{"id":7544,"date":"2021-07-07T11:50:15","date_gmt":"2021-07-07T09:50:15","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7544"},"modified":"2024-09-11T11:51:47","modified_gmt":"2024-09-11T09:51:47","slug":"kush-dhe-si-genjeu-per-kovid-19-ne-serbi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/kush-dhe-si-genjeu-per-kovid-19-ne-serbi\/","title":{"rendered":"Kush dhe si g\u00ebnjeu p\u00ebr Kovid-19 n\u00eb Serbi?"},"content":{"rendered":"<p><strong>N\u00eb nj\u00eb moment, n\u00eb media mund t\u00eb lexohej se Tylol Hot (nj\u00eb pluhur me paracetamol q\u00eb trajton ftohjet) n\u00eb kombinim me rakin\u00eb sh\u00ebron Kovid-19, megjith\u00ebse kombinimi i alkoolit dhe paracetamolit \u00ebsht\u00eb i rreziksh\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb mundshme t\u00eb efekteve an\u00ebsore t\u00eb ila\u00e7it.<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>Cili nga artikujt e medias \u00ebsht\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb dhe cili jo? P\u00ebr shum\u00eb banor\u00eb t\u00eb Serbis\u00eb, kjo \u00e7\u00ebshtje u b\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme vet\u00ebm n\u00eb muajin mars t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, kur koronavirusi i ri u paraqit edhe zyrtarisht n\u00eb vendin e tyre. N\u00eb ato momente, v\u00ebrtet\u00ebsia e raportimit mediatik u b\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr sh\u00ebndetin, kurse gazetar\u00ebve u ra nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e madhe sepse puna e tyre e pand\u00ebrgjegjshme n\u00eb situat\u00ebn e sapo krijuar mund t&#8217;i kushtonte dikujt me jet\u00eb. Megjithat\u00eb, shum\u00eb gazetar\u00eb n\u00eb Serbi dhe rajon vazhduan t\u00eb ndjekin nj\u00eb politik\u00eb fitimprur\u00ebse duke p\u00ebrdorur nj\u00eb cunami informacionesh t\u00eb ndryshme n\u00eb lidhje me virusin e ri p\u00ebr t\u00eb fituar leht\u00ebsisht vler\u00ebsime, klikime, reagime dhe komente, t\u00eb cilat sjellin p\u00ebrfitime monetare.<\/p>\n<p>Sigurisht, jo t\u00eb gjitha informacionet q\u00eb arrit\u00ebn n\u00eb media n\u00eb at\u00eb cunami ishin t\u00eb v\u00ebrteta, t\u00eb bazuara shkenc\u00ebrisht ose relevante. Redaksit\u00eb e portaleve serbe p\u00ebr verifikimin e fakteve\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/korona\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">FakeNews Traga\u00e7<\/a>\u00a0and\u00a0<a href=\"https:\/\/www.raskrikavanje.rs\/covid19\/?vrsta=dezinformacije\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Raskirkavanje<\/a>\u00a0menj\u00ebher\u00eb pas fillimit zyrtar t\u00eb pandemis\u00eb, hap\u00ebn seksione t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb faqeve t\u00eb tyre t\u00eb internetit kushtuar ekskluzivisht dizinformatave n\u00eb lidhje me koronavirusin. N\u00eb vet\u00ebm dy muaj, midis marsit dhe majit t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, FN Traga\u00e7 regjistroi rreth 50 pretendime t\u00eb rreme p\u00ebr koronavirusin n\u00eb media, n\u00eb rrjetet sociale dhe aplikacionet p\u00ebr komunikim. Gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb para t\u00eb pandemis\u00eb n\u00eb Serbi, redaksia e FN Traga\u00e7 ka regjistruar kat\u00ebr dizinformata nga media ose nga interneti n\u00eb dit\u00eb.<\/p>\n<h5><strong>G\u00ebnjeshtrat n\u00eb rrjetet sociale dhe k\u00ebrkimet shkencore pa recens\u00eb<\/strong><\/h5>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, lufta kund\u00ebr dizinformimit u zhvillua n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb kund\u00ebr botimeve q\u00eb kryesisht shp\u00ebrndaheshin nga qytetar\u00ebt e zakonsh\u00ebm, e jo nga media.\u00a0<a href=\"https:\/\/union-county.org\/cwpp\/Project%20File\/Reference_materials\/Public_Survey_Ideas\/nrs_2015_steelman_001.