{"id":5873,"date":"2020-05-06T15:57:32","date_gmt":"2020-05-06T13:57:32","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5873"},"modified":"2024-10-16T15:58:38","modified_gmt":"2024-10-16T13:58:38","slug":"listat-zgjedhore-sa-po-perfshihen-te-rinjte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/listat-zgjedhore-sa-po-perfshihen-te-rinjte\/","title":{"rendered":"Listat zgjedhore: Sa po p\u00ebrfshihen t\u00eb rinjt\u00eb?"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Padyshim q\u00eb kur flasim p\u00ebr nj\u00eb demokraci frym\u00ebzuese t\u00eb nj\u00eb shteti, duhet ta kemi parasysh qasjen e shtetit dhe shoq\u00ebris\u00eb ndaj rinis\u00eb, si e trajton shteti dhe shoq\u00ebria rinin\u00eb dhe sa u jep hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb shfaqjen e kapaciteteve dhe ideve t\u00eb tyre n\u00eb zhvillimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb bukur e mir\u00eb e popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga rinia, af\u00ebr \u00a035%\u00a0 e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga moshat\u00a0 15 \u00a0deri \u00a024 vje\u00e7 nd\u00ebrsa\u00a0 mbi\u00a0 65%\u00a0 n\u00ebn\u00a0 mosh\u00ebn 30 vje\u00e7are. Prej k\u00ebsaj p\u00ebrqindje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb\u00a0 popullsis\u00eb,\u00a0 pra rinis\u00eb, nj\u00eb pjes\u00eb e tyre jan\u00eb t\u00eb angazhuar n\u00eb subjekte politike p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n<p>Roli i rinis\u00eb n\u00eb subjekte politike \u00ebsht\u00eb tejet i duksh\u00ebm, gjithmon\u00eb duke u nisur edhe nga angazhimi i tyre q\u00eb e v\u00ebn\u00eb n\u00eb funksion, sidomos gjat\u00eb proceseve parazgjedhore.<\/p>\n<p>Kosova, p\u00ebrgjat\u00eb disa pal\u00eb zgjedhjeve t\u00eb fundit, pavar\u00ebsisht se disa subjekte politike kan\u00eb shtyr\u00eb faktorin e p\u00ebrfshirjes s\u00eb rinis\u00eb, n\u00eb p\u00ebrkthim t\u00eb saj n\u00eb veprim nuk mund t\u00eb themi se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbushur kjo k\u00ebnaqsh\u00ebm. N\u00eb fakt, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb sjelljen e subjekteve politike ndaj rinis\u00eb, duhet studiuar thelbi i aktivizmit t\u00eb t\u00eb rinjve n\u00eb k\u00ebto subjekte, pra vendi i tyre dhe trajtimi i tyre i v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb ato subjekte.<\/p>\n<p>Kur flasim e mendojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb, s\u2019ka se si t\u00eb mos na kujtohen disa shembuj dhe t\u2019i parashtrojm\u00eb disa pyetje, q\u00eb jo rall\u00eb her\u00eb kan\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e praktikave: n\u00eb \u00e7far\u00eb lloj aktivitetesh jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb n\u00eb subjekte politike? A kan\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr shfaqje t\u00eb ideve t\u00eb ndryshme n\u00eb sektorin e rinis\u00eb dhe ngritjen e \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb rinis\u00eb n\u00eb nivel politik? A jan\u00eb pjes\u00eb e vendimmarrjes p\u00ebrbrenda subjekteve politike apo jo? A trajtohen si num\u00ebr n\u00eb vota apo si vler\u00eb e atij subjekti e shum\u00eb tjera analiza. K\u00ebto jan\u00eb vet\u00ebm disa prej dilemave q\u00eb na kujtohen kur e trajtojm\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e angazhimit politik t\u00eb t\u00eb rinjve.