{"id":5848,"date":"2020-05-13T12:37:32","date_gmt":"2020-05-13T10:37:32","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5848"},"modified":"2024-10-18T12:39:14","modified_gmt":"2024-10-18T10:39:14","slug":"qysh-me-i-fuqizu-trinjte-per-vendimmarrje-e-politike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/qysh-me-i-fuqizu-trinjte-per-vendimmarrje-e-politike\/","title":{"rendered":"Qysh me i fuqizu t\u2019rinjt\u00eb p\u00ebr vendimmarrje e politik\u00eb?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Pak para p\u00ebrhapjes globale t\u00eb pandemis\u00eb, nj\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb nxehta n\u00eb Kosov\u00eb ka qen\u00eb nd\u00ebrtimi i nj\u00eb lagjeje n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb liqenit t\u00eb Badovcit. Di\u00e7ka q\u00eb ka filluar me komente dhe reagime n\u00eb Facebook, ka rezultuar n\u00eb mobilizim t\u00eb qytetar\u00ebve, me nj\u00eb grup prej m\u00eb shum\u00eb se 28 mij\u00eb an\u00ebtar\u00ebve, paraqitje t\u00eb shumta n\u00eb medie, dhe n\u00eb fund, ndalim t\u00eb atij nd\u00ebrtimi me vendim t\u00eb organeve p\u00ebrkat\u00ebse. Pa marr\u00eb parasysh se a e p\u00ebrkrah apo jo k\u00ebt\u00eb vendim, nuk mund t\u00eb mohohet fakti se ka qen\u00eb kampanj\u00eb e suksesshme e mobilizimit t\u00eb qytetar\u00ebve p\u00ebr mbrojtjen e komunitetit dhe t\u00eb ardhmes s\u00eb tyre, dhe se kan\u00eb ndikuar direkt n\u00eb marrjen e k\u00ebtij vendimi.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nj\u00eb num\u00ebr prej 28 mij\u00eb personave \u00ebsht\u00eb p\u00ebraf\u00ebrsisht i barabart\u00eb me vet\u00ebm rreth 5% t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb re t\u00eb Kosov\u00ebs (dhe ky num\u00ebr konservativ, n\u00ebse t\u00eb rinj i llogarisim ata\u00a0<a href=\"http:\/\/www.geoba.se\/country.php?cc=XK&amp;year=2018\">vet\u00ebm nga mosha 15 deri n\u00eb 29 vjet<\/a>). Nj\u00eb mobilizim me fokus t\u00eb qart\u00eb, energji dhe pun\u00eb t\u00eb pandalshme i rinis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs do t\u00eb mund t\u00eb krijonte ndryshime shum\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha sesa rasti i p\u00ebrmendur m\u00eb lart.<\/p>\n<p>Pa dashur t\u00eb hyj n\u00eb pyetje filozofike e teorike, un\u00eb do t\u00eb fokusohem n\u00eb disa pika m\u00eb praktike, si sugjerime se \u00e7far\u00eb veprimesh \u00e7do prind, arsimtar, udh\u00ebheq\u00ebs komuniteti, apo entitet i qeverisjes lokale a qendrore mund t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr ta rritur qasjen e k\u00ebtyre t\u00eb rinjve n\u00eb vendimmarrje.<\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong>De-demonizimi i politik\u00ebs<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb plot\u00ebsisht e mundshme t\u00eb jesh i angazhuar n\u00eb politik\u00eb dhe politik\u00ebb\u00ebrje edhe pa qen\u00eb pjes\u00eb e ndonj\u00eb partie apo grupi politik. Politika \u00ebsht\u00eb, n\u00eb definicionin m\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, mjet dhe m\u00ebnyr\u00eb nd\u00ebrmjet s\u00eb cil\u00ebs merren vendime, dhe me apo pa d\u00ebshir\u00ebn t\u00ebnde, k\u00ebto vendime ndikojn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn dhe t\u00eb ardhmen ton\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe pse shpeshher\u00eb fjala \u2018politik\u00eb\u2019 p\u00ebrdoret paralelisht me konceptet e korrupsionit, mashtrimit dhe dram\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, \u00ebsht\u00eb po ashtu politika dhe qeverisja q\u00eb dikton se n\u00ebse shkolla jote do t\u00eb marr\u00eb kompjutera t\u00eb rinj, se a do t\u00eb nd\u00ebrtohet trotuari i ri n\u00eb rrug\u00ebn t\u00ebnde apo parku i ri af\u00ebr banes\u00ebs t\u00ebnde.