{"id":6190,"date":"2024-01-16T09:56:33","date_gmt":"2024-01-16T08:56:33","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6190"},"modified":"2024-02-10T11:42:29","modified_gmt":"2024-02-10T10:42:29","slug":"tiktok-u-platforma-moderne-e-vrasjes-se-trurit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/tiktok-u-platforma-moderne-e-vrasjes-se-trurit\/","title":{"rendered":"TikTok-u, platforma moderne e \u201cvrasjes\u201d s\u00eb trurit"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-left\">\n<p>TikTok-u ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb rritje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb ndjek\u00ebsve n\u00eb bot\u00eb, me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb p\u00ebrdoruesve si dhe intensitetit t\u00eb p\u00ebrdorimit, duke u b\u00ebr\u00eb at\u00eb nj\u00eb nga aplikacionet m\u00eb t\u00eb popullarizuara.<\/p>\n<p>TikTok-u ve\u00e7ohet p\u00ebr sistemin e tij t\u00eb avancuar t\u00eb algoritmit, i cili p\u00ebrqendrohet tek angazhimi i p\u00ebrdoruesve, p\u00ebrmbajtja e ofruar dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.frontiersin.org\/articles\/10.3389\/fpsyg.2022.932805\/full\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">interaksionet<\/a>. Kjo gj\u00eb e b\u00ebn var\u00ebsin\u00eb nga TikTok-u m\u00eb t\u00eb theksueshme n\u00eb krahasim me platformat e tjera.<\/p>\n<p>Platforma fokusohet n\u00eb krijimin e videove t\u00eb shkurtra, duke inkurajuar p\u00ebrdoruesit t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb t\u00eb fokusuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb caktuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr. Megjith\u00ebse n\u00eb fillim u prezantuan edhe formate t\u00eb videove m\u00eb t\u00eb gjata, shum\u00eb shpejt u v\u00ebrejt se videot e shkurtra jan\u00eb m\u00eb atraktive p\u00ebr audienc\u00ebn e TikTok-ut.<\/p>\n<p>Kjo ka ngritur pyetje rreth efekteve t\u00eb mundshme negative t\u00eb k\u00ebsaj m\u00ebnyre t\u00eb \u201ckonsumimit\u201d t\u00eb p\u00ebrmbajtjes, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb aspektin psikologjik.<\/p>\n<p>Koha e kaluar n\u00eb aplikacion ka nj\u00eb ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb funksionet njoh\u00ebse t\u00eb individit, duke p\u00ebrfshir\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrqendruar, si dhe ndikimin n\u00eb rritjen e ankthit dhe depresionit. Studiuesit k\u00ebt\u00eb fenomen e kan\u00eb quajtur si \u201c<a href=\"https:\/\/socialmediapsychology.eu\/2022\/08\/18\/tiktok-is-killing-your-brain-right-now\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Truri TikTok<\/a>.\u201d<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa studimet gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe afatgjata mungojn\u00eb, p\u00ebr shkak se TikTok-u \u00ebsht\u00eb nj\u00eb platform\u00eb relativisht e re dhe nevojitet koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb studime t\u00eb tilla, tani p\u00ebr tani ekzistojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb mjaftueshme q\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebr efektet e d\u00ebmshme, ve\u00e7an\u00ebrisht te f\u00ebmij\u00ebt dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91644\/si-ndikon-tiktok-u-ne-shendetin-mendor-te-adoleshenteve\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">adoleshent\u00ebt<\/a>, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb p\u00ebrdoruesve t\u00eb TikTok-ut.<\/p>\n<p>Ekspozimi i vazhduesh\u00ebm ndaj videove t\u00eb shkurtra ul p\u00ebrqendrimin e p\u00ebrdoruesve. Kjo b\u00ebhet m\u00eb problematike kur merret n\u00eb konsiderat\u00eb se p\u00ebrdoruesit e rregullt t\u00eb TikTok-ut kalonin m\u00eb shum\u00eb or\u00eb n\u00eb t\u00eb, krahasuar me platformat e tjera sociale.<\/p>\n<p>Kujtesa afatshkurt\u00ebr dhe aft\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u\u00a0<a href=\"https:\/\/dot.la\/tiktok-expands-max-video-length-2656809666.