{"id":6078,"date":"2021-11-26T16:14:15","date_gmt":"2021-11-26T14:14:15","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6078"},"modified":"2024-10-11T16:15:18","modified_gmt":"2024-10-11T14:15:18","slug":"alfabeti-i-shqipes-i-vendosi-shqiptaret-perfundimisht-ne-arealin-kulturor-perendimor-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/alfabeti-i-shqipes-i-vendosi-shqiptaret-perfundimisht-ne-arealin-kulturor-perendimor-ii\/","title":{"rendered":"Alfabeti i shqipes i vendosi shqiptar\u00ebt p\u00ebrfundimisht n\u00eb arealin kulturor per\u00ebndimor (II)"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p><strong>Shtizat n\u00eb Manastir thyheshin se cili alfabet duhej t\u00eb merrej p\u00ebr shkrimin shqip, ai arab apo latin!?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201c- Aferim! P. Gjergj!\u2026 Aferim t\u00eb kjoft\u00eb &#8211; b\u00ebrtiti m\u00eb t\u00eb madhe nj\u00eb hoxh\u00eb me mjek\u00ebrr. Ai u \u00e7ue n\u00eb kamb\u00eb e erdh drejt te un, e m\u00eb puthi n\u00eb ball\u00eb e m\u00eb tha:<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u2013 K\u00ebshtu flet shqiptari q\u00eb e di q\u00eb asht shqiptar!\u2026\u201d- d\u00ebshmon At Fishta, p\u00ebr t\u00eb potencuar fitoren e \u201cfes\u00eb s\u00eb re\u201d mbi fet\u00eb e t\u00eb par\u00ebve: shqiptarizm\u00ebs!<\/strong><\/p>\n<p>Nd\u00ebr intelektual\u00ebt shqiptar\u00eb kishte edhe t\u00eb till\u00eb q\u00eb d\u00ebshironin alfabetin grek si botuesi Ismail Hakiu dhe fillimisht \u201cBesa\u201d e\u00a0\u00a0Thoma Avramit, i cili m\u00eb pas iu bashkua ides\u00eb s\u00eb Sami Frash\u00ebrit, madje duke p\u00ebrdorur racizma kulturor\u00eb kundrejt grek\u00ebve, nj\u00ebjt\u00eb si Mihail Grameno.<\/p>\n<p>Por, ndon\u00ebse nj\u00eb popullsi me nj\u00eb shumic\u00eb islame, argumentet e At Fisht\u00ebs ishin m\u00eb bind\u00ebset.<\/p>\n<p>Duke u mb\u00ebshtetur te Nathalie Clayer, libri \u201cN\u00eb fillimet e nacionalizmit shqiptar\u201d, armiq\u00ebsia kundrejt grek\u00ebve u forcua edhe m\u00eb shum\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1905, kur nj\u00eb band\u00eb nacionalist\u00ebsh grek\u00eb vrau priftin ortodoks t\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb Follorin\u00ebs, Papa Kristo Negovani, i dalluar si patriot i zjarrt\u00eb i shqiptarizm\u00ebs, shkrimtar e redaktor i shum\u00eb shkrime e shqip. Negovani \u201cu ngrit n\u00eb rangun e \u201cd\u00ebshmorit t\u00eb kombit\u201d nga gazeta e Shahin Kolonj\u00ebs.\u201d (Clayer, 2009. Fq. 409.)<\/p>\n<p>Sipas Clayer, Kolonja nxiste lexuesit t\u00eb hakmerreshin duke e par\u00eb hakmarrjen sipas sh\u00ebmb\u00eblles\u00ebs s\u00eb Qerbelas\u00eb, duke e krahasuar priftin ortodoks shqiptar me martirin Hysein, nipi i Profetit. \u201cPapa Kristos do \u201ct\u2019i merrej haku\u201d nga \u00e7eta e par\u00eb nacionaliste shqiptare, krijuar n\u00eb shumic\u00ebn e saj nga mysliman\u00ebt tosk\u00eb.\u201d (Po aty, fq. 409.)<\/p>\n<p>Pra, \u00e7eta e \u00c7erqiz Topullit u ngrit kund\u00ebr turqve osman\u00eb, por edhe nacionalist\u00ebve grek\u00eb q\u00eb masakruan priftin Neogovani. Ishin fjal\u00ebt e Hoxh\u00eb Afiz Ibrahimi i ardhur nga Shkupi, ato q\u00eb i vum\u00eb p\u00ebrkrye t\u00eb k\u00ebtij shkrimi, e q\u00eb i entuziazmoi pjes\u00ebmarr\u00ebsit, pa dallim.<\/p>\n<p>Fjala e At Fisht\u00ebs ishte duartrokitur si t\u00eb ishte nj\u00eb himn lufte.