt e tyre (nga koronavirusi) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e pav\u00ebrtet\u00eb dhe g\u00ebnjesht\u00ebr dashakeqe.<\/p>\n<p>Shum\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb edhe vendin ton\u00eb, n\u00eb koh\u00eb rekorde krijuan mbrojtje p\u00ebrmes ndihmave dhe njohurive nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Deri te informacioni ne vinim p\u00ebrmes rrjetit global t\u00eb internetit e deri te respiratori p\u00ebrmes tregtis\u00eb globale dhe jo p\u00ebrmes ekonomis\u00eb s\u00eb brendshme, zanateve rurale apo zejtaris\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb fundit, p\u00ebrpjekjet kozmopolite dhe globale do t\u00eb jen\u00eb ato q\u00eb n\u00eb plan afatgjat\u00eb do t\u00eb na mbrojn\u00eb nga koronavirusi p\u00ebrmes zbulimit, testimit dhe shp\u00ebrndarjes s\u00eb vaksinave. Qendrat e inovacionit, dijes dhe kultur\u00ebs njer\u00ebzore, gjithmon\u00eb kan\u00eb qen\u00eb dhe do t\u00eb mbeten qytetet n\u00eb udh\u00ebkryqet tregtare, kozmopolite dhe globale. Shovinizmat e nacionalizmat jan\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn anakron sikurse edhe para pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>Fal\u00ebnderimi u takon respirator\u00ebve; kozmopolitizmi ende po merr frym\u00eb.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00ebn ndikimin e virusit korona krijohet p\u00ebrshtypja sikur edhe globalizimi e kozmopolitizmi kan\u00eb hequr keq. Shum\u00eb shtete t\u00eb bot\u00ebs nd\u00ebrmor\u00ebn masa t\u00eb nj\u00ebanshme n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr pandemis\u00eb, madje edhe shtete evropiane duke anashkaluar Bashkimin e tyre. U vendos\u00ebn masa kufizuese n\u00eb eksportet e mallrave mjek\u00ebsore si dhe mallrave t\u00eb tjera, trafiku nd\u00ebrkomb\u00ebtar u ndal, nd\u00ebrkaq [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":503,"featured_media":8996,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[646,1207,1506],"ppma_author":[1327],"class_list":["post-5615","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-covid-19","tag-globalizmi","tag-kozmpolitizmi"],"authors":[{"term_id":1327,"user_id":503,"is_guest":0,"slug":"ardita-dushi","display_name":"Ardita Dushi","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1d4b8e432bf1446028f09c22e055718369d0f60936b8129cd14ae40b8135c1ab?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Dushi","first_name":"Ardita","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/503"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5615"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5615\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8997,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5615\/revisions\/8997"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5615"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}