{"id":6892,"date":"2024-05-17T14:25:32","date_gmt":"2024-05-17T13:25:32","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=6892"},"modified":"2024-07-19T14:49:29","modified_gmt":"2024-07-19T13:49:29","slug":"strategjia-per-rritjen-e-produktivitetit-e-domosdoshme-per-zhvillim-te-qendrueshem-ekonomik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/strategjia-per-rritjen-e-produktivitetit-e-domosdoshme-per-zhvillim-te-qendrueshem-ekonomik\/","title":{"rendered":"Strategjia p\u00ebr rritjen e produktivitetit: e domosdoshme p\u00ebr zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm ekonomik"},"content":{"rendered":"<p>A do t\u00eb preferonit t\u00eb ishit t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb pasur, apo t\u00eb pasur n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb varf\u00ebr? Kjo pyetje \u00ebsht\u00eb ngritur nga Dani Rodrik, ekonomist n\u00eb Universitetin e Harvardit.<\/p>\n<p>According to <a href=\"https:\/\/rodrik.typepad.com\/dani_rodriks_weblog\/2007\/05\/and_the_winner_.html#:~:text=The%20correct%20answer%20is%20that,2004%20PPP%2Dadjusted%20dollars).\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rodrik<\/a>, nj\u00eb person mesatarisht i varf\u00ebr n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb pasur, fiton tri her\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb person mesatarisht i pasur n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb varf\u00ebr. Pra, n\u00ebn disa supozime, mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb mir\u00eb t\u00eb jesh i varf\u00ebr n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb pasur, sesa anasjelltas.<\/p>\n<h5>N\u00eb kontekstin kosovar, numri i pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb kualifikuar t\u00eb cil\u00ebt pajtohen me kalkulimet e profesorit Rodrik \u00ebsht\u00eb rritur ndjesh\u00ebm n\u00eb vitet e fundit. Vet\u00ebm n\u00eb Gjermani, p\u00ebrgjat\u00eb viteve 2010-2022,<\/h5>\n<p>Por, p\u00ebrve\u00e7 dallimeve n\u00eb t\u00eb ardhura mes vendeve t\u00eb zhvilluara dhe atyre n\u00eb zhvillim, ekzistojn\u00eb edhe dallime t\u00eb theksuara n\u00eb produktivitetin e pun\u00ebs, apo n\u00eb at\u00eb se sa jan\u00eb efektiv\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt gjat\u00eb orarit t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n<p>Vendet e zhvilluara e kan\u00eb produktivitetin \u2013 matur n\u00ebp\u00ebrmjet <a href=\"https:\/\/ourworldindata.org\/grapher\/labor-productivity-per-hour-pennworldtable\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Prodhimit t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruto<\/a> (ang. GDP) p\u00ebr or\u00eb pune, t\u00eb p\u00ebrshtatur me \u00e7mimet dhe kostot e jetes\u00ebs \u2013 mbi 70 dollar\u00eb. Nd\u00ebrkaq, vendet si Kosova e kan\u00eb n\u00ebn 30 dollar\u00eb.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, p\u00ebr ta zvog\u00ebluar boshll\u00ebkun e krijuar nga mungesa e fuqis\u00eb pun\u00ebtore si pasoj\u00eb e emigracionit, rritja e produktivitetit t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve dhe firmave \u00ebsht\u00eb e domosdoshme. Kjo rritje \u00ebsht\u00eb garanci p\u00ebr zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm ekonomik.<\/p>\n<h5>Rritja mesatare e produktivitetit ndikohet thell\u00eb nga ndryshimet e numrit t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve n\u00eb aktivitetet ekonomike. Midis viteve 2012-2022, pun\u00ebsimi n\u00eb administrat\u00ebn publike \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr mbi 100%, duke sh\u00ebnuar k\u00ebshtu rritjen m\u00eb t\u00eb madhe ndonj\u00ebher\u00eb.<\/h5>\n<p>Ngjash\u00ebm, edhe pun\u00ebsimi n\u00eb aktivitetet e tregtis\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur ndjesh\u00ebm. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, pun\u00ebsimi n\u00eb sektorin e prodhimit ka pasur r\u00ebnie t\u00eb theksueshme prej 16.5% t\u00eb numrit t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-6896\" src=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/123-1-300x166.png\" alt=\"\" width=\"530\" height=\"293\" srcset=\"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/123-1-300x166.png 300w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/123-1-768x426.png 768w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/123-1-18x10.png 18w, https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/123-1.png 909w\" sizes=\"auto, (max-width: 530px) 100vw, 530px\" \/><\/p>\n<p>Rritja e produktivitetit lidhet me rritjen e numrit t\u00eb vendeve t\u00eb mira t\u00eb pun\u00ebs, t\u00eb cilat kan\u00eb kompensim mbi mesatare, ofrojn\u00eb siguri dhe mund\u00ebsi p\u00ebr avancim n\u00eb karrier\u00eb.