<\/p>\n<p>Kryetari i Komisionit t\u00eb Kongresit t\u00eb Manastirit besohet se do t\u00eb prishte logun e burrave po mos t\u00eb ishte treguar tolerant q\u00eb t\u00eb pranoheshin dy alfabete njiherit, ai i Stambollit q\u00eb k\u00ebrkonte Mit\u2019hat Frash\u00ebri dhe alfabeti i \u201cBashkimit\u201d!? Kjo sjellje e At\u00a0Fisht\u00ebs ishte kritikuar nga Abat Do\u00e7i, t\u00eb cilin ai e p\u00ebrfaq\u00ebsonte n\u00eb Kongres.<\/p>\n<p>Sipas d\u00ebshmis\u00eb s\u00eb vet\u00eb At Fisht\u00ebs, themeluesi i Shoq\u00ebris\u00eb \u201cBashkimi\u201d, Abati Do\u00e7i, i ishte drejtuar: \u201cPater Gjergj, un\u00eb t\u00eb kam dijt\u00eb si nieri q\u00eb nuk ban kompromis n\u00eb jet\u00eb!?\u201d Ashiqare, p\u00ebr ta ngrit\u00eb shqiptarizm\u00ebn edhe m\u00eb parimori nd\u00ebr ta, do t\u00eb b\u00ebnte kompromis!?<\/p>\n<p><em>\u201cPor, Shqypnija nuk mund t\u00eb bahej ndrys<\/em>he\u201d &#8211; vler\u00ebsonte ai.<\/p>\n<p>Ky akt d\u00ebshmon p\u00ebr dimensionin e luft\u00ebs p\u00ebr \u201cfen\u00eb e re\u201d, at\u00eb t\u00eb shqiptarizm\u00ebs.<\/p>\n<p>Ky rast unik n\u00eb luft\u00ebn e l\u00ebvizjeve kombformuese gjithandej si dhe\u00a0\u00a0betimi p\u00ebr hakmarrje ndaj grek\u00ebve nga nacionalist\u00ebt shqiptar\u00eb, t\u00eb besimit mysliman\u00eb p\u00ebr vrasjen e priftit ortodoks Papa Kristo Negovani si \u201cmartir i gjuh\u00ebs\u201d e p\u00ebrligj at\u00eb q\u00eb thot\u00eb Emilio Genttile te libri \u201cFet\u00eb e politik\u00ebs\u201d, se pik\u00ebrisht\u00a0\u00a0p\u00ebrmes eksperienc\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Madhe u zhvilluan elementet fillestare t\u00eb \u201cnj\u00eb feje civile\u201d, t\u00eb themeluar mbi mitin e kombit, n\u00eb shtete t\u00eb reja (Kanadaja, Australia, Zelanda e Re), q\u00eb fal\u00eb pjes\u00ebmarrjes n\u00eb konflikt kishin fituar p\u00ebrfundimisht pavar\u00ebsin\u00eb si entitete shtet\u00ebrore.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb k\u00ebto shtete miti i Luft\u00ebs s\u00eb Madhe dhe kulti i d\u00ebshmor\u00ebve ishin b\u00ebrthama rreth s\u00eb cil\u00ebs nisi t\u00eb formohej nj\u00eb yll\u00ebsi embrionale mitesh, ritesh e simbolesh, ku shprehej ose k\u00ebrkonte t\u00eb konsolidohej shfaqja e identitetit t\u00eb nj\u00eb kombi t\u00eb ri n\u00eb formim e sip\u00ebr.\u201d (Genttile, 2009).<\/p>\n<p>Kjo \u201cfe e re\u201d ishte ideja komb\u00ebtare, q\u00eb la fet\u00eb e para m\u00ebnjan\u00eb p\u00ebr ta konsoliduar L\u00ebvizjen \u00e7lirimtare deri n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare (1912) dhe te Ligji i par\u00eb kushtetues (1920).<\/p>\n<p>Kongresi i Lushnj\u00ebs nxori aktin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e konstituimit t\u00eb kombit shqiptar:\u00a0Statutin e Lushnj\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb ligj kushtetues.<\/p>\n<p>Ishte lindje e v\u00ebshtir\u00eb e nj\u00eb alfabeti, por q\u00eb mbeti themel i fort\u00eb i kombit shqiptar. \u201cKombin e b\u00ebn gjuha\u201d, sipas Johann Von Herder (1744-1803), filozofi gjerman q\u00eb e shihte kombin si mish\u00ebrim i gjuh\u00ebs s\u00eb tij. Argumentet e At Fisht\u00ebs p\u00ebr alfabetin latin t\u00eb shkrimit shqip ishin racionale dhe shkencore (Per\u00ebndimi si zhvillim), kurse argumentet e atyre q\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulnin p\u00ebr alfabetin arab ishin\u00a0metafizike dhe teologjike (Lindja si konservim), prandaj shumica shqiptare e rilind\u00ebsve mysliman\u00eb iu bashkua z\u00ebrit t\u00eb rilind\u00ebsve shqiptar\u00eb t\u00eb krishter\u00eb, pra z\u00ebrit t\u00eb arsyes e jo besimit!