{"id":6008,"date":"2020-03-27T16:16:26","date_gmt":"2020-03-27T14:16:26","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6008"},"modified":"2024-10-14T16:17:28","modified_gmt":"2024-10-14T14:17:28","slug":"subjektet-politike-dhe-fuqizimi-i-grave-koha-per-zbatim-dhe-praktike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/subjektet-politike-dhe-fuqizimi-i-grave-koha-per-zbatim-dhe-praktike\/","title":{"rendered":"Subjektet politike dhe fuqizimi i grave: Koha p\u00ebr zbatim dhe praktik\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Nj\u00ebzet vite q\u00eb nga paslufta, grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb ende p\u00ebrballen me diskriminim dhe munges\u00eb t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e vendimmarrjes. Atyre u mohohet e drejta t\u00eb jen\u00eb z\u00eb i fuqish\u00ebm brenda subjekteve politike e t\u00eb ulen n\u00eb tavolin\u00eb kur diskutohen dhe merren vendime t\u00eb tilla si dialogu me Serbin\u00eb, Integrimi n\u00eb Bashkimin Evropian apo edhe nd\u00ebrtimi i autostradave. E kuptueshme, shohim tavolin\u00ebn plot\u00eb gra kur flitet p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje gjinore, sh\u00ebndet\u00ebsore e arsimore, sepse at\u00ebher\u00eb burrat zmbrapsen, duke dh\u00ebn\u00eb mesazh q\u00eb nuk jan\u00eb tema n\u00eb interesin e tyre.<\/p>\n<p><strong>Niveli qendror dhe p\u00ebrfaq\u00ebsimi gjinor<\/strong><\/p>\n<p>Se sa i konsiderojn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme grat\u00eb brenda subjekteve politike, m\u00eb s\u00eb miri e v\u00ebrejm\u00eb n\u00eb koh\u00eb zgjedhjesh, at\u00ebher\u00eb kur duhet t\u00eb p\u00ebrpilohen listat zgjedhore p\u00ebr certifikim t\u00eb subjekteve politike. N\u00eb k\u00ebto raste,\u00a0 lufta brendapartiake e burrave i shkel grat\u00eb, \u00a0sepse marrin parasysh vet\u00ebm kriterin minimal prej 30 % t\u00eb p\u00ebrfshirjes se gjinis\u00eb m\u00eb pak t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar, gjegj\u00ebsisht grave. E kjo b\u00ebhet n\u00eb baz\u00eb t\u00eb Ligjit p\u00ebr Zgjedhjet\u00a0 e P\u00ebrgjithshme t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, duke \u00a0anashkaluar Ligjin p\u00ebr Barazi Gjinore, ligj ky i cili parasheh p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb barabart\u00eb mes burrave dhe grave, 50\/50. Poashtu, n\u00eb koh\u00eb zgjedhjesh v\u00ebrejm\u00eb edhe se paraqitja mediale e grave n\u00eb debate televizive \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl, n\u00eb tubimet zgjedhore kur fjal\u00ebn e marrin burrat, e n\u00eb ndarjen e fondeve p\u00ebr promovim n\u00eb fushat\u00eb elektorale kur p\u00ebrs\u00ebri pakica u mbetet grave kandidate.<\/p>\n<p>Se kriteri minimal \u00ebsht\u00eb maksimumi i hap\u00ebsir\u00ebs q\u00eb ofrojn\u00eb subjektet p\u00ebr grat\u00eb n\u00eb lista zgjedhore, u v\u00ebrtetua edhe n\u00eb zgjedhjet e fundit parlamentare n\u00eb tetor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, ku qytetar\u00ebve t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs i\u2019u ofrua lista totale me 343 kandidate gra dhe 724 kandidat\u00eb burra. P\u00ebrderisa n\u00eb subjektet politike ende vazhdon t\u00eb v\u00ebrehet fryma patriarkale dhe se n\u00eb nj\u00eb tempo t\u00eb ngadalt\u00eb jan\u00eb duke u vet\u00ebdijesuar p\u00ebr drejt\u00ebsi e barazi, qytetar\u00ebt n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr \u00a0duke e par\u00eb potencialin e grave p\u00ebr kontribut n\u00eb politik\u00eb, vot\u00ebn e tyre p\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsim po u besojn\u00eb atyre duksh\u00ebm m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. N\u00eb legjislatur\u00ebn e kat\u00ebrt t\u00eb Kuvendit t\u00eb Kosov\u00ebs (2010-2014) ishin gjithsej 25 gra t\u00eb cilat u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e legjislativit me zbatimin e kuot\u00ebs 30%, nd\u00ebrsa n\u00eb legjislatur\u00ebn e