<\/p>\n<p>Por, sektor\u00ebt q\u00eb ofrojn\u00eb pun\u00eb t\u00eb tilla, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb sektori i IT-s\u00eb, ndon\u00ebse kan\u00eb pasur rritje n\u00eb pun\u00ebsim, pjes\u00ebmarrja mbetet e vog\u00ebl (madh\u00ebsia e flusk\u00ebs n\u00eb grafikun m\u00eb lart \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrshtatur n\u00eb baz\u00eb t\u00eb numrit t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve n\u00eb sektor\u00eb).<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.worldbank.org\/en\/region\/eca\/publication\/western-balkans-regular-economic-report\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Raporti<\/a> i fundit i Bank\u00ebs Bot\u00ebrore p\u00ebr vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor tregon se midis viteve 2015-2023 ka pasur nj\u00eb rritje modeste t\u00eb produktivitetit n\u00eb Kosov\u00eb, duke u b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu Kosova vendi i vet\u00ebm n\u00eb rajon ku rritja e produktivitetit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe sesa rritja e pagave.<\/p>\n<p>Gjithsesi, kjo nuk vjen si pasoj\u00eb e ndonj\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimi t\u00eb duksh\u00ebm t\u00eb produktivitetit, por si rezultat i rritjes s\u00eb ul\u00ebt t\u00eb pagave \u2013 pas Malit t\u00eb Zi, Kosova ka rritjen m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb pagave n\u00eb k\u00ebto tet\u00eb vitet e fundit.<\/p>\n<p><strong>Nevoja p\u00ebr nj\u00eb strategji t\u00eb re<\/strong><\/p>\n<p>Rishtazi, dy nga ekonomist\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb koh\u00ebs, Rodrik dhe Stiglitz, kan\u00eb <a href=\"https:\/\/drodrik.scholar.harvard.edu\/publications\/new-growth-strategy-developing-nations\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">argumentuar<\/a> se vendet n\u00eb zhvillim kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb strategji t\u00eb re t\u00eb rritjes ekonomike.<\/p>\n<p>Strategjit\u00eb e m\u00ebparshme q\u00eb kan\u00eb rezultuar t\u00eb suksesshme nuk do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb prodhojn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat rezultate. N\u00eb kontekst t\u00eb rritjes s\u00eb produktivitetit t\u00eb pun\u00ebs, Rodrik dhe Stiglitz propozojn\u00eb tri strategji q\u00eb qeverit\u00eb e k\u00ebtyre vendeve duhet t\u2019i ndjekin.<\/p>\n<h5>S\u00eb pari, duhet t\u00eb ket\u00eb stimulim t\u00eb vendeve t\u00eb reja t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr pun\u00ebtor\u00eb me shkatht\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebta, nga firmat e m\u00ebdha q\u00eb operojn\u00eb n\u00eb aktivitetet jo t\u00eb tregtueshme t\u00eb sh\u00ebrbimeve.<\/h5>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, ky grup i pun\u00ebtor\u00ebve \u00ebsht\u00eb i pun\u00ebsuar n\u00eb firma t\u00eb vogla, q\u00eb zakonisht posedojn\u00eb n\u00ebn dhjet\u00eb pun\u00ebtor\u00eb. N\u00eb k\u00ebto rrethana, firmat e m\u00ebdha kan\u00eb kapacitete m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha trajnuese dhe mund t\u00eb ofrojn\u00eb siguri m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr pun\u00ebtor\u00ebt. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nj\u00eb pjes\u00eb d\u00ebrrmuese e pun\u00ebtor\u00ebve me aft\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebta punojn\u00eb n\u00eb tregun informal, sektor ky ku rritja e produktivitetit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb.<\/p>\n<p>Rodrik dhe Stiglitz marrin shembull bashk\u00ebpunimin e qeveris\u00eb indiane me operator\u00ebt e taksive Ola dhe Uber. Shofer\u00ebt lokal\u00eb p\u00ebrfituan duksh\u00ebm nga k\u00ebto platforma, duke p\u00ebrmir\u00ebsuar nivelin e organizimit t\u00eb pun\u00ebs dhe duke krijuar mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb taksist\u00ebt.<\/p>\n<p>Pra, krijimi i vendeve t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kategori t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, n\u00ebn ombrell\u00ebn e firmave t\u00eb m\u00ebdha, do t\u00eb mund\u00ebsonte at\u00eb q\u00eb ekonomist\u00ebt e quajn\u00eb ekonomi e shkall\u00ebs (zvog\u00eblimi i kostove t\u00eb firm\u00ebs kur rritet outputi).<\/p>\n<h5>S\u00eb dyti, qeverit\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb investime q\u00eb nxisin rritjen e produktivitetit t\u00eb firmave t\u00eb vogla.