<\/p>\n<p>Porse, kombkrijimi sipas autor\u00ebve postmoder\u00eb, (natyrisht se e shohin Kushtetut\u00ebn dhe ligjin e p\u00ebrbashk\u00ebt q\u00eb i n\u00ebnshtrohet nj\u00eb bashk\u00ebsi njer\u00ebzore si faktor\u00ebt dominant\u00eb n\u00eb kombkrijim) shkon p\u00ebrtej gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>P.S.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Nuk e di pse e si \u00e2sht menue germa e dyzueme NJ, por n\u00ebse e kemi N dhe J kjo germ\u00eb duhet me u heq e me e rikthy \u00d1\/\u00f1-\u00a0\u00a0\u00f1ata\u00f1at\/ngatangat, la\u00f1\/lang, me \u00f1a\/nga, \u00f1e\/ng\u00e8, pe\u00f1\/peng etj.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Po e sjell k\u00ebtu edhe menimin e gjuh\u00ebtarit geg Getoar Mjekut, i cili njashtu thot\u00eb se nuk \u00e2sht e thanun q\u00eb secili tingull me u sh\u00ebnu me grafem\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb:<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u201cPse at\u00eb\u00adher\u00eb me e she\u00adnu \u00f1-n\u00eb? Me e da\u00adllu \u2014 si te fja\u00adl\u00ebt\u00a0<em>qe\u00adnie<\/em>\u00a0e\u00a0<em>th\u00eb\u00adnie<\/em>\u00a0\u2014 prej dy tin\u00adguj\u00adve\u00a0<em>n-j<\/em>\u00a0kur q\u00eb\u00adlloj\u00adn\u00eb nga\u00adtan\u00adgat?<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u00ebse doj\u00adm\u00eb me e shkru sakt\u00eb shqip\u00adti\u00admin e shqi\u00adpes, at\u00eb\u00adhe\u00adr\u00eb ish da\u00adsht\u00eb me e pas\u00eb ger\u00adm\u00eb t\u00eb ve\u00ad\u00e7an\u00adt\u00eb p\u00ebr \u00f1-n\u00eb. Spa\u00adnji\u00adsh\u00adtja e ka \u00f1-n\u00eb. An\u00addaj em\u00adnin e krye\u00adtarit t\u00eb Mek\u00adsi\u00adk\u00ebs e shkruj\u00adn\u00eb Enrique Pe\u00f1a Nieto, shqipto: En\u00adrike Pe\u00ad\u00f1a Njeto.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shtizat n\u00eb Manastir thyheshin se cili alfabet duhej t\u00eb merrej p\u00ebr shkrimin shqip, ai arab apo latin!? \u201c- Aferim! P. Gjergj!\u2026 Aferim t\u00eb kjoft\u00eb &#8211; b\u00ebrtiti m\u00eb t\u00eb madhe nj\u00eb hoxh\u00eb me mjek\u00ebrr. Ai u \u00e7ue n\u00eb kamb\u00eb e erdh drejt te un, e m\u00eb puthi n\u00eb ball\u00eb e m\u00eb tha: \u2013 K\u00ebshtu flet shqiptari [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":7966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1272,988],"ppma_author":[282],"class_list":["post-6078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-alfabeti-shqipetar","tag-ballkani-perendimor"],"authors":[{"term_id":282,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"halil-matoshi","display_name":"Halil Matoshi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Halil-Matoshi-850x479-1.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Halil Matoshi \u00ebsht\u00eb gazetar dhe analist i rregullt i zhvillimeve politike. Ka punuar n\u00eb gazetat \"Bota e re\", \"Z\u00ebri\", \"Lajm\", \"Express\" dhe \"Koha Ditore\". Gjithashtu ka botuar libra me poezi, tregime, studime dhe ditar, nd\u00ebrsa poezit\u00eb e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb gjermanisht, spanjollisht, rumanisht, greqisht dhe anglisht."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6078"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8261,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6078\/revisions\/8261"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6078"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}