<\/p>\n<p>Par\u00eb prej k\u00ebsaj perspektive, politika jo vet\u00ebm se nuk del si \u2018e f\u00eblliqur\u2019, por edhe shfaqet si mund\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u angazhuar n\u00eb zhvillimin e interesave tua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tejet direkte e transparente. Sa m\u00eb her\u00ebt e kupton se politika \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e pandashme e jet\u00ebs, dhe se n\u00ebse ti nuk merresh me t\u00eb at\u00ebher\u00eb ajo do merret me ty, aq m\u00eb shpejt do fillosh t\u00eb angazhohesh p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e vetes dhe komunitetit t\u00ebnd.<\/p>\n<p><strong>&#8211;<\/strong>\u00a0Vet\u00ebdij\u00ebsimi rreth fuqis\u00eb dhe impaktit<\/p>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs d\u00ebgjojm\u00eb p\u00ebr madh\u00ebsin\u00eb e t\u00eb ardhmen e rinis\u00eb ton\u00eb, por nuk mendoj se po punojm\u00eb mjaftuesh\u00ebm q\u00eb t\u2019i b\u00ebjm\u00eb vet t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm rreth fuqis\u00eb q\u00eb e kan\u00eb. L\u00ebvizja globale p\u00ebr mbrojtjen e ambientit &#8211; nj\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb gjenerat\u00ebs son\u00eb &#8211; udh\u00ebhiqet nga Greta Thunberg, nj\u00eb 17-vje\u00e7are nga Suedia. Ligji p\u00ebr posedimin e arm\u00ebve &#8211; nj\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb \u2018nxehta\u2019 n\u00eb SHBA &#8211; u nd\u00ebrrua n\u00eb Florida si rezultat i nj\u00eb fushate t\u00eb udh\u00ebhequr nga t\u00eb rinj t\u00eb shkollave t\u00eb mesme. Potenciali p\u00ebr krijimin e ndryshimeve n\u00eb nj\u00eb vend demokratik q\u00ebndron te fokusi, mobilizimi dhe shumica. Si grupi demografik dominant n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb rinjt\u00eb e kan\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e art\u00eb q\u00eb me energjin\u00eb, vizionin, dhe mobilizimin e duhur ta marrin ndryshimin n\u00eb dor\u00eb dhe ta krijojn\u00eb vet\u00eb t\u00eb ardhmen e tyre, prej pikave t\u00eb vogla si shtimi i shportave n\u00eb lagje, e deri te problemet e m\u00ebdha si \u2018formatizimi\u2019 i sistemit t\u00eb arsimit n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong>Edukimi rreth mjeteve t\u00eb angazhimit<\/p>\n<p>Nd\u00ebrmjet pun\u00ebs s\u00eb vazhdueshme me t\u00eb rinj, e kam v\u00ebrejtur faktin se shum\u00eb prej tyre i shohin m\u00ebnyrat e vetme t\u00eb angazhimit n\u00eb politik\u00eb nd\u00ebrmjet votimit, an\u00ebtar\u00ebsimit direkt n\u00eb parti politike, apo \u2018postimeve n\u00eb Facebook\u2019. Shum\u00eb pak prej tyre jan\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se e kan\u00eb fuqin\u00eb t\u00eb nisin peticione, t\u00eb lobojn\u00eb, se ekzistojn\u00eb platforma online (si ato t\u00eb Komunave t\u00eb Prishtin\u00ebs e Gjakov\u00ebs), ku mund t\u00eb informohen rreth qeverisjes, apo se e kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb bisedojn\u00eb direkt me p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tyre. Me kalu edhe nj\u00eb nivel m\u00eb lart, pak prej tyre e kuptojn\u00eb edhe se si funksionon vet\u00eb sistemi i qeverisjes dhe vendimmarrjes, apo faktin se nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e buxhetit t\u00eb shtetit p\u00ebrb\u00ebhet nga