{"id":5863,"date":"2022-07-12T10:25:10","date_gmt":"2022-07-12T08:25:10","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5863"},"modified":"2024-10-18T10:28:14","modified_gmt":"2024-10-18T08:28:14","slug":"a-mund-te-adresohen-nevojat-e-serbeve-te-kosoves-pa-asociacionin-e-komunave-serbe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/a-mund-te-adresohen-nevojat-e-serbeve-te-kosoves-pa-asociacionin-e-komunave-serbe\/","title":{"rendered":"A mund t\u00eb adresohen nevojat e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs pa Asociacionin e Komunave Serbe?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Pika qendrore e mospajtimeve lidhur me Asociacionin e Komunave Serbe (AKS) ka qen\u00eb n\u00ebse ai n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive adreson nevojat e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, edhe pse pjesa m\u00eb e madhe e dialogut t\u00eb leht\u00ebsuar nga BE-ja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb nivelin e integrimit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb institucionet e Kosov\u00ebs. Megjithat\u00eb, ata asnj\u00ebher\u00eb nuk jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb\u00a0<a href=\"http:\/\/newsocialinitiative.org\/publications\/kosovo-collective-report-fostering-societal-peace-through-inter-ethnic-dialogue-in-kosovo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">proces<\/a>\u00a0sa duhet.<\/p>\n<p>Perceptimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm ka qen\u00eb se AKS-ja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb struktur\u00eb e\u00a0<a href=\"http:\/\/newsocialinitiative.org\/publications\/kosovo-serbia-dialogue-consequences-of-the-status-quo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">promovuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive<\/a>\u00a0nga Serbia e jo Kosova. Shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs n\u00eb ve\u00e7anti kan\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb besojn\u00eb q\u00eb serb\u00ebt e Kosov\u00ebs jan\u00eb instrumentalizuar nga Beogradi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, q\u00ebndrimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb se marr\u00ebveshja u p\u00ebrgjigjet m\u00eb shum\u00eb nevojave t\u00eb Beogradit sesa nevojave praktike t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Kryeministri i Kosov\u00ebs, Albin Kurti, gjithnj\u00eb \u00ebsht\u00eb kapur n\u00eb k\u00ebt\u00eb argument p\u00ebr ta theksuar mosp\u00ebrputhjen nd\u00ebrmjet q\u00ebllimeve t\u00eb Beogradit lidhur me AKS-n\u00eb dhe nevojave t\u00eb v\u00ebrteta t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cNuk ka qen\u00eb asnj\u00ebher\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs. Serb\u00ebt e Kosov\u00ebs duan drejt\u00ebsi e pun\u00ebsim, andaj duhet t\u2019i dallojm\u00eb k\u00ebrkesat q\u00eb vijn\u00eb prej posht\u00eb dhe kan\u00eb karakter demokratik e shoq\u00ebror, prej k\u00ebrkesave q\u00eb vijn\u00eb prej lart e kan\u00eb karakter jodemokratik dhe hegjemonik\u201d, pati\u00a0<a href=\"https:\/\/kryeministri.rks-gov.net\/kryeministri-kurti-ne-konference-per-medie-flet-per-energjine-dhe-per-dialogun-ndermjet-kosoves-dhe-serbise\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">said<\/a>\u00a0Kurti n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp.<\/p>\n<p>Kurti m\u00eb tej ka shtjelluar dallimet nd\u00ebrmjet nevojave t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs dhe q\u00ebllimeve t\u00eb Serbis\u00eb, duke shpjeguar: \u201cUn\u00eb besoj q\u00eb edhe serb\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb [si t\u00eb gjitha komunitetet e tjera n\u00eb Kosov\u00eb] kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr drejt\u00ebsi e p\u00ebr pun\u00ebsim, e jo p\u00ebr asociacione t\u00eb cilat na shtojn\u00eb tensionet, na i prishin raportet tona dhe e g\u00ebzojn\u00eb dik\u00eb n\u00eb Beograd\u201d.