{"id":5999,"date":"2020-04-06T16:17:48","date_gmt":"2020-04-06T14:17:48","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=5999"},"modified":"2024-10-14T16:19:19","modified_gmt":"2024-10-14T14:19:19","slug":"eshte-zgjuar-gjiganti-mesohu-te-merresh-me-te","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/eshte-zgjuar-gjiganti-mesohu-te-merresh-me-te\/","title":{"rendered":"\u00cbsht\u00eb zgjuar gjiganti, m\u00ebsohu t\u00eb merresh me t\u00eb!"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p><strong>Shekulli i Kin\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Deri n\u00eb vitin 2030 Kina pritet t\u2019i tejkaloj\u00eb SHBA-t\u00eb n\u00eb ekonomi. Kjo pasuri do t\u00eb konvertohet n\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi ushtarake dhe rrjedhimisht roli i Kin\u00ebs n\u00eb bot\u00eb, Evrop\u00eb dhe Ballkan pritet t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb m\u00eb i madh.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2015 kishte dal\u00eb plani dhjet\u00ebvje\u00e7ar i Kin\u00ebs q\u00eb njihet si \u201cProdhuar n\u00eb Kin\u00eb 2025.\u201d Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb plan industrial p\u00ebr mobilizimin e resurseve p\u00ebr t\u00eb tejkaluar Per\u00ebndimin n\u00eb prodhimin e teknologjis\u00eb s\u00eb avancuar si veturat me bateri, inteligjenc\u00ebn artificiale, telekomunikim, robotik\u00eb etj. \u201cProdhuar n\u00eb Kin\u00eb 2025\u201d \u00ebsht\u00eb edhe ilustrim i ambicieve kineze, dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht kontribuon direkt n\u00eb realizimin e strategjis\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb shteti m\u00eb i fuqish\u00ebm n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>Rritja e prezenc\u00ebs kineze bie ndesh me sistemin e krijuar pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore n\u00ebn udh\u00ebheqjen e SHBA-ve. Konflikti m\u00eb serioz \u00ebsht\u00eb n\u00eb Azin\u00eb e Larg\u00ebt. Pekini ka pretendime mbi Tajvanin, dhe po shtyn p\u00ebr kontroll m\u00eb t\u00eb madh mbi Hong Kongun. Ajo gjithashtu pretendon sovranitet mbi uj\u00ebrat e Detit Juglindor t\u00eb Kin\u00ebs shpesh duke u ndeshur me flot\u00ebn amerikane, e cila insiston n\u00eb lirin\u00eb e qarkullimit. Amerika gjithashtu furnizon Tajvanin me armatim duke ia v\u00ebshtir\u00ebsuar okupimin nga Pekini, dhe koh\u00ebve t\u00eb fundit shohim nj\u00eb fushat\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb nga t\u00eb dy p\u00ebr t\u00eb rekrutuar miq rajonal\u00eb &#8211; si periudh\u00eb e ndarjes graduale n\u00eb dy kampe.<\/p>\n<p>Nj\u00eb ilustrim tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb edhe plani kinez, i njohur si Rruga e M\u00ebndafshit n\u00eb Shekullin XXI. Kjo iniciativ\u00eb zgjeron investimet kineze gjithandej globit kryesisht p\u00ebrmes infrastruktur\u00ebs si kanal p\u00ebr nd\u00ebrlidhje dhe tregti (q\u00eb i ndihmon eksporteve kineze), por edhe financimit t\u00eb projekteve tjera zhvillimore. Si projekt \u00ebsht\u00eb mjaft i gjat\u00eb dhe i gjer\u00eb me shtrirje, thuajse pa form\u00eb t\u00eb sakt\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuantifikuar (me estimacione prej nj\u00eb deri n\u00eb tet\u00eb trilion dollar\u00eb.)<\/p>\n<p><strong>Gjiganti n\u00eb Ballkan<\/strong><\/p>\n<p>Sa m\u00eb e madhe dhe me projektim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb Kin\u00ebs, aq m\u00eb e pritshme edhe rritja e influenc\u00ebs n\u00eb Ballkan. Sipas nj\u00eb studimi nga Lowy Institute n\u00eb Australi, Kina tanim\u00eb ka tejkaluar SHBA-t\u00eb me numrin e posteve diplomatike globalisht.