{"id":6076,"date":"2021-12-01T15:59:41","date_gmt":"2021-12-01T13:59:41","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6076"},"modified":"2024-10-14T16:00:59","modified_gmt":"2024-10-14T14:00:59","slug":"personat-me-hiv-ne-kosove-dhe-sfidat-ne-marrjen-e-sherbimeve-gjate-pandemise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/personat-me-hiv-ne-kosove-dhe-sfidat-ne-marrjen-e-sherbimeve-gjate-pandemise\/","title":{"rendered":"Personat me HIV n\u00eb Kosov\u00eb dhe sfidat n\u00eb marrjen e sh\u00ebrbimeve gjat\u00eb pandemis\u00eb"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>Edhe pse bota n\u00eb dekadat e fundit ka b\u00ebr\u00eb progres dometh\u00ebn\u00ebs sa i p\u00ebrket ofrimit t\u00eb kujdesit dhe mb\u00ebshtetjes p\u00ebr personat e infektuar me HIV, megjithat\u00eb objektivat relevant\u00eb global\u00eb p\u00ebr vitin 2020 nuk u arrit\u00ebn. K\u00ebshtu, HIV-i mbetet nj\u00eb nd\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb posa\u00e7me t\u00eb sh\u00ebndetit publik, q\u00eb n\u00eb fakt i afekton miliona njer\u00ebz gjithandej n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. Ndarja, pabarazia dhe shp\u00ebrfillja e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut jan\u00eb disa nga d\u00ebshtimet q\u00eb lejuan q\u00eb HIV-i t\u00eb shnd\u00ebrrohej dhe t\u00eb mbetej akoma nj\u00eb kriz\u00eb globale sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Tema bosht e Dit\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb AIDS-it p\u00ebr k\u00ebt\u00eb viti \u00ebsht\u00eb: \u201cT\u2019u japim fund pabarazive: fund AIDS-it\u201d. Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb vihen n\u00eb pah pabarazit\u00eb n\u00eb rritje n\u00eb aksesin ndaj sh\u00ebrbimeve thelb\u00ebsore t\u00eb HIV-it. Q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb \u2013 si\u00e7 mund t\u00eb merret me mend \u2013 \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsuar marrja e sh\u00ebrbimeve esenciale, duke e b\u00ebr\u00eb jet\u00ebn e shum\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb me HIV dhe AIDS m\u00eb sfiduese. T\u00eb dh\u00ebnat e fundit q\u00eb dalin nga studimet empirike tregojn\u00eb se personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV kan\u00eb rezultate sh\u00ebndet\u00ebsore m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta si pasoj\u00eb e Covid-19 \u2013 duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu norma m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb r\u00ebnda q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb shtrimin n\u00eb spital \u2013 krahasuar me persona pa diagnoz\u00eb t\u00eb HIV-it, gj\u00eb q\u00eb thekson m\u00eb tej urgjenc\u00ebn rreth k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje.<\/p>\n<p>Pandemia vazhdon te\u0308\u00a0sfidoje\u0308 rrjedh\u00ebn normale te\u0308 jet\u00ebs. Masat e nd\u00ebrmarra p\u00ebr ta kontrolluar virusin dhe riorientimi i resurseve sh\u00ebndet\u00ebsore ne\u0308 luftimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb virusit kane\u0308 v\u00ebshtir\u00ebsuar pun\u00ebn ne\u0308 parandalimin, trajtimin dhe kujdesin e grupeve te\u0308 rrezikuara, si\u00e7\u0327 jan\u00eb\u0308 personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV dhe AIDS. Kjo gj\u00eb\u0308 ka k\u00ebrc\u00ebnuar p\u00ebrparimin drejt synimeve globale p\u00ebr eliminimin e k\u00ebtij virusi dhe ka pasur ndikim negativ ne\u0308 te\u0308 drejtat e personave q\u00eb jetojn\u00eb me HIV. N\u00eb fakt, p\u00ebr dy vjet me radh\u00eb, Covid-19 po p\u00ebrkeq\u00ebson pabarazit\u00eb dhe nd\u00ebrprerjet e sh\u00ebrbimeve p\u00ebr k\u00ebta persona.