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebrqendruar<\/a>\u00a0jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb prekurat nga p\u00ebrdorimi i TikTok-ut. Shum\u00eb p\u00ebrdorues t\u00eb rregullt, sidomos adoleshent\u00ebt, thon\u00eb se kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb fokusohen n\u00eb aktivitete t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jet\u00ebsore, si t\u00eb lexojn\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr apo t\u00eb p\u00ebrqendrohen n\u00eb detyrat e sht\u00ebpis\u00eb. Po ashtu, rreth\u00a0<a href=\"https:\/\/dot.la\/tiktok-expands-max-video-length-2656809666.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">50%<\/a>\u00a0t\u00eb p\u00ebrdoruesve pranojn\u00eb se videot m\u00eb t\u00eb gjata i p\u00ebrjetojn\u00eb si shum\u00eb stresuese.<\/p>\n<p>Nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.theeducatoronline.com\/k12\/news\/social-media-to-blame-for-kids-reading-reluctance-global-study-finds\/282629\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">study<\/a>\u00a0n\u00eb 100 shtete tregoi se mediat sociale jan\u00eb nj\u00eb faktor ky\u00e7 n\u00eb rritjen e mosd\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr lexim. Rreth 90% t\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsve pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb studim kan\u00eb deklaruar q\u00eb rrjetet sociale kan\u00eb nj\u00eb ndikim negativ n\u00eb shprehit\u00eb e leximit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.theeducatoronline.com\/k12\/news\/social-media-to-blame-for-kids-reading-reluctance-global-study-finds\/282629\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">84%<\/a>\u00a0kan\u00eb deklaruar se mediat sociale ndikojn\u00eb negativisht n\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb e nx\u00ebn\u00ebsve p\u00ebr t\u00eb lexuar vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsi.<\/p>\n<p>P\u00ebrmbajtja e TikTok-ut krijon var\u00ebsi, sepse \u00ebsht\u00eb dizajnuar me q\u00ebllimin e t\u00ebrheqjes s\u00eb vazhdueshme t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb p\u00ebrdoruesve. Praktika e transmetimit t\u00eb pafund t\u00eb videove vepron si nj\u00eb lloj p\u00ebrforcimi i rast\u00ebsish\u00ebm\u00a0<a href=\"https:\/\/www.forbes.com\/sites\/johnkoetsier\/2020\/01\/18\/digital-crack-cocaine-the-science-behind-tiktoks-success\/?sh=5358a50578be\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">psikologjik<\/a>, duke shkaktuar nj\u00eb rritje t\u00eb niveleve t\u00eb dopamin\u00ebs, hormonit t\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.ejradiology.com\/article\/S0720-048X%2813%2900073-9\/fulltext\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Studimet<\/a>\u00a0tregojn\u00eb se var\u00ebsia nga loj\u00ebrat n\u00eb internet dhe p\u00ebrdorimi i tepruar i telefonave inteligjent\u00eb mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb ndryshime strukturore n\u00eb trurin e f\u00ebmij\u00ebve. P\u00ebr shembull, atrofia n\u00eb korteksin frontal \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur te f\u00ebmij\u00ebt nga 9-10 vje\u00e7, q\u00eb p\u00ebrdorin pajisje t\u00eb men\u00e7ura p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se shtat\u00eb or\u00eb n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.cbsnews.com\/news\/groundbreaking-study-examines-effects-of-screen-time-on-kids-60-minutes\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">dit\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, koha mesatare e kaluar para ekranit \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje. F\u00ebmij\u00ebt nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.aacap.org\/AACAP\/Families_and_Youth\/Facts_for_Families\/FFF-Guide\/Children-And-Watching-TV-054.aspx#:~:text=Screen%20Time%20and%20Children&amp;text=Children%20and%20adolescents%20spend%20a,spend%20up%20to%209%20hours.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">8-12 vje\u00e7<\/a>\u00a0konsiderohet se kalojn\u00eb nga 4-6 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb para ekraneve t\u00eb pajisjeve elektronike. Kurse, adoleshent\u00ebt kalojn\u00eb mbi 8 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb. K\u00ebto shifra jan\u00eb rritur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb progresive, sidomos nga fillimi i\u00a0<a href=\"https:\/\/jamanetwork.com\/journals\/jamapediatrics\/fullarticle\/2785686\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">pandemis\u00eb<\/a>.