<\/h5>\n<p>Autor\u00ebt e elaborojn\u00eb k\u00ebt\u00eb strategji n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb programi p\u00ebr shit\u00ebsit e frutave dhe perimeve n\u00eb Kolumbi, t\u00eb cil\u00ebt kishin zinxhir\u00eb joefi\u00e7ient\u00eb t\u00eb furnizimit. Pun\u00ebtor\u00ebt e k\u00ebtyre firmave harxhonin shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr t\u2019u furnizuar me produktet q\u00eb i shisnin. Iniciativ\u00ebn lokale p\u00ebr t\u00eb bashkuar k\u00ebrkesat e shit\u00ebsve lokal\u00eb dhe p\u00ebr t\u2019i bler\u00eb produktet direkt nga prodhuesit e p\u00ebrkrahu edhe Banka Bot\u00ebrore, duke ia bartur kompetencat e distribuimit nj\u00eb firme lokale, gj\u00eb q\u00eb u kurseu koh\u00eb dhe para shit\u00ebsve lokal\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, secila komun\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb e informuar p\u00ebr problemet q\u00eb kan\u00eb firmat e vogla. Investimet e tyre duhet t\u00eb targetojn\u00eb direkt hallet e k\u00ebtyre firmave. Praktikat e mira t\u00eb politik\u00ebb\u00ebrjes tregojn\u00eb se qeverit\u00eb lokale jan\u00eb m\u00eb efikase sesa qeveria nacionale n\u00eb adresimin e problemeve q\u00eb hasin firmat e vogla. Konteksti lokal \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n<p>Ve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb Kosov\u00eb, qeverisjet komunale kan\u00eb edhe nj\u00eb konkurrenc\u00eb pozitive mes vete, q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb ndikonte n\u00eb nj\u00eb efi\u00e7ienc\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb investimeve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, komunat duhet t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb kompetenca dhe buxhet q\u00eb t\u00eb planifikojn\u00eb investime q\u00eb rrisin produktivitetin e firmave t\u00eb vogla.<\/p>\n<h5>S\u00eb treti, duhet t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb investime n\u00eb teknologjit\u00eb t\u00eb cilat jan\u00eb komplementare me pun\u00ebtor\u00ebt (ang. labour-friendly), dhe jo z\u00ebvend\u00ebsuese t\u00eb tyre.<\/h5>\n<p>P\u00ebr shembull, investimi n\u00eb softuer\u00eb dhe vegla digjitale n\u00eb sektorin e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb n\u00eb Indi ka rritur produktivitetin e punonj\u00ebsve sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb, duke ua mund\u00ebsuar atyre t\u00eb ofrojn\u00eb sh\u00ebrbime mjek\u00ebsore te nj\u00eb num\u00ebr m\u00eb i madh i pacient\u00ebve.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm, inteligjenca artificiale del t\u00eb jet\u00eb asistent i mir\u00eb p\u00ebr pun\u00ebtor\u00ebt q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb qendrat e thirrjeve. Qeverit\u00eb duhet t\u00eb identifikojn\u00eb sektor\u00ebt e tyre me potencial dhe pastaj t\u00eb dizajnojn\u00eb skema q\u00eb adresojn\u00eb nevojat e firmave p\u00ebr digjitalizim dhe teknologji.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A do t\u00eb preferonit t\u00eb ishit t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb pasur, apo t\u00eb pasur n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb varf\u00ebr? Kjo pyetje \u00ebsht\u00eb ngritur nga Dani Rodrik, ekonomist n\u00eb Universitetin e Harvardit. Sipas Rodrik, nj\u00eb person mesatarisht i varf\u00ebr n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb pasur, fiton tri her\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb person mesatarisht i [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":441,"featured_media":6897,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[1006,972,1010],"ppma_author":[1012],"class_list":["post-6892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-ekonomi","tag-kosove","tag-strategji"],"authors":[{"term_id":1012,"user_id":441,"is_guest":0,"slug":"albian-krasniqi","display_name":"Albian Krasniqi","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/albiani.png","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/albiani.png"},"user_url":"","last_name":"Krasniqi","first_name":"Albian","description":"Albian Krasniqi \u00ebsht\u00eb kandidat p\u00ebr doktoratur\u00eb n\u00eb Universitetin Teknologjik t\u00eb Dublinit, duke u specializuar p\u00ebr tregun e pun\u00ebs. Paraprakisht ka mbaruar studimet master p\u00ebr ekonomi t\u00eb zhvillimit, n\u00eb Universitetin e Sussexit, n\u00eb Angli. Albiani ka p\u00ebrvoj\u00eb pune si ekonomist n\u00eb institucionet vendore dhe organizatat nd\u00ebrkomb\u00ebtare."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/441"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6892"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6903,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6892\/revisions\/6903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6892"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}