shtat\u00eb, at\u00eb aktuale, vet\u00ebm 13 gra deputete jan\u00eb me kuot\u00eb gjinore nd\u00ebrsa 26\u00a0 t\u00eb tjera jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj legjislature me votat me merit\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb kronologjike t\u00eb shtat\u00eb legjislaturave n\u00eb Kuvendin e Kosov\u00ebs n\u00eb baz\u00eb t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb deputet\u00ebve nga partit\u00eb parlamentare, p\u00ebrs\u00ebri shohim hap\u00ebsir\u00ebn e mang\u00ebt q\u00eb u \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb grave nga subjektet e tyre politike dhe se p\u00ebrfaq\u00ebsimi kryesisht ka qen\u00eb i bazuar n\u00eb kuot\u00ebn gjinore. P\u00ebrfaq\u00ebsimi ishte si n\u00eb vijim: Lidhja Demokratike e Kosov\u00ebs kishte 76 deputete gra dhe 150 deputet\u00eb burra, Partia Demokratike e Kosov\u00ebs kishte 63 deputete dhe 140 deputet\u00eb, Aleanca p\u00ebr Ardhm\u00ebrin\u00eb e Kosov\u00ebs 22 deputete dhe 50 deputet\u00eb, l\u00ebvizja Vet\u00ebvendosje ne kat\u00ebr legjislaturat e fundit, prej kur edhe ka qen\u00eb pjes\u00eb e Kuvendit, ka pasur gjithsej 27 deputete dhe 53 deputet\u00eb.<\/p>\n<p>Pas zgjedhjeve dhe certifikimit, radha i vije edhe em\u00ebrimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. K\u00ebt\u00eb her\u00eb, duke u fshehur prapa numrave \u201ct\u00eb arritjes\u201d s\u00eb em\u00ebrimit t\u00eb grave n\u00eb poste udh\u00ebheq\u00ebse, sikur grat\u00eb mor\u00ebn mjaftuesh\u00ebm pozita, ishte koha q\u00eb numrin e Kryetareve t\u00eb Komisioneve Parlamentare ta zvog\u00eblonin, nga shtat\u00eb udh\u00ebheq\u00ebse sa ishin n\u00eb legjislatur\u00ebn e kaluar ta b\u00ebnin n\u00eb kat\u00ebr sosh.\u00a0 Fuqizimi dhe hap\u00ebsira nuk supozohet t\u00eb jet\u00eb e till\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb diku hap\u00ebsir\u00eb, e duke marrur t\u00eb tjerat q\u00eb i meritonin.<\/p>\n<p><strong>Niveli lokal dhe fuqizimi i grave:<\/strong><\/p>\n<p>Meq\u00eb fokusi vazhdon t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i koncentruar n\u00eb politikat nacionale, nj\u00eb \u201cluft\u00eb\u201d edhe m\u00eb e ashp\u00ebr se n\u00eb nivelin qendror, b\u00ebhet n\u00eb nivelin lokal pa u v\u00ebn\u00eb shum\u00eb re. Grat\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb mos ken\u00eb p\u00ebrkrahjen nga subjektet politike n\u00ebp\u00ebr komuna. Nga 38 Komuna n\u00eb Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb kemi pasur nj\u00eb Kryetare t\u00eb Komun\u00ebs, n\u00eb mandatin e kaluar. Nd\u00ebrsa si nj\u00eb v\u00ebshtrim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm grat\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm 35 % si asambleiste n\u00eb Kuvende t\u00eb Komunave.<\/p>\n<p>P\u00ebrs\u00ebri luft\u00eb p\u00ebr pushtet, p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb mes burrash! N\u00eb nivel lokal, nga 38 Komuna kemi vet\u00ebm nj\u00eb N\u00ebnkryetare t\u00eb Komun\u00ebs, n\u00eb Komun\u00ebn e Suharek\u00ebs, e kat\u00ebr Kryesuese t\u00eb Kuvendeve t\u00eb Komunave, n\u00eb Gjilan, Skenderaj, Shtime dhe Ferizaj. Rasti i fundit p\u00ebr em\u00ebrimin edhe t\u00eb nj\u00eb gruaje n\u00eb pozit\u00ebn e Kryesueses s\u00eb Kuvendit e ka pasur gjat\u00eb k\u00ebtij viti Komuna e Prizrenit, me q\u00eb kryesuesi tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb zgjedhur deputet n\u00eb Kuvendin e Kosov\u00ebs. P\u00ebrs\u00ebri burrat e t\u00eb gjitha partive as q\u00eb pyet\u00ebn grat\u00eb asambleiste, megjith\u00ebse ato ishin t\u00eb vendosura se n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb e till\u00eb k\u00ebt\u00eb her\u00eb duhet t\u00eb em\u00ebrohet nj\u00eb grua. Por, p\u00ebrs\u00ebri burrat vendos\u00ebn edhe p\u00ebr grat\u00eb, duke u propozuar vet\u00ebm emra burrash.