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Nj\u00eb hulumtim<\/a>\u00a0i botuar n\u00eb vitin 2014 tregoi se njer\u00ebzit m\u00eb shpesh u besojn\u00eb miqve dhe familjes si nj\u00eb burim informacioni gjat\u00eb fatkeq\u00ebsive sesa masmedias. Prandaj, detyra e madhe e portalit p\u00ebr verifikimin e fakteve n\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb ishte pik\u00ebrisht t\u00eb kontrollonte informacionin q\u00eb vinte nga njer\u00ebz t\u00eb af\u00ebrt me qytetar\u00ebt, t\u00eb cilat, si\u00e7 ka rezultuar shpesh, ishin plot\u00ebsisht t\u00eb pasakta. Shp\u00eblarje t\u00eb fytit me pije t\u00eb llojeve t\u00eb ndryshme; l\u00ebnia e k\u00ebpuc\u00ebve para der\u00ebs s\u00eb p\u00ebrparme p\u00ebr t\u00eb parandaluar infeksionin; mbajtja e frym\u00ebmarrjes si nj\u00eb lloj testi pozitiviteti me Kovid-19; limoni dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/29\/ne-limun-i-soda-bikarbona-ne-ubijaju-virus-korona\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">soda e buk\u00ebs<\/a>\u00a0si ila\u00e7e p\u00ebr virusin e ri, jan\u00eb vet\u00ebm\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/25\/neprovereni-netacni-i-opasni-saveta-sa-drustvenih-mreza\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">disa<\/a>\u00a0nga pretendimet q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrhapur n\u00eb rrjetet sociale dhe aplikacionet e komunikimit n\u00eb Serbi. Njoftime t\u00eb tilla ishin b\u00ebr\u00eb kryesisht n\u00eb vendet e huaja, ku ato ishin deklaruar tashm\u00eb t\u00eb pav\u00ebrteta deri n\u00eb koh\u00ebn kur u shfaq\u00ebn n\u00eb Serbi. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb fakti se informacione t\u00eb paverifikuara nga rrjetet sociale u p\u00ebrhap\u00ebn shpejt n\u00eb media, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb verifikojn\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb e informacionit para se ta publikojn\u00eb at\u00eb. Deri n\u00eb 13 media raportuan disa nga pes\u00eb dizinformatat e rrjeteve sociale dhe aplikacionet e komunikimit, q\u00eb identifikuan\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/25\/neprovereni-netacni-i-opasni-saveta-sa-drustvenih-mreza\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">FN Traga\u00e7<\/a>, n\u00eb mars t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, i cili nuk \u00ebsht\u00eb shembulli i vet\u00ebm i k\u00ebsaj praktike t\u00eb paskrupullt.<\/p>\n<p>Edhe m\u00eb tej praktikat m\u00eb t\u00eb paskrupullta n\u00eb media u ilustruan p\u00ebrmes shp\u00ebrndarjes s\u00eb rezultateve t\u00eb diskutueshme t\u00eb punimeve shkencore pa recens\u00eb n\u00eb lidhje me koronavirusin e ri dhe s\u00ebmundjen Kovid-19 q\u00eb ai shkakton. Ky fenomen \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i rreziksh\u00ebm sepse konsumator\u00ebt e medias, me nj\u00eb argument n\u00eb form\u00ebn e hulumtimit q\u00eb duket legjitim, si i mb\u00ebshtetur shkenc\u00ebrisht, prezantonin fakte t\u00eb cilat t\u00eb pakt\u00ebn ishin t\u00eb paverifikuara. Gjegj\u00ebsisht, faqja q\u00eb merret me botimin e punimeve shkencore pa recens\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.medrxiv.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">MedRxiv<\/a>\u00a0gjat\u00eb pandemis\u00eb publikoi nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh studimesh deri at\u00ebkoh\u00eb ende t\u00eb pabazuara, por me nj\u00eb v\u00ebrejtje ato nuk duhet t\u00eb paraqiten n\u00eb media si fakte shkencore.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht nga kjo, media n\u00eb Serbi iu referua studimeve t\u00eb tilla si k\u00ebrkime t\u00eb bazuara n\u00eb fakte. K\u00ebshtu, bazuar n\u00eb k\u00ebrkime t\u00eb parecensuara, n\u00eb mediat tona shp\u00ebrtheu lajmi se njer\u00ebzit e gjat\u00eb kan\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/07\/30\/istrazivanje-o-koroni-telefonska-anamneza-i-upitna-hipoteza\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">dy her\u00eb<\/a>\u00a0m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb infektohen me koronavirusin; q\u00eb njer\u00ebzit me\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/17\/izvestaj-o-krvnoj-grupi-a-kao-najugrozenijoj-uzeti-s-oprezom\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">grupin e gjakut A<\/a>\u00a0jan\u00eb m\u00eb t\u00eb rrezikuarit nga virusi i ri; mbase\u00a0<a href=\"https:\/\/www.raskrikavanje.rs\/page.php?id=Koronavirus-mutirao-u-najmanje-30-varijacija?