vet\u00eb taksat q\u00eb ata dhe familja e tyre i paguajn\u00eb. N\u00eb fund t\u00eb fundit, nuk mundesh me i shfryt\u00ebzu mund\u00ebsit\u00eb kur as nuk je i informuar apo i vet\u00ebdijsh\u00ebm q\u00eb ato ekzistojn\u00eb n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong>Promovimi i modeleve inspiruese<\/p>\n<p>Duke u nisur prej Sanna Marin (Kryeministrja 34-vje\u00e7are e Finland\u00ebs), Alexandria Ocasio-Cortez (An\u00ebtarja 29-vje\u00e7are e Kongresit Amerikan) dhe Sebastian Kurz (Kancelari 33-vje\u00e7ar i Austris\u00eb), e deri te fakti q\u00eb parlamenti i Kosov\u00ebs ka t\u00eb rinj an\u00ebtar\u00eb t\u00eb moshave si 27, 24 apo edhe 22 vje\u00e7, modele inspiruese n\u00eb politik\u00eb dhe qeverisje ka gjithandej.<\/p>\n<p>Modelet e mira pozitive jan\u00eb tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb t\u00eb riu, pasi ata p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb shembull t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb asaj se \u00e7far\u00eb duam t\u00eb b\u00ebhemi dhe t\u00eb arrijm\u00eb n\u00eb jet\u00eb, dhe na inspirojn\u00eb me veprimet dhe aft\u00ebsit\u00eb e tyre. P\u00ebr shumic\u00ebn e t\u00eb rinjve, k\u00ebta jan\u00eb prind\u00ebrit apo artist\u00ebt e sportist\u00ebt e ndrysh\u00ebm, mir\u00ebpo \u00ebsht\u00eb nj\u00ebjt\u00eb e mundshme q\u00eb model inspirues t\u00eb jen\u00eb politikan\u00ebt dhe aktivist\u00ebt si Barack Obama apo Malala Yousafzai. Kur dikush q\u00eb ne e respektojm\u00eb dhe duam t\u00eb b\u00ebhemi si ata thot\u00eb apo vepron di\u00e7ka, zakonisht kemi vullnet m\u00eb t\u00eb madh q\u00eb t\u00eb veprojm\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, andaj un\u00eb definitivisht e shoh nj\u00eb t\u00eb ardhme, ku rinia do t\u00eb mund t\u2019i vendos\u00eb Lebron James dhe Greta Thunberg n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin nivel t\u00eb \u2018coolness\u2019.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pak para p\u00ebrhapjes globale t\u00eb pandemis\u00eb, nj\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb nxehta n\u00eb Kosov\u00eb ka qen\u00eb nd\u00ebrtimi i nj\u00eb lagjeje n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb liqenit t\u00eb Badovcit. Di\u00e7ka q\u00eb ka filluar me komente dhe reagime n\u00eb Facebook, ka rezultuar n\u00eb mobilizim t\u00eb qytetar\u00ebve, me nj\u00eb grup prej m\u00eb shum\u00eb se 28 mij\u00eb an\u00ebtar\u00ebve, paraqitje t\u00eb shumta [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":74,"featured_media":8392,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[972,998,1421],"ppma_author":[84],"class_list":["post-5848","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosove","tag-politike","tag-vendimmarrje"],"authors":[{"term_id":84,"user_id":74,"is_guest":0,"slug":"clirim-sheremeti","display_name":"\u00c7lirim Sheremeti","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-4-3.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-4-3.jpg"},"user_url":"","last_name":"Sheremeti","first_name":"\u00c7lirim","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5848","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/74"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5848"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5848\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8673,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5848\/revisions\/8673"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5848"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}