<\/p>\n<p><strong>D\u00ebmet nga Status Quo-ja<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u2019u angazhuar haptazi n\u00eb dialogun p\u00ebr fush\u00ebveprimin e AKS-s\u00eb, Kosova n\u00eb ve\u00e7anti \u00ebsht\u00eb par\u00eb si jo e besueshme dhe jokonsistente me detyrimet q\u00eb ka marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr me marr\u00ebveshjen nga viti 2013, e titulluar\u00a0<em>\u201cMarr\u00ebveshja e par\u00eb e parimeve q\u00eb rregullojn\u00eb normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve\u201d<\/em>\u00a0(s\u00eb cil\u00ebs zakonisht i referohemi si Marr\u00ebveshja e Par\u00eb e Brukselit).<\/p>\n<p>Perceptimet mbi jokonsistenc\u00ebn e Kosov\u00ebs jan\u00eb r\u00ebnduar me ratifikimin e marr\u00ebveshjes nga viti 2013 dhe aktgjykimi pasues i Gjykat\u00ebs Kushtetuese nga viti 2015, me t\u00eb cilin AKS-ja portretizohet si \u201csistem i brendsh\u00ebm ligjor\u201d dhe rrjedhimisht \u201cpjes\u00eb e rendit kushtetues\u201d t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Moszbatimi i AKS-s\u00eb \u00ebsht\u00eb par\u00eb si p\u00ebrfitim p\u00ebr Serbin\u00eb. N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me nj\u00eb ekspert serb nga Kosova, e realizuar n\u00eb kushte anonimiteti, \u00ebsht\u00eb theksuar se insistimi i Serbis\u00eb lidhur me Kosov\u00ebn e t\u00eb qenit jo e besueshme i ka lejuar q\u00eb ta anashkaloj\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebrfundimtare, pasi zgjat edhe m\u00eb shum\u00eb diskutimet e pashmangshme p\u00ebr njohjen e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, mungesa e angazhimit nga Qeveria e Kosov\u00ebs lidhur me AKS-n\u00eb, jo vet\u00ebm q\u00eb bllokon progresin n\u00eb dialog, por po ashtu rrezikon vazhdim\u00ebsin\u00eb e strukturave t\u00eb mbetura ilegale t\u00eb cilat sfidojn\u00eb juridiksionin e institucioneve legjitime publike t\u00eb vendit. K\u00ebshtu, sfida m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme m\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ballafaqohet Qeveria e Kosov\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb perceptimi i gjykuar gabimisht i realizimit t\u00eb AKS-s\u00eb, por gatishm\u00ebria p\u00ebr t\u2019i adresuar dhe rregulluar k\u00ebrc\u00ebnimet nga ajo n\u00eb pajtim me korniz\u00ebn ligjore dhe kushtetuese t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, n\u00eb nj\u00eb diskutim t\u00eb brendsh\u00ebm me nj\u00eb ekspert tjet\u00ebr serb, \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb spikatje q\u00eb adresimi i problemit t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb n\u00eb negociata p\u00ebr AKS-n\u00eb do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, duke marr\u00eb parasysh kontekstin e nd\u00ebrlikuar t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/newsocialinitiative.org\/publications\/political-parties-of-kosovo-serbs-in-the-political-system-of-kosovo-from-pluralism-to-monism\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Monopolizimi nga Lista<\/a>\u00a0Serbe i p\u00ebrfaq\u00ebsimit politik t\u00eb elektoratit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs siguron q\u00eb perspektivat e qytetar\u00ebve filtrohen efektivisht para njoftimit zyrtar t\u00eb institucioneve publike t\u00eb Kosov\u00ebs lidhur me ato. Si\u00e7 ka sqaruar nj\u00eb tjet\u00ebr ekspert n\u00eb kushte anonimiteti: \u201cE vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb serb\u00ebt e Kosov\u00ebs t\u00eb d\u00ebgjohen \u00ebsht\u00eb q\u00eb Beogradi t\u00eb \u00e7ky\u00e7et dhe ta mb\u00ebshtes\u00eb List\u00ebn Serbe p\u00ebr t\u00eb diskutuar me Qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p><strong>Sfidat praktike t\u00eb shuarjes s\u00eb strukturave paralele<\/strong><\/p>\n<p>Ndon\u00ebse Kurti me t\u00eb drejt\u00eb ka deklaruar q\u00eb AKS-ja nuk \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e as d\u00ebshir\u00eb e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, arsyet p\u00ebr animozitetin e tyre ndaj \u00e7far\u00ebdo forme t\u00eb asociacionit kan\u00eb qen\u00eb disi t\u00eb keqinterpretuara nga ana e tij.