-Nepotvrdjeno---661\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ka pasur rreth 30<\/a>\u00a0variacione t\u00eb koronavirusit n\u00eb prill t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, si dhe q\u00eb virusi i ri shkakton\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/22\/srdan-nogo-o-koroni-dezinformacije-i-teorije-zavere\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sterilitet<\/a>\u00a0te popullata e re, sidomos te meshkujt.<\/p>\n<h5><strong>Si na kan\u00eb g\u00ebnjyer autoritetet sh\u00ebndet\u00ebsore dhe politike<\/strong><\/h5>\n<p>Kulmi i v\u00ebrtet\u00eb i lajmeve t\u00eb rreme rreth koronavirusit arriti kur autoritetet sh\u00ebndet\u00ebsore, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb shtabit t\u00eb kriz\u00ebs p\u00ebr luft\u00ebn kund\u00ebr virusit t\u00eb ri, p\u00ebrhap\u00ebn informacione t\u00eb pav\u00ebrteta n\u00eb lidhje me transmetimin e k\u00ebsaj s\u00ebmundjeje dhe zhdukjen e saj t\u00eb mundshme nga Serbia. N\u00eb muajt prill dhe mars t\u00eb vitit t\u00eb kaluar,\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.vn\/fNN0U\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">madje<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.vn\/gQs1B\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tre<\/a>\u00a0an\u00ebtar\u00eb t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.vn\/TisDD\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebrb\u00ebrjes<\/a>\u00a0s\u00eb at\u00ebhershme t\u00eb shtabit qeveritar t\u00eb kriz\u00ebs njoftuan se moti i ngroht\u00eb dhe rrezatimi UV nga dielli do ta zhduk koronavirusin, kurse ve\u00e7an\u00ebrisht e diskutueshme ishte intervista p\u00ebr Blic e Dr. Branislav Tiodorovi\u00e7.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb intervist\u00eb, kemi d\u00ebgjuar nga ky an\u00ebtar i shtabit t\u00eb krizave q\u00eb nga Kovid-19 kan\u00eb &#8220;shp\u00ebtuar vet\u00ebm vendet afrikane ku ka vet\u00ebm raste t\u00eb importuara&#8221;, por gjithashtu se &#8220;virusit i p\u00ebrshtatet nj\u00eb temperatur\u00eb q\u00eb varion nga 3 n\u00eb 6.7 grad\u00eb&#8221;, pastaj &#8220;virusit nuk i p\u00ebrshtaten temperaturat n\u00ebn 0, por edhe temperaturat mbi 23 grad\u00eb&#8221;. Sidoqoft\u00eb, n\u00eb koh\u00ebn kur u botua intervista me Tiodorovi\u0107 n\u00eb shumic\u00ebn e vendeve afrikane, pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb koh\u00eb kishte nj\u00eb transmetim lokal t\u00eb koronavirusit, kurse pretendimin se nxeht\u00ebsia dhe rrezatimi UV do ta zhdukin virusin, Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH) tashm\u00eb e kishte demantuar at\u00eb, b\u00ebri me dije\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/04\/06\/africki-scenario-za-koronu-i-neosnovani-optimizam\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">FN Traga\u00e7<\/a>. N\u00eb fund, tragjedia m\u00eb e madhe e shkaktuar nga koronavirusi n\u00eb Serbi ndodhi pik\u00ebrisht gjat\u00eb muajve t\u00eb ver\u00ebs, n\u00eb Novi Pazar dhe rrethinat e saj, ku n\u00eb qershor dhe korrik t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, sipas raporteve t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/rs.n1info.com\/vesti\/a624898-u-novom-pazaru-u-junu-i-julu-sahranjeno-tri-puta-vise-ljudi-nego-prosle-godine\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">medias<\/a>, u varros\u00ebn tre her\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz sesa vitin paraprak.