<\/p>\n<p>Shkollat n\u00eb nivel bot\u00ebror kan\u00eb ngritur alarmin p\u00ebr nj\u00eb problem t\u00eb till\u00eb, duke nd\u00ebrmarr\u00eb hapa dhe duke prezantuar strategji q\u00eb ndihmojn\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb p\u00ebrdorimin e duhur dhe t\u00eb sigurt t\u00eb rrjeteve sociale dhe specifikisht n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e shkatht\u00ebsive t\u00eb leximit, q\u00eb jan\u00eb prekur duksh\u00ebm nga koha e kaluar n\u00eb internet.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, n\u00eb Kosov\u00eb, deri m\u00eb tani, nuk \u00ebsht\u00eb adresuar nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e till\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb institucionale, as nuk jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapa konkret\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb jetike q\u00eb t\u00eb ket\u00eb fushata vet\u00ebdijesuese n\u00eb nivel vendi, q\u00eb t\u00eb rrisin nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin n\u00eb mesin e prind\u00ebrve p\u00ebr pasojat q\u00eb ka p\u00ebrdorimi i pakontrolluar i rrjeteve sociale.<\/p>\n<p>Gjithashtu, institucionet relevante duhet t\u00eb prezantojn\u00eb strategji konkrete brenda shkollave, duke nd\u00ebrtuar ekipe multidisiplinare q\u00eb do t\u00eb adresojn\u00eb dhe nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb mbrojtjen e f\u00ebmij\u00ebve nga pasojat e p\u00ebrdorimit t\u00eb rrjeteve sociale.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, roli i psikolog\u00ebve shkollor\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb jet\u00ebsor p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb rritjen e p\u00ebrqendrimit n\u00eb m\u00ebsim dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e shprehive t\u00eb leximit te f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TikTok-u ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb rritje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb ndjek\u00ebsve n\u00eb bot\u00eb, me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb p\u00ebrdoruesve si dhe intensitetit t\u00eb p\u00ebrdorimit, duke u b\u00ebr\u00eb at\u00eb nj\u00eb nga aplikacionet m\u00eb t\u00eb popullarizuara. TikTok-u ve\u00e7ohet p\u00ebr sistemin e tij t\u00eb avancuar t\u00eb algoritmit, i cili p\u00ebrqendrohet tek angazhimi i p\u00ebrdoruesve, p\u00ebrmbajtja e ofruar dhe\u00a0interaksionet. Kjo [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":334,"featured_media":6272,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[624],"ppma_author":[346],"class_list":["post-6190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-kryesore"],"authors":[{"term_id":346,"user_id":334,"is_guest":0,"slug":"violeta-zefi","display_name":"Violeta Zefi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ssjdoals-e1776417820433.png"},"user_url":"","last_name":"Zefi","first_name":"Violeta","description":"Violeta Zefi ka ndjekur studimet themelore dhe ato master, n\u00eb fush\u00ebn e Psikologjis\u00eb, n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs. N\u00eb vitin 2017 ka p\u00ebrfunduar studimet e doktorat\u00ebs n\u00eb Masaryk University, Republik\u00eb \u00c7eke. Aktualisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruese n\u00eb Kolegjin \u201cUBT\u201d, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ndjek specializimin n\u00eb fush\u00ebn e \u201cPsikologjis\u00eb Klinike\u201d. Nga viti 2006 ka punuar p\u00ebr organizata t\u00eb ndryshme vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrpos ligj\u00ebrimit ajo punon edhe si Psikologe n\u00eb Asociacionin Kosovar t\u00eb Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV\/AIDS (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Global Fund p\u00ebr HIV\/AIDS) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb e angazhuar si psikologe, konsulente dhe trajnere n\u00eb projekte t\u00eb ndryshme."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/334"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6190"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6212,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6190\/revisions\/6212"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6190"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}