<\/p>\n<p>16 + 1 \u00ebsht\u00eb emri i forumit t\u00eb iniciuar nga Kina me shtetet e Evrop\u00ebs Lindore dhe Juglindore, i cili p\u00ebrfshin t\u00eb gjitha vendet e Ballkanit p\u00ebrve\u00e7 Kosov\u00ebs. Si pjes\u00eb e k\u00ebtij forumi, Kina ka investuar m\u00eb shum\u00eb se $15.4 miliard\u00eb dollar\u00eb prej vitit 2012 n\u00eb sfer\u00ebn e infrastruktur\u00ebs, teknologjis\u00eb, patundshm\u00ebris\u00eb etj.<\/p>\n<p>N\u00eb Ballkan disa nga investimet q\u00eb ja vlejn\u00eb t\u00eb cek\u00ebn jan\u00eb autostrada Mali i Zi &#8211; Serbi, linja hekurudhore Beograd &#8211; Budapest, blerja e port\u00ebs s\u00eb Pireus n\u00eb Greqi e cila \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb port\u00ebn e dyt\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb Mesdhe, dhe bashk\u00ebpunime t\u00eb shteteve me kompanin\u00eb kineze Hauwei p\u00ebr telekomunikacion. Lista e projekteve dhe e investimeve \u00ebsht\u00eb e gjat\u00eb dhe t\u00eb gjitha bashk\u00ebrisht e \u00e7imentojn\u00eb rolin e Kin\u00ebs n\u00eb rajon.<\/p>\n<p><strong>Kosova p\u00ebrball\u00eb gjigantit<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrderisa t\u00eb gjitha iniciativat e lartp\u00ebrmendura jan\u00eb kryesisht ekonomike, ato jan\u00eb t\u00eb pandara nga politika. Vet\u00eb Bashkimi Evropian ka shfaqur brengosje rreth investimeve kineze dhe ka k\u00ebrkuar q\u00eb n\u00eb \u00e7far\u00ebdo marr\u00ebveshje me Kin\u00ebn nga an\u00ebtar\u00ebt e unionit t\u00eb jen\u00eb n\u00eb harmoni me interesat e p\u00ebrgjithshme t\u00eb BE-s\u00eb.<\/p>\n<p>Askund nuk shfaqet aspekti politik n\u00eb Ballkan m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb Serbi. Aty prej vitit 2011 Kina ka investuar m\u00eb shum\u00eb se $4 miliard\u00eb dollar\u00eb me premtime p\u00ebr huazime rreth $5 miliard\u00eb dollar\u00eb tjera. Qendra m\u00eb e madhe kulturore e Kin\u00ebs n\u00eb Evrop\u00eb gjendet n\u00eb Beograd, n\u00eb po t\u00eb nj\u00ebjtin vend ku amerikan\u00ebt kishin bombarduar ambasad\u00ebn kineze n\u00eb vitin 1999.<\/p>\n<p>Lidhja e Serbis\u00eb me Kin\u00ebn \u00ebsht\u00eb e nivelit strategjik dhe p\u00ebrfshin edhe spektrin diplomatik dhe t\u00eb siguris\u00eb. Shpeshtimi i takimeve, investimet e kompanis\u00eb Hauwei t\u00eb sanksionuar nga SHBA-t\u00eb, importi i dron\u00ebve, dhe marr\u00ebveshjet policore s\u00eb bashku me investimet proporcionalisht m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se n\u00eb vendet e tjera fqinje t\u00eb gjitha s\u00eb bashku p\u00ebrshkruajn\u00eb vazhdim\u00ebsin\u00eb e thellimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve.<\/p>\n<p>N\u00ebn k\u00ebt\u00eb kontekst ku globalisht shohim ndeshje mes fuqive, kryesisht SHBA-ve dhe Kin\u00ebs, por edhe Rusis\u00eb e shteteve t\u00eb Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore, mund t\u00eb thuhet se Serbia po luan \u201csigurt\u201d duke balancuar me nj\u00eb k\u00ebmb\u00eb n\u00eb secil\u00ebn qend\u00ebr.<\/p>\n<p>Dhe p\u00ebrderisa k\u00ebto qendra garojn\u00eb mes vetes sesi ta t\u00ebrheqin Serbin\u00eb rreth orbit\u00ebs s\u00eb vet, p\u00ebr Kosov\u00ebn ia vlen gjithashtu t\u00eb mendoj\u00eb t\u00eb ardhmen e Ballkanit edhe nga kjo perspektiv\u00eb me Kin\u00ebn si lojtar ky\u00e7.