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb aktivisti serb t\u00eb Kosov\u00ebs nga veriu, p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb diskutimi t\u00eb brendsh\u00ebm, \u201ckur flitet p\u00ebr AKS-n\u00eb, serb\u00ebt e Kosov\u00ebs do t\u00eb ishin shum\u00eb m\u00eb radikal\u00eb sesa Beogradi. Ata thjesht nuk duan asnj\u00eb lloj integrimi [n\u00eb Kosov\u00eb]\u201d. P\u00ebr serb\u00ebt e Kosov\u00ebs, AKS n\u00ebnkupton integrimin e tyre t\u00eb pakompromis n\u00eb institucionet kosovare, duke i dob\u00ebsuar efektivisht lidhjet ekzistuese dhe mb\u00ebshtetjen q\u00eb marrin nga institucionet paralele t\u00eb Serbis\u00eb, t\u00eb cilat funksionojn\u00eb n\u00eb veri.<\/p>\n<p>\u00c7do tentativ\u00eb p\u00ebr t\u00eb riform\u00ebsuar integrimin e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs duhet t\u2019i adresoj\u00eb faktor\u00ebt q\u00eb fuqizojn\u00eb var\u00ebsin\u00eb socio-ekonomike t\u00eb serb\u00ebve nga strukturat ekzistuese paralele. Si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb nj\u00eb shqiptar i Kosov\u00ebs, p\u00ebrfaq\u00ebsues i nj\u00eb OJQ-je, po ashtu n\u00eb kushte anonimiteti: \u201cInstitucionet publike n\u00eb Kosov\u00eb duhet t\u00eb korrin besimin e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje q\u00eb ta plot\u00ebsojn\u00eb boshll\u00ebkun n\u00eb adresimin e nevojave praktike t\u00eb tyre pas shuarjes s\u00eb strukturave paralele\u201d.<\/p>\n<p>Pa marr\u00eb parasysh fush\u00ebveprimin e kompetencave dhe pron\u00ebsis\u00eb, integrimi i m\u00ebtejm\u00eb i serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs do t\u00eb ket\u00eb pasoja esenciale p\u00ebr form\u00ebn dhe qeverisjen e shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. Integrimi i strukturave paralele, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb fush\u00ebn e arsimit dhe sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, n\u00ebnkupton nj\u00eb ndryshim t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm si kan\u00eb funksionuar k\u00ebto sisteme dhe si u ofrohen k\u00ebto sh\u00ebrbime serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb veri t\u00eb vendit p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada.<\/p>\n<p>N\u00eb kushte anonimiteti, nj\u00eb tjet\u00ebr eksperte serbe nga Kosova theksoi se p\u00ebraf\u00ebrsisht 12,000 persona jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar nga k\u00ebto struktura paralele dhe do t\u00eb ket\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr integrim n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb sistemit kosovar. N\u00eb vitin 2019, projektligji i buxhetit t\u00eb Serbis\u00eb kishte parashikuar\u00a0<a href=\"https:\/\/kossev.info\/srbija-planira-jos-vece-budzetske-izdatke-za-kosovo-89-miliona-evra-za-2020\/?fbclid=IwAR0dhiBJIEwPWd9zxfmLlXhBuTMB-Ds74nXBkQbC8P5PTqlXgmPOWYqkUtI\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebraf\u00ebrsisht 89 milion\u00eb euro investime n\u00eb Kosov\u00eb<\/a>. Numrat e sakt\u00eb lidhur me nivelin e financimit t\u00eb strukturave paralele n\u00eb Kosov\u00eb nga Serbia mbesin t\u00eb paqart\u00eb, ndon\u00ebse jan\u00eb qen\u00ebsor\u00eb. Po t\u00eb integroheshin sistemi i arsimit dhe ai sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb sistemin kosovar, burimet buxhetore t\u00eb Kosov\u00ebs dhe kuotat sipas t\u00eb gjitha gjasave do t\u00eb \u00e7onin n\u00eb shuarje t\u00eb shum\u00eb vendeve t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb kontekst t\u00eb dialogut t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb, as Serbia e as Kosova nuk kan\u00eb iniciuar ndonj\u00eb debat substancial se si do t\u00eb adresohej \u00e7\u00ebshtja e pun\u00ebtor\u00ebve \u201ctepric\u00eb\u201d q\u00eb do t\u00eb rezultonin nga shuarja e strukturave paralele. Nga ana tjet\u00ebr, buxheti shtet\u00ebror i Kosov\u00ebs nuk mund t\u00eb alokoj\u00eb mb\u00ebshtetjen e nevojshme financiare p\u00ebr ta mbuluar humbjen e vendeve t\u00eb pun\u00ebs nga integrimi i k\u00ebtyre strukturave.