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-11165\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Koj-i-kako-lazese-za-KOVID-19-vo-Srbija.jpg\" alt=\"Koj i kako lazese za KOVID 19 vo Srbija\" \/><\/p>\n<p>Burimi: istinomer.rs\/Zoran Drekalovi\u0107<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 autoriteteve sh\u00ebndet\u00ebsore, dizinformimin n\u00eb lidhje me virusin e ri q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb e p\u00ebrhap\u00ebn edhe njer\u00ebzit n\u00eb pozitat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb shtetit, ministrat, Kryeministri, madje edhe vet\u00eb Presidenti. Portali i verifikimit t\u00eb fakteve\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Istinomer<\/a>\u00a0i cili p\u00ebrve\u00e7 vler\u00ebsimit t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb pretendimeve nga media dhe rrjetet sociale, merret edhe me vlefshm\u00ebrin\u00eb e deklaratave t\u00eb politikan\u00ebve gjat\u00eb pandemis\u00eb, ka v\u00ebrejtur se numri m\u00eb i madh i dizinformatave kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndara nga ana e politikan\u00ebve n\u00eb pushtet me pozita n\u00eb pozita t\u00eb larta drejtuese.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, n\u00eb korrik t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, kur u b\u00eb e qart\u00eb se moti i mir\u00eb nuk do ta largonte koronavirusin, Kryeministrja e Serbis\u00eb,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/szo-rekla-da-ce-lepo-vreme-da-ubije-koronu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ana Brnabi\u00e7<\/a>, u p\u00ebrpoq q\u00eb k\u00ebt\u00eb pretendim kinse t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb nga shum\u00eb autoritete t&#8217;i atribuonte Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH), megjith\u00ebse ky institucion pretendonte t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin muaj, Ministri i Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/szo-ne-dozvoljava-obdukciju-preminulih-od-korone\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Zlatibor Lon\u00e7ar<\/a>\u00a0donte t&#8217;i jepte fund pyetjes se kush vdiq me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nga koronavirusi dhe kush nuk ka th\u00ebn\u00eb se autopsia e atyre q\u00eb vdiq\u00ebn nga kjo s\u00ebmundje \u00ebsht\u00eb e ndaluar nga ana e OBSH-s\u00eb. Mir\u00ebpo, kjo deklarat\u00eb p\u00ebr OBSH-n\u00eb nuk korrespondon as me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, pasi q\u00eb ky institucion, qysh n\u00eb mars t\u00eb vitit t\u00eb kaluar publikoi udh\u00ebzime mbi masat e siguris\u00eb me rastin e autopsis\u00eb s\u00eb t\u00eb ndjer\u00ebve nga koronavirusi, n\u00eb t\u00eb cilat nuk p\u00ebrmendet askund se kjo procedur\u00eb \u00ebsht\u00eb e ndaluar, Pak koh\u00eb m\u00eb her\u00ebt, Presidenti i Serbis\u00eb,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/srbija-osma-u-evropi-po-broju-testiranih-na-milion\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Aleksandar Vu\u00e7iq<\/a>, u mburr n\u00eb TV Hepi, duke th\u00ebn\u00eb se Serbia \u00ebsht\u00eb e teta n\u00eb Evrop\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket numrit t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb testuar p\u00ebr koronavirusin e ri p\u00ebr milion banor\u00eb.