<\/p>\n<p>Pra, jo \u00e7doher\u00eb, por p\u00ebrgjat\u00eb shum\u00eb viteve, edhe pse shohim angazhim t\u00eb rinis\u00eb n\u00eb subjekte politike, n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve ata jan\u00eb t\u00eb involvuar n\u00eb pun\u00ebt teknike t\u00eb organizimit partiak, gj\u00eb q\u00eb e cila \u00ebsht\u00eb kritikuar jo rrall\u00eb her\u00eb nga organizata t\u00eb ndryshme t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile por edhe nga vet komuniteti i t\u00eb rinjve. Kjo n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e qart\u00eb se ka t\u00eb b\u00ebj me meritokracin\u00eb dhe demokracin\u00eb ekzistuese p\u00ebrbrenda subjektit politik.<\/p>\n<p>Rinia parreshtur ka k\u00ebrkuar t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e listave zgjedhore (ata q\u00eb jan\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb subjekteve n\u00eb fjal\u00eb), vendimmarrjes politike n\u00eb vend dhe ngritjes s\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve me interes te rinia, duke u angazhuar n\u00eb subjekte politike. Trendi \u00a0i zgjedhjeve t\u00eb shpeshta \u00a0n\u00eb Kosov\u00eb ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb subjektet politike t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb fokusuara n\u00eb p\u00ebrgatitje t\u00eb strukturave ekzistuese p\u00ebr fushat\u00eb dhe arritje t\u00eb suksesshme t\u00eb marrjes s\u00eb votave t\u00eb d\u00ebshiruara. Rrjedhimisht kjo e ka zbehur duksh\u00ebm angazhimin dhe ndarjen e v\u00ebmendjes s\u00eb k\u00ebtyre subjekteve n\u00eb nd\u00ebrtim t\u00eb listave t\u00eb mir\u00ebfillta, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast p\u00ebrfshirjen demokratike t\u00eb rinis\u00eb n\u00eb ato lista.<\/p>\n<p>Vitet e fundit subjektet kan\u00eb shfaqur nj\u00eb interesim pothuajse modest p\u00ebr p\u00ebrfshirje t\u00eb t\u00eb rinjve n\u00eb lista zgjedhore, por pa e p\u00ebrmbushur at\u00eb n\u00eb realizim real n\u00eb koh\u00eb t\u00eb strukturimit t\u00eb atyre listave, p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme si ato t\u00eb lart\u00ebcekurat.<\/p>\n<p>N\u00eb zgjedhjet lokale t\u00eb vitit 2017 \u00ebsht\u00eb par\u00eb nj\u00eb hap \u00a0minimal pozitiv n\u00eb p\u00ebrfshirjen e rinis\u00eb n\u00eb lista zgjedhore, por sigurisht se jo mjaftuesh\u00ebm, duke krahasuar numrin e rinis\u00eb n\u00eb nivel vendi por edhe an\u00ebtar\u00ebsimet n\u00eb subjekte politike.<\/p>\n<p>Viti 2019 erdhi me zgjedhje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme parlamentare, ku mund t\u00eb themi se subjektet politike treguan nj\u00eb hap t\u00eb suksessh\u00ebm drejt p\u00ebrmbushjes meritore t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb rinis\u00eb. Si rezultat i k\u00ebsaj sot kemi nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb legjislatur\u00ebs s\u00eb VII t\u00eb parlamentit me shumic\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb re dhe asaj t\u00eb mesme. Kjo praktik\u00eb sado e pap\u00ebrmbushur plot\u00ebsisht, padyshim q\u00eb duhet t\u00eb vazhdoj, por edhe patjet\u00ebr q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebhet i nivelit m\u00eb shum\u00eb obligativ dhe jo t\u00eb mbetet n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e subjekteve t\u00eb caktuara politike.<\/p>\n<p>Mosp\u00ebrfshirja e rinis\u00eb mjaftuesh\u00ebm n\u00eb lista zgjedhore, b\u00ebn q\u00eb ata t\u00eb jen\u00eb nj\u00eb hap larg drejt vendimmarrjes dhe hartimit t\u00eb politikave me interes n\u00eb rini. Kjo gjithmon\u00eb duke pasur parasysh se deputet\u00ebt pothuajse aspak nuk ngrisin \u00e7\u00ebshtje me interes n\u00eb rini dhe nuk p\u00ebrkrahin shpesh edhe iniciativat p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e komunitetit n\u00eb fjal\u00eb, e q\u00eb \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e transparenc\u00ebs n\u00eb procese zgjedhore dhe n\u00eb politik\u00eb-b\u00ebrje.