<\/p>\n<p><strong>M\u00ebsime p\u00ebr Kosov\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr sa i p\u00ebrket marr\u00ebdh\u00ebnieve Kosov\u00eb-Kin\u00eb, ajo duhet t\u00eb shfryt\u00ebzoj\u00eb kanalet diplomatike p\u00ebrmes Shqip\u00ebris\u00eb, e cila ka qen\u00eb historikisht e lidhur n\u00eb periudh\u00ebn komuniste. Jo p\u00ebr riorientim nga Kina, por si m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur marr\u00ebdh\u00ebnie pragmatike dhe t\u00eb pakt\u00ebn me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb arrihet te pika n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Kina t\u00eb mos ket\u00eb kund\u00ebrshtime aktive dhe idealisht t\u00eb mos paraqitet kund\u00ebr Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Pjes\u00ebmarr\u00ebsve tjer\u00eb t\u00eb 16 + 1, sikur Kroacia duhet gjithashtu, t\u2019u k\u00ebrkohet t\u00eb lobojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb; mbase \u00ebsht\u00eb edhe n\u00eb interesin e tyre q\u00eb t\u00eb mos ushqehen apetitet serbe p\u00ebr t\u00eb dominuar rajonin.<\/p>\n<p>Tjetri m\u00ebsim nga ky zhvillim \u00ebsht\u00eb q\u00eb kalkulimet serbe p\u00ebr t\u00eb ardhmen jan\u00eb shum\u00ebdimensionale dhe jo vet\u00ebm t\u00eb bazuara n\u00eb neutralitet ushtarak e integrim n\u00eb BE si\u00e7 ceket zyrtarisht. Dhe me rritjen e Kin\u00ebs e potencialisht zhb\u00ebrjen e NATO-s (jo realitet tani, por skenar i mundsh\u00ebm) i gjith\u00eb Ballkani rrezikon t\u00eb rikthehet n\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha. Kjo dinamik\u00eb e kristalizon edhe m\u00eb shum\u00eb nevoj\u00ebn urgjente t\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb t\u00eb zhvilloj\u00eb ushtrin\u00eb dhe aleancat ushtarake si garantues ultimatum i vendit, e jo t\u00eb varet n\u00eb marr\u00ebveshje e premtime q\u00eb mund t\u00eb mos vlejn\u00eb asgj\u00eb, posa t\u00eb ndryshoj\u00eb konteksti.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shekulli i Kin\u00ebs Deri n\u00eb vitin 2030 Kina pritet t\u2019i tejkaloj\u00eb SHBA-t\u00eb n\u00eb ekonomi. Kjo pasuri do t\u00eb konvertohet n\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi ushtarake dhe rrjedhimisht roli i Kin\u00ebs n\u00eb bot\u00eb, Evrop\u00eb dhe Ballkan pritet t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb m\u00eb i madh. N\u00eb vitin 2015 kishte dal\u00eb plani dhjet\u00ebvje\u00e7ar i Kin\u00ebs q\u00eb njihet si \u201cProdhuar n\u00eb Kin\u00eb 2025.\u201d [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":412,"featured_media":7963,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[988,1291],"ppma_author":[769],"class_list":["post-5999","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-ballkani-perendimor","tag-kine"],"authors":[{"term_id":769,"user_id":412,"is_guest":0,"slug":"ard-morina","display_name":"Ard Morina","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1674848345608.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1674848345608.jpg"},"user_url":"","last_name":"Morina","first_name":"Ard","description":"Ard Morina \u00ebsht\u00eb magjist\u00ebr n\u00eb Marr\u00ebdh\u00ebnje Nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga New School University, New York. Analist i tregtis\u00eb, siguris\u00eb dhe zhvillimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb decade."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/412"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5999"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8308,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5999\/revisions\/8308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5999"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}