<\/p>\n<p>E v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte, q\u00eb madje tridhjet\u00eb e nj\u00eb vende evropiane ishin p\u00ebrpara nesh p\u00ebr sa i p\u00ebrket numrit t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb testuar p\u00ebr milion banor\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/imamo-jednu-od-najnizih-stopa-smrtnosti-od-korone-u-evropi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">shtetar\u00ebt<\/a>\u00a0serb\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/biraci-su-morali-da-nose-maske-i-dezinfikuju-ruke-prilikom-glasanja\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">deklaruan<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/svaki-gradjanin-juzne-koreje-placa-test-na-korona-virus\/\">shum\u00eb<\/a>\u00a0m\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.istinomer.rs\/izjava\/ljudi-mi-testiramo-vise-od-80-odsto-zemalja-eu-i-oni-nas-osudjuju\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tep\u00ebr<\/a>\u00a0dizinformata n\u00eb lidhje me virusin e ri, duke minuar k\u00ebshtu besimin e qytetar\u00ebve n\u00eb aparatin shtet\u00ebror, i cili n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte vendimtar p\u00ebr mbajtjen e qet\u00ebsis\u00eb s\u00eb popullsis\u00eb n\u00eb situat\u00ebn e re t\u00eb krijuar.<\/p>\n<h5><strong>Natyra e dizinformimit rreth koronavirusit dhe p\u00ebrhapja e panikut<\/strong><\/h5>\n<p>Pothuajse t\u00eb gjitha dizinformatat n\u00eb lidhje me pandemin\u00eb e koronavirusit mund t\u00eb ndahen n\u00eb ato q\u00eb sh\u00ebrbyen p\u00ebr p\u00ebrhapjen e narrativ\u00ebs pozitive dhe ato q\u00eb sh\u00ebrbyen p\u00ebr p\u00ebrhapjen e narrativ\u00ebs negative p\u00ebr situat\u00ebn e at\u00ebhershme me shp\u00ebrthimin e virusit t\u00eb ri n\u00eb Serbi. Shum\u00eb informata dhe dizinformata funksiononin sipas sistemit &#8220;nxeht\u00eb-ftoht\u00eb&#8221;, k\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb media n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme u shfaqnin si parashikimet pozitive, ashtu edhe ato negative n\u00eb lidhje me zhvillimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb pandemis\u00eb dhe p\u00ebrfundimit t\u00eb saj. Kjo, si\u00e7 pritej, nj\u00eb qasje e paskrupullt e mediave q\u00eb jan\u00eb t\u00eb orientuara kah fitimi mund t\u00eb interpretohet si &#8220;mbulimi i t\u00ebr\u00eb audienc\u00ebs&#8221;, sepse lexuesit, d\u00ebgjuesit ose shikuesit jan\u00eb m\u00eb t\u00eb prirur t\u00eb konsumojn\u00eb p\u00ebrmbajtje q\u00eb p\u00ebrputhen me q\u00ebndrimet e tyre tashm\u00eb t\u00eb formuara n\u00eb lidhje me nj\u00eb fenomen. Problemi vjen n\u00eb at\u00eb \u00e7ast kur nuk ka asnj\u00eb arsye objektive p\u00ebr optimiz\u00ebm, dhe pik\u00ebrisht kjo po promovohet n\u00eb media. Nj\u00eb praktik\u00eb t\u00eb till\u00eb tashm\u00eb e kemi par\u00eb n\u00eb shembullin e sip\u00ebrp\u00ebrmendur t\u00eb njoftimit p\u00ebr rrezet e forta t\u00eb diellit si nj\u00eb shp\u00ebtimtar nga koronavirusi. Gjithashtu, n\u00eb disa media n\u00eb fillim t\u00eb marsit t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, mund t\u00eb lexohej se \u201c<a href=\"https:\/\/archive.vn\/3DqNq\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">koronavirusi po zhduket<\/a>\u201d. Nj\u00eb problem edhe m\u00eb i madh u krijua nga narrativat negative t\u00eb cilat, s\u00eb bashku me shum\u00eb dizinformata, p\u00ebrhap\u00ebn frik\u00eb dhe panik n\u00eb popullat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat, sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.paragraf.rs\/propisi\/krivicni-zakonik-2019.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kodit Penal t\u00eb Serbis\u00eb<\/a>, k\u00ebrc\u00ebnohet nj\u00eb d\u00ebnim prej 3 muaj deri n\u00eb 3 vjet burg.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shembull i mir\u00eb i nj\u00eb p\u00ebrhapjeje t\u00eb till\u00eb t\u00eb paligjshme t\u00eb panikut \u00ebsht\u00eb teksti i nj\u00eb tabloidi serb q\u00eb merrej me kthimin e diaspor\u00ebs serbe n\u00eb atdheun e tyre n\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb. Ky tabloid fillimisht njoftoi se 100.000 njer\u00ebz do t\u00eb ktheheshin n\u00eb Serbi dhe m\u00eb von\u00eb, n\u00eb faqen e par\u00eb t\u00eb korrigjuar me titullin me shkronja t\u00eb trasha &#8220;RREZIK&#8221;, ai k\u00ebt\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/20\/ne-informerovi-podaci-o-eksploziji-epidemije-nisu-pouzdani\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">shif\u00ebr<\/a>\u00a0e dyfishoi. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin tekst, ky tabloid gjithashtu raportoi se epidemiologu Zoran Radovanovi\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn gjasht\u00eb mij\u00eb t\u00eb kthyer n\u00eb Serbi po mbartnin edhe infeksionin, t\u00eb cilin Dr. Radovanovi\u00e7 e mohoi n\u00eb portalin\u00a0<a href=\"https:\/\/www.raskrikavanje.rs\/covid19\/?str=40&amp;vrsta=dezinformacije\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Raskrikavanje<\/a>. Nj\u00eb shembull tjet\u00ebr i nxitjes iracionale t\u00eb frik\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.vn\/4jPNz\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">shkrimi i mediave<\/a>\u00a0rreth shfaqjes s\u00eb nj\u00eb &#8220;rreziku t\u00eb ri&#8221; n\u00eb form\u00ebn e virusit Hunt, i cili u shfaq n\u00eb Kin\u00eb nd\u00ebrsa &#8220;lufta kund\u00ebr koronavirusit nuk ishte af\u00ebr fundit&#8221;. Sidoqoft\u00eb, nuk b\u00ebhet fjal\u00eb as nga af\u00ebr p\u00ebr nj\u00eb virusi t\u00eb ri, shpjegoi portali\u00a0<a href=\"https:\/\/www.raskrikavanje.rs\/covid19\/?str=20&amp;vrsta=dezinformacije\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Raskrikavanje<\/a>, dhe duket se nuk kishte asnj\u00eb arsye p\u00ebr alarm, duke marr\u00eb parasysh q\u00eb paralelisht me infeksionin global me Kovid-19, pandemia e virusit Hunt nuk shp\u00ebrtheu.<\/p>\n<h5><strong>R\u00ebnia e numrit t\u00eb lajmeve t\u00eb rreme p\u00ebr virusin dhe nj\u00eb val\u00eb g\u00ebnjeshtrash mbi vaksinat<\/strong><\/h5>\n<p>Nd\u00ebrsa koha kalonte nga fillimi i pandemis\u00eb, frekuenca e dizinformatave n\u00eb lidhje me virusin e ri filloi t\u00eb p\u00ebsoj\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie. Sidoqoft\u00eb, ato nuk u zhduk\u00ebn plot\u00ebsisht, por u paraqit pasardh\u00ebsi i tyre &#8211; dizinformatat n\u00eb lidhje me vaksinat kund\u00ebr Kovid-19. Nuk munguan as p\u00ebrhapja iracionale e frik\u00ebs midis qytetar\u00ebve, si p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e vaksinave, ashtu edhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e tjera n\u00eb lidhje me Kovid-19. N\u00eb prill t\u00eb k\u00ebtij viti, nj\u00eb portal serb\u00a0<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20210330013318\/https:\/vaseljenska.net\/2021\/03\/29\/pcr-testovi-sadrze-etilen-oksid-koji-izaziva-rak-video\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kishte shkruar<\/a>\u00a0se &#8220;testet PCR p\u00ebrmbajn\u00eb oksid etileni, i cili shkakton kancer&#8221;. Megjith\u00ebse oksid etileni kancerogjen p\u00ebrdoret me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb sterilizimin e pajisjeve t\u00eb p\u00ebrdorura gjat\u00eb testimit PCR, si\u00e7 shpjegoi\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2021\/04\/10\/sterilizacija-brisa-predstavljena-kao-velika-opasnost-po-zdravlje\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">FN Traga\u00e7<\/a>, p\u00ebrdorimi i k\u00ebtij gazi \u00ebsht\u00eb rregulluar maksimalisht n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb plot\u00ebsoj\u00eb t\u00eb gjitha standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, k\u00ebshtu q\u00eb nuk ka asnj\u00eb arsye p\u00ebr t\u2019u frik\u00ebsuar testimit. Nuk ka arsye p\u00ebr frik\u00eb as nga mushkonjat dhe gjakpir\u00ebsit e tjer\u00eb, megjith\u00ebse, akoma, disa autoritete mjek\u00ebsore dalin n\u00eb publik me pik\u00ebpamje t\u00eb pa argumentuara se mushkonjat, mizat dhe rriqrat\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2021\/06\/17\/transmisija-korone-ili-transmisija-straha\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">transmetojn\u00eb<\/a>\u00a0koronavirusin.