<\/p>\n<p>Pastaj, nj\u00eb fakt tjet\u00ebr i cili nuk duhet neglizhohet \u00ebsht\u00eb se edhe ata q\u00eb arrijn\u00eb t\u00eb \u201cluftojn\u00eb\u201d brenda subjekteve t\u00eb tyre respektive e t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb ato lista, ata shpesh nuk votohen nga strukturat e caktuara, duke pasur parasysh trendin e vot\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb dhe mentalitetin n\u00eb procedur\u00ebn e dh\u00ebnies s\u00eb vot\u00ebs, ku si pasoj\u00eb e k\u00ebsaj m\u00eb s\u00eb shumti afektohen t\u00eb rinjt\u00eb dhe grat\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrfshirja e rinis\u00eb n\u00eb politik\u00eb dhe vendimmarrje duhet t\u00eb jet\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e vazhdueshme, nga vet rinia por edhe nga e gjith\u00eb shoq\u00ebria. Kjo p\u00ebrfshirje \u00ebsht\u00eb pothuajse hapi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb p\u00ebrmbushjen e nevojave dhe k\u00ebrkesave t\u00eb tyre t\u00eb ndryshme, duke ditur se m\u00eb mir\u00eb se vet rinia nuk mund ta dij\u00eb se \u00e7ka u mungon e \u00e7ka duhet ndryshuar p\u00ebr t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb diskriminuar n\u00eb shum\u00eb sfera, rinia n\u00eb lista zgjedhore dhe aktiviz\u00ebm politik duhet ta z\u00eb vendin meritor, ku mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb drejt\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb tyre n\u00eb vendimmarrje dhe arritjen e nj\u00eb shteti m\u00eb demokratik dhe m\u00eb t\u00eb jetuesh\u00ebm p\u00ebr rinin\u00eb.<\/p>\n<p>&#8212;-<\/p>\n<p><em>Ky editorial \u00ebsht\u00eb realizuar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cPjes\u00ebmarrja politike: Drejt angazhimit efektiv t\u00eb t\u00eb rinjve\u201d, q\u00eb po implementohet nga Instituti Demokraci p\u00ebr Zhvillim (D4D) me p\u00ebrkrahje nga National Endowment for Democracy (NED).<\/em><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Padyshim q\u00eb kur flasim p\u00ebr nj\u00eb demokraci frym\u00ebzuese t\u00eb nj\u00eb shteti, duhet ta kemi parasysh qasjen e shtetit dhe shoq\u00ebris\u00eb ndaj rinis\u00eb, si e trajton shteti dhe shoq\u00ebria rinin\u00eb dhe sa u jep hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb shfaqjen e kapaciteteve dhe ideve t\u00eb tyre n\u00eb zhvillimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Nj\u00eb pjes\u00eb bukur e mir\u00eb e popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":109,"featured_media":8407,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[972,998,1343,1261],"ppma_author":[129],"class_list":["post-5873","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosove","tag-politike","tag-rinia","tag-zgjedhjet"],"authors":[{"term_id":129,"user_id":109,"is_guest":0,"slug":"tringa-kasemi","display_name":"Tringa Kasemi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-1-6.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-1-6.jpg"},"user_url":"","last_name":"Kasemi","first_name":"Tringa","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5873","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/109"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5873"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8428,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5873\/revisions\/8428"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5873"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}