<\/p>\n<p><strong>Theksi mbi substanc\u00eb, jo brendim<\/strong><\/p>\n<p>Pasi serb\u00ebt e Kosov\u00ebs vazhdojn\u00eb t\u00eb mb\u00ebshteten te strukturat paralele p\u00ebr mir\u00ebqenien e tyre bazike, gjasat q\u00eb ata do t\u00eb ngren\u00eb z\u00ebrin lidhur me nevojat dhe k\u00ebrkesat e tyre pran\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vogla. Prandaj, \u00e7far\u00ebdo diskutimi p\u00ebr AKS-n\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrqendrohet n\u00eb substanc\u00ebn e \u00e7\u00ebshtjes, e jo par\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e brendimit t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Edhe n\u00ebse Qeveria n\u00eb fund heq dor\u00eb nga AKS-ja, niveli i integrimit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb sfid\u00eb kritike e cila do t\u00eb duhet t\u00eb adresohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e duhur. Sigurimi i sundimit t\u00eb ligjit dhe ushtrimi i sovranitetit n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vetvete bartin adresimin e k\u00ebtij realiteti t\u00eb hidhur.<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ka kund\u00ebrth\u00ebnie n\u00eb pron\u00ebsin\u00eb e AKS-s\u00eb, minimizimi i frikave ekzistuese n\u00eb mesin e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr efektet e integrimit mbi mir\u00ebqenien e tyre bazike \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb qen\u00ebsore. Si\u00e7 ka qen\u00eb rasti me integrimin e strukturave policore dhe gjyq\u00ebsore, \u00e7far\u00ebdo lloj ndryshimi i pron\u00ebsis\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb ndryshim t\u00eb narrativit dhe nd\u00ebrtimit t\u00eb besimit q\u00eb institucionet publike t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive mund t\u00eb rregullojn\u00eb sektor\u00ebt dhe t\u00eb ofrojn\u00eb sh\u00ebrbimet t\u00eb cilat paraprakisht ofroheshin nga institucionet paralele.<\/p>\n<p><em>Ky artikull \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb projekti hulumtimi n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb korniz\u00ebs s\u00eb Burs\u00ebs Kosovare p\u00ebr Hulumtime dhe Analiza (KRAF), e mb\u00ebshtetur nga Fondacioni i Kosov\u00ebs p\u00ebr Shoq\u00ebri t\u00eb Hapur.<\/em><\/p>\n<p><em>Mendimet e ekspert\u00ebve t\u00eb cituara n\u00eb tekst jan\u00eb pjes\u00eb e intervistave t\u00eb gjysm\u00ebstrukturuara t\u00eb thella, t\u00eb cilat jan\u00eb zhvilluar si pjes\u00eb e kapitullit p\u00ebr AKS-n\u00eb, i cili do t\u00eb publikohet si pjes\u00eb e publikimit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb KRAF-it.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pika qendrore e mospajtimeve lidhur me Asociacionin e Komunave Serbe (AKS) ka qen\u00eb n\u00ebse ai n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive adreson nevojat e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, edhe pse pjesa m\u00eb e madhe e dialogut t\u00eb leht\u00ebsuar nga BE-ja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb nivelin e integrimit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb institucionet e Kosov\u00ebs. Megjithat\u00eb, ata asnj\u00ebher\u00eb nuk jan\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":512,"featured_media":8604,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1383,1236],"ppma_author":[1404],"class_list":["post-5863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-asociacioni","tag-kosove-serbi"],"authors":[{"term_id":1404,"user_id":512,"is_guest":0,"slug":"ardit-orana","display_name":"Ardit Orana","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ea0dd19b87f711d48705fee39dd0b870cbcbad52925d67e25a0507221248c3d1?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Orana","first_name":"Ardit","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5863"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8605,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5863\/revisions\/8605"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5863"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}