{"id":6041,"date":"2021-12-20T12:57:40","date_gmt":"2021-12-20T10:57:40","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6041"},"modified":"2024-10-17T12:58:54","modified_gmt":"2024-10-17T10:58:54","slug":"rrethi-vicioz-i-politikes-se-jashtme-te-kosoves","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/rrethi-vicioz-i-politikes-se-jashtme-te-kosoves\/","title":{"rendered":"Rrethi vicioz i politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb Kosov\u00ebs"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Kosova \u00ebsht\u00eb prej vendeve q\u00eb e ka shfryt\u00ebzuar m\u00eb s\u00eb miri at\u00eb q\u00eb studiuesit e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare e quajn\u00eb unipolariteti amerikan. Kosova, si nj\u00eb vend i okupuar e i vog\u00ebl, me ekonomi t\u00eb rr\u00ebnuar t\u00eb bazuar n\u00eb ndihmat e m\u00ebrgimtar\u00ebve, me nj\u00eb ushtri guerile jo t\u00eb rregullt si\u00e7 ishte U\u00c7K-ja dhe p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb prej ushtrive m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb Evrop\u00ebs, ia doli t\u00eb \u00e7lirohet dhe t\u00eb b\u00ebhet shtet. Sigurisht q\u00eb kjo erdhi si rezultat i nd\u00ebrhyrjes amerikane dhe pozicionit t\u00eb saj mbizot\u00ebrues n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb dhe fillim vitet 2000. Por q\u00eb pas shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb, kur Kosova u njoh nga shumica e shteteve t\u00eb bot\u00ebs, Kosova ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb rreth vicioz sa i p\u00ebrket subjektivitetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe p\u00ebrfundimit t\u00eb statusit t\u00eb shtetit t\u00eb kontestuar dhe kjo lidhet ngusht\u00eb me rrethanat dhe konfigurimet e sistemit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb tanish\u00ebm q\u00eb dallojn\u00eb ndjesh\u00ebm me ato t\u00eb viteve \u201990 dhe fillimviteve 2000.<\/p>\n<p>Studiues t\u00eb shumt\u00eb t\u00ebrheqin v\u00ebmendjen sa u p\u00ebrket ndryshimeve t\u00eb konfigurimeve t\u00eb fuqis\u00eb n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar viteve t\u00eb fundit. P\u00ebrderisa n\u00eb Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb kishim nj\u00eb sistem q\u00eb funksiononte n\u00eb baz\u00eb t\u00eb bipolaritetit mes ShBA-s\u00eb dhe Bashkimit Sovjetik, ku shtetet ishin me nj\u00ebrin kund\u00ebr tjetrit dhe\u00a0<em>vice versa<\/em>, sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb p\u00ebrkufizohet me unipolaritetin amerikan ku ShBA-ja ishte e vetmja \u201cpolici globale\u201d. Logjika e funksionimit e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb n\u00eb sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb barrikadimi n\u00eb kampin ideologjik t\u00eb nj\u00ebrit lider (Amerik\u00ebs), ose tjetrit (Rusis\u00eb). N\u00ebse je me nj\u00ebrin kamp, je armik me tjetrin dhe bashk\u00ebpunimi i \u00e7far\u00ebdo lloji mes kampeve \u00ebsht\u00eb minimal. Si pasoj\u00eb, t\u00eb gjitha marr\u00ebdh\u00ebniet me bot\u00ebn e jashtme p\u00ebrcaktohen nga kampi ku nj\u00eb shtet \u00ebsht\u00eb pjes\u00ebtar.<\/p>\n<p>Kjo logjik\u00eb e t\u00eb b\u00ebrit politik\u00eb t\u00eb jashtme, bashk\u00eb me Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb, p\u00ebrfundon n\u00eb fillimin e viteve \u201890. Kurse, logjika e funksionimit t\u00eb \u201cFundit t\u00eb Historis\u00eb\u201d p\u00ebrkon me koh\u00ebn e unipolaritetit amerikan, ku pas fitores n\u00eb Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb, ShBA-ja vjen n\u00eb pozicionin e hegjemonit t\u00eb vet\u00ebm real n\u00eb politik\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Rrjedhimisht, edhe shtetet deri at\u00ebher\u00eb armiq\u00ebsore futen n\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb bashk\u00ebpunimit t\u00eb ngusht\u00eb me ShBA-n\u00eb si superfuqi e vetme.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, edhe kjo logjik\u00eb funksionimi p\u00ebrfundon n\u00eb vitet 2000 me rikthimin e Federat\u00ebs Ruse dhe hyrjen e Kin\u00ebs n\u00eb aren\u00ebn e sistemit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Prej viteve 2000, sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar e karakterizon multipolariteti i globalizuar ku barrikadimi n\u00eb vet\u00ebm nj\u00ebrin pol n\u00ebnkupton mosfunksionim me rregullat e loj\u00ebs. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye shohim shtetet q\u00eb \u201chan\u00eb me shum\u00eb lug\u00eb\u201d, ku edhe pse nj\u00eb shtet \u00ebsht\u00eb aleat ushtarak, politik e ekonomik me nj\u00eb superfuqi, bashk\u00ebpunon dhe k\u00ebrkon horizonte t\u00eb partneritetit me superfuqit\u00eb e tjera.