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb raport t\u00eb hartuar k\u00ebt\u00eb vit nga Institucioni i Avokatit t\u00eb Popullit n\u00eb Kosov\u00eb, i p\u00ebrkrahur nga Fondi pe\u0308r Zhvillim Komunitar, pe\u0308rmes grantit te\u0308 Fondit Global qe\u0308 lufton AIDS-in, Tuberkulozin dhe Malarien (grant q\u00eb implementohet p\u00ebr vite me radh\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb), i em\u00ebrtuar: \u201cQasja n\u00eb sh\u00ebrbime t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb personave t\u00eb prekur me Virusin e Imunodeficienc\u00ebs Humane (HIV) dhe me Tuberkuloz (TB), gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pandemis\u00eb Covid-19 n\u00eb Kosov\u00eb\u201d, konstatohet shkelje e t\u00eb drejtave dhe lirive themelore t\u00eb njeriut, meq\u00eb autoritetet p\u00ebrkat\u00ebse nuk kan\u00eb arritur t\u2019i p\u00ebrmbushnin detyrimet kushtetuese dhe ligjore kundrejt personave t\u00eb infektuar me HIV dhe AIDS, si pasoj\u00eb e gjendjes s\u00eb krijuar nga pandemia Covid-19.<\/p>\n<p>Sipas k\u00ebtij raporti, mosp\u00ebrmbushja e detyrimeve kundrejt k\u00ebsaj kategorie ne\u0308 Kosove\u0308 ishte e lidhur kryesisht me mosfunksionim te\u0308 aparaturave p\u00ebr matjen e qelizave CD4 dhe ngarkes\u00ebs virale (q\u00eb jan\u00eb esenciale p\u00ebr gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb t\u00eb infektuarve), furnizimin me reagensa, munges\u00ebn e terapis\u00eb\u0308 dhe trajtimin pediatrik p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb\u0308 si dhe obligimin e pacient\u00ebve p\u00ebr testim te\u0308 detyruesh\u00ebm p\u00ebr HIV para nd\u00ebrhyrjeve kirurgjike ne\u0308 te\u0308 gjitha klinikat ne\u0308 Kosove\u0308, etj.<\/p>\n<p>N\u00eb raport evidentohet se pjesa me\u0308 sensitive e gjetjeve konsiston n\u00eb deklarimet e pacient\u00ebve me HIV dhe AIDS. Sipas k\u00ebtyre t\u00eb fundit, t\u00eb cil\u00ebt ishin intervistuar, profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb shpeshher\u00eb nuk i trajtojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb profesionale, duke i n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbur gjat\u00eb dh\u00ebnies se sh\u00ebrbimeve dhe duke i b\u00ebr\u00eb t\u00eb ndihen te\u0308 p\u00ebrbuzur dhe te\u0308 fyer. Si pasoj\u00eb e nivelit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb stigmatizimit dhe paragjykimeve n\u00eb t\u00eb cilat ata hasin, shpeshher\u00eb gjat\u00eb marrjes se sh\u00ebrbimeve t\u00eb ndryshme sh\u00ebndet\u00ebsore jan\u00eb t\u00eb detyruar q\u00eb t\u00eb mos e tregojn\u00eb statusin e tyre HIV pozitiv.<\/p>\n<p>P\u00ebrpos sfidave q\u00eb lidhen m\u00eb marrjen e sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore, personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebrballen edhe me t\u00eb tjera v\u00ebshtir\u00ebsi. Nga hulumtimet e kryera me her\u00ebt mund te\u0308 konkludohet fare lehte\u0308 se privat\u00ebsia dhe konfidencialiteti nuk respektohen ne\u0308 shkall\u00ebn e duhur nga profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb\u0308. N\u00eb fakt, veprime t\u00eb tilla nuk shkelin vet\u00ebm te\u0308 drejtat e njeriut p\u00ebr privat\u00ebsi, por ndikojn\u00eb qe\u0308 personat me HIV t\u00eb hezitojn\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb sh\u00ebrbime t\u00eb caktuara sh\u00ebndet\u00ebsore. P\u00ebrvojat e personave me HIV n\u00eb Kosov\u00eb, sa i p\u00ebrket privat\u00ebsis\u00eb dhe konfidencialitetit, fatkeq\u00ebsisht jan\u00eb tejet negative.<\/p>\n<p>Covid-19 gjithashtu ka efekte t\u00eb dukshme psiko-sociale te personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV. Sipas gjetjeve t\u00eb vitit 2020 t\u00eb Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, rritja e stresit dhe depresionit p\u00ebr shkak t\u00eb Covid-19 mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb munges\u00eb t\u00eb vet\u00ebkujdesit n\u00eb lidhje me HIV-in. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u00eb rritet kujdesi p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe. Fatkeq\u00ebsisht, akoma ekziston nj\u00eb nivel i lart\u00eb i stigm\u00ebs sa i p\u00ebrket marrjes se sh\u00ebrbimeve psiko-sociale, e sidomos n\u00eb mesin e grupeve specifike. Stigma e lidhur me problemet e sh\u00ebndetit mendor mund t\u00eb shkaktoj\u00eb ngurrim p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar mb\u00ebshtetjen e nevojshme si p\u00ebr Covid-19, ashtu edhe p\u00ebr gjendjen me HIV. Duhet theksuar se sh\u00ebrbimet e sh\u00ebndetit mendor nuk jan\u00eb t\u00eb integruara brenda korniz\u00ebs t\u00eb ofrimit t\u00eb kujdesit p\u00ebr HIV n\u00eb institucionet publike n\u00eb Kosov\u00eb. K\u00ebshtu, sh\u00ebrbimet e tilla, personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV por edhe familjar\u00ebt e tyre, mund t\u2019i marrin vet\u00ebm n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb organizatave t\u00eb specializuara joqeveritare vendore.<\/p>\n<p>Institucionet shtet\u00ebrore duhet t\u00eb p\u00ebrgjigjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e duhur ndaj situat\u00ebs s\u00eb krijuar dhe pasojave afatgjata q\u00eb Covid-19 ka n\u00eb mir\u00ebqenien e personave me HIV. Andaj, masat e nd\u00ebrmarra duhet t\u00eb p\u00ebrshtaten n\u00eb baz\u00eb t\u00eb kushteve ekonomike e sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb Kosov\u00ebs. Mungesa e nj\u00eb strategjie adekuate n\u00eb raport me nd\u00ebrmarrjen e masave q\u00eb lidhen m\u00eb pasojat e Covid-19 do t\u00eb ndikoj\u00eb negativisht n\u00eb sh\u00ebndetin e personave me HIV n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb t\u00eb k\u00ebt\u00eb nj\u00eb mbik\u00ebqyrje rigoroze sa i p\u00ebrket gjendjes sh\u00ebndet\u00ebsore dhe psikologjike t\u00eb personave me HIV, duke qen\u00eb se kjo \u00ebsht\u00eb kruciale p\u00ebr mir\u00ebqenien e tyre. Mungesa e p\u00ebrmbushjes se detyrimeve nga ana e institucioneve sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb raport me nevojat e personave me HIV ndikon negativisht n\u00eb menaxhimin e s\u00ebmundjes. Po ashtu, duhet punuar n\u00eb ngritjen e kapaciteteve t\u00eb nevojshme n\u00eb mesin e pun\u00ebtor\u00ebve sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb duke krijuar mekanizmat e kontrollit dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u2019u jepet mund\u00ebsia pacient\u00ebve t\u2019i shprehin ankesat e tyre n\u00eb lidhje me nevojat evantuale me q\u00ebllim t\u00eb rritjes s\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb sh\u00ebrbimeve q\u00eb ata marrin.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edhe pse bota n\u00eb dekadat e fundit ka b\u00ebr\u00eb progres dometh\u00ebn\u00ebs sa i p\u00ebrket ofrimit t\u00eb kujdesit dhe mb\u00ebshtetjes p\u00ebr personat e infektuar me HIV, megjithat\u00eb objektivat relevant\u00eb global\u00eb p\u00ebr vitin 2020 nuk u arrit\u00ebn. K\u00ebshtu, HIV-i mbetet nj\u00eb nd\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb posa\u00e7me t\u00eb sh\u00ebndetit publik, q\u00eb n\u00eb fakt i afekton miliona njer\u00ebz [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1280,972,1186],"ppma_author":[346],"class_list":["post-6076","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-hiv","tag-kosove","tag-pandemia"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6076","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6076"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6076\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8292,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6076\/revisions\/8292"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6076"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6076"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6076"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6076"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}