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto d\u00ebshmojn\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb se sa vazhdon t\u00eb jet\u00eb e nevojshme kuota gjinore, sepse n\u00eb momentin ku nuk \u00ebsht\u00eb e obliguar t\u00eb zbatohet, pak vin\u00eb n\u00eb shprehje emra t\u00eb grave brenda partive. Kuota gjinore ka d\u00ebshmuar domosdoshm\u00ebri dhe efikasitet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb p\u00ebr fuqizimin e grave, andaj si e till\u00eb duhet t\u00eb vazhdohet edhe m\u00eb tutje. Paralelisht me kuot\u00ebn gjinore, si mjet fuqizues jan\u00eb edhe forumet e gruas brenda subjekteve politike, t\u00eb cilat duhet t\u00eb shfryt\u00ebzohen maksimalisht si trampolin\u00eb p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe ngritje t\u00eb z\u00ebrit p\u00ebr t\u00eb gjitha grat\u00eb.<\/p>\n<p>Subjektet politike duhet t\u00eb punojn\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb n\u00eb demokracin\u00eb e tyre t\u00eb brendshme, t\u00eb vler\u00ebsojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb nj\u00ebsoj, dhe t\u00eb jen\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs, duke rritur p\u00ebrpjekjet e tyre p\u00ebr kushte sa m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb strukturat e tyre pa dallim gjinie. \u00cbsht\u00eb koha t\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb zbatohen ato fjal\u00eb q\u00eb jo rrall\u00eb her\u00eb jemi m\u00ebsuar t\u2019i d\u00ebgjojm\u00eb tek thon\u00eb se po punohet n\u00eb aspektin e barazis\u00eb gjinore. \u00cbsht\u00eb koha t\u00eb zbatohen fjal\u00ebt, sepse deri tash numrat tregojn\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn e asaj q\u00eb thuhet.<\/p>\n<p>&#8212;-<\/p>\n<p><em>Ky editorial \u00ebsht\u00eb prodhim i aktivitetit &#8220;Sallonet e s\u00eb Martes&#8221;, mb\u00ebshtetur nga Programi Angazhimi p\u00ebr Barazi &#8211; E4E, i financuar nga Agjencia e Shteteve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Zhvillim Nd\u00ebrkomb\u00ebtar &#8211; USAID, dhe mb\u00ebshtetur nga Qendra e Trajnimit dhe Burimeve p\u00ebr Avokim -ATRC.<\/em><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00ebzet vite q\u00eb nga paslufta, grat\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb ende p\u00ebrballen me diskriminim dhe munges\u00eb t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e vendimmarrjes. Atyre u mohohet e drejta t\u00eb jen\u00eb z\u00eb i fuqish\u00ebm brenda subjekteve politike e t\u00eb ulen n\u00eb tavolin\u00eb kur diskutohen dhe merren vendime t\u00eb tilla si dialogu me Serbin\u00eb, Integrimi n\u00eb Bashkimin Evropian [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":55,"featured_media":7972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1290,972,1007],"ppma_author":[65],"class_list":["post-6008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-fuqizimi-i-grave","tag-kosove","tag-te-drejtat-e-grave"],"authors":[{"term_id":65,"user_id":55,"is_guest":0,"slug":"blerina-ukshini","display_name":"Blerina Ukshini","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-6-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Ukshini","first_name":"Blerina","description":"Blerin\u00eb Ukshini ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor n\u00eb Shkenca Politike n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, nd\u00ebrsa tani vijon studimet n\u00eb nivelin Master, drejtimi Integrime Evropiane dhe Administrat\u00eb Publike. Tash e 2 vite \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Institutit D4D, duke punuar n\u00eb programet e \u201cZgjedhjet dhe partit\u00eb politike\u201d si dhe \u201cQeverisje dhe interesi publik\u201d."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6008"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6008\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8306,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6008\/revisions\/8306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6008"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}