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, p\u00ebrderisa Serbia e luan loj\u00ebn sipas rregullave aktuale, duke u p\u00ebrshtatur n\u00eb nj\u00eb sistem nd\u00ebrkomb\u00ebtar ku mbizot\u00ebron p\u00ebrs\u00ebri multipolariteti n\u00eb trajt\u00eb t\u00eb globalizuar, Kosova mbetet e ngujuar n\u00eb perspektiv\u00ebn e ngusht\u00eb t\u00eb logjik\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb dhe logjik\u00ebs s\u00eb \u201cFundit t\u00eb Historis\u00eb\u201d s\u00eb viteve \u201890. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, Serbia synon integrimet evropiane duke qen\u00eb madje p\u00ebrpara n\u00eb krahasim me vendet e tjera t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor dhe ka bashk\u00ebpunim ushtarak e politik me ShBA-n\u00eb dhe, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, ka partneritet ekonomik me Kin\u00ebn e aleanc\u00eb ushtarake e inteligjente me Rusin\u00eb. E gjith\u00eb kjo v\u00ebrteton q\u00eb Serbia, duke iu p\u00ebrshtatur rregullave t\u00eb reja, gj\u00eb q\u00eb nuk e kishte b\u00ebr\u00eb n\u00eb fund t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, \u00ebsht\u00eb n\u00eb avantazh sidomos n\u00eb krahasim me Kosov\u00ebn, por edhe vendet e tjera t\u00eb Ballkanit.<\/p>\n<p>Por, Kosova, duke qen\u00eb e ngujuar n\u00eb logjik\u00ebn e funksionimit her\u00eb t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb e her\u00eb t\u00eb \u201cFundit t\u00eb Historis\u00eb\u201d, ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb rreth vicioz. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, p\u00ebr zgjidhjen e kontestimit t\u00eb shtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb horizont v\u00ebrehen vet\u00ebm dy zgjidhje: autonomia e serb\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, q\u00eb n\u00ebnkupton bosnj\u00ebzim, dhe shk\u00ebmbimi i territoreve, q\u00eb n\u00ebnkupton hapje t\u00eb plag\u00ebve t\u00eb vjetra n\u00eb Ballkan. Q\u00eb t\u00eb dy zgjidhjet vijn\u00eb si rezultat i k\u00ebtij ngujimi dhe mosfunksionimit me rregullat e reja t\u00eb loj\u00ebs dhe q\u00eb t\u00eb dyja jan\u00eb t\u00eb k\u00ebqija.<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa armikja m\u00eb e madhe e shtetit ton\u00eb, Serbia, ka nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb jashtme shum\u00ebdrejtim\u00ebshe, ku bashk\u00ebpunon ngusht\u00eb me ShBA-n\u00eb, ka partneritet ekonomik e ushtarak me Rusin\u00eb, madje duke u futur n\u00eb zon\u00ebn e hegjemonis\u00eb ekonomike ruse t\u00eb Bashkimit Ekonomik t\u00eb Euroazis\u00eb (i cili synon t\u00eb jet\u00eb kund\u00ebrbalanc\u00eb e BE-s\u00eb), ka raporte t\u00eb mira me Kin\u00ebn dhe, megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpara n\u00eb integrimet evropiane n\u00eb krahasim me shtetet e tjera t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor, kurse n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr Kosova, duke mos u p\u00ebrshtatur me rrethanat, \u00ebsht\u00eb e humbur n\u00eb iluzionet e politik\u00ebs s\u00eb jashtme nj\u00ebdrejtim\u00ebshe dhe thell\u00ebsisht ideologjike, Serbia \u00ebsht\u00eb n\u00eb avantazh. Avantazhi i Serbis\u00eb n\u00ebnkupton disavantazhin ton\u00eb. Si rezultat \u00ebsht\u00eb koha q\u00eb Kosova ta zhvilloj\u00eb nj\u00eb strategji t\u00eb re t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme, duke menduar thell\u00eb e gjer\u00eb \u201cjasht\u00eb kutis\u00eb\u201d dhe duke i kuptuar rregullat e reja t\u00eb loj\u00ebs.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"news-right\">\n<div class=\"post\">\n<p class=\"author\">\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kosova \u00ebsht\u00eb prej vendeve q\u00eb e ka shfryt\u00ebzuar m\u00eb s\u00eb miri at\u00eb q\u00eb studiuesit e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare e quajn\u00eb unipolariteti amerikan. Kosova, si nj\u00eb vend i okupuar e i vog\u00ebl, me ekonomi t\u00eb rr\u00ebnuar t\u00eb bazuar n\u00eb ndihmat e m\u00ebrgimtar\u00ebve, me nj\u00eb ushtri guerile jo t\u00eb rregullt si\u00e7 ishte U\u00c7K-ja dhe p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb prej ushtrive [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":37,"featured_media":8392,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[972,1000],"ppma_author":[48],"class_list":["post-6041","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kosove","tag-politike-e-jashtme"],"authors":[{"term_id":48,"user_id":37,"is_guest":0,"slug":"berat-buzhala","display_name":"Berat Buzhala","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-3-1.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-3-1.jpg"},"user_url":"","last_name":"Buzhala","first_name":"Berat","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6041","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6041"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6041\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8519,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6041\/revisions\/8519"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6041"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}