<\/p>\n<p>Nj\u00eb vend i ve\u00e7ant\u00eb midis dizinformatave n\u00eb lidhje me Kovid-19 u p\u00ebrket manipulimeve n\u00eb lidhje me vaksinat. Q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb, ishte e qart\u00eb se ndoshta e vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta frenuar ishte vaksinimi i njer\u00ebzve. Ishte gjithashtu e qart\u00eb se intensiteti i propagand\u00ebs tashm\u00eb ekzistuese t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb besojn\u00eb n\u00eb d\u00ebmin q\u00eb shkaktojn\u00eb vaksinat do t\u00eb rritet me fillimin e imunizimit masiv n\u00eb shumic\u00ebn e vendeve. Si\u00e7 pritej, dizinformimi rreth vaksinave ka ekzistuar q\u00eb nga fillimi. N\u00eb mes t\u00eb marsit t\u00eb vitit t\u00eb kaluar,\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/16\/ne-kompanija-medikago-nije-napravila-vakcinu-protiv-virusa-korona\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kishte shkrime<\/a>\u00a0se vaksina ishte prodhuar tashm\u00eb, dhe n\u00eb muajin prill, nj\u00eb portal serb\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/04\/22\/srbija-danas-zadala-britancima-ambiciozan-plan\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">publikoi<\/a>\u00a0se britanik\u00ebt do t\u00eb testonin vaksin\u00ebn e re n\u00eb nj\u00ebqind mij\u00eb njer\u00ebz n\u00eb dit\u00eb. Me fillimin e vaksinimit, filloi edhe nj\u00eb fushat\u00eb agresive e manipulimit kund\u00ebr k\u00ebtij procesi.\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2021\/05\/08\/fajzer-pelcer-studija\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Botoheshin<\/a>\u00a0&#8220;studime zyrtare&#8221; q\u00eb u mungonte metodologjia, por kishin \u00e7ka t\u00eb thonin kund\u00ebr vaksin\u00ebs Pfizer.\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2021\/03\/11\/laz-o-diskriminaciji-nevakcinisanog-pacijenta-u-cupriji\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Thuhej<\/a>\u00a0q\u00eb nj\u00eb spital serb diskriminoi nj\u00eb pacient t\u00eb pavaksinuar, duke refuzuar t\u00eb operonte zemr\u00ebn e tij. Gjithashtu\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/12\/30\/ne-vakcina-moderne-ne-deformise-zene-sa-estetskim-zahvatima\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">paralajm\u00ebrohej<\/a>\u00a0se vaksina e Moderna deformon njer\u00ebzit q\u00eb kan\u00eb pasur intervenime estetike. T\u00eb gjitha k\u00ebto pretendime n\u00eb fund dol\u00ebn t\u00eb pasakta.<\/p>\n<h5><strong>Pasojat e nj\u00eb rr\u00ebke dizinformatash<\/strong><\/h5>\n<p>Sipas nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/wp-content\/uploads\/Korona-i-infodemija-u-Srbiji-2020.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hulumtimi<\/a>\u00a0t\u00eb kryer nga Shkolla e Gazetaris\u00eb n\u00eb Novi Sad n\u00eb prill t\u00eb vitit t\u00eb kaluar mbi baz\u00ebn e pretendimeve t\u00eb rreme t\u00eb analizuara m\u00eb par\u00eb p\u00ebr koronavirusin n\u00eb media dhe n\u00eb internet, shumica e dizinformatave konsistonin nga k\u00ebshillat p\u00ebr parandalimin ose trajtimin e infeksionit me Kovid-19. Nj\u00eb fakt shqet\u00ebsues q\u00ebndron n\u00eb faktin se k\u00ebshillat joefektive t\u00eb tilla si\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/16\/ne-tamjan-ne-stiti-od-korone\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">temjani mbron<\/a>\u00a0nga koronavirusi, ose q\u00eb Kovid-19 mund t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.raskrikavanje.rs\/covid19\/?str=40&amp;vrsta=dezinformacije\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">trajtohet me nj\u00eb solucion<\/a>\u00a0piperi dhe limoni, paraqesin rrezik p\u00ebr qytetar\u00ebt duke mos u provuar t\u00eb mbrojn\u00eb nga s\u00ebmundjet e reja infektive. N\u00eb nj\u00eb moment, n\u00eb media mund t\u00eb lexohej se Tylol Hot (nj\u00eb pluhur me paracetamol q\u00eb trajton ftohjet) n\u00eb kombinim me rakin\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/fakenews.rs\/2020\/03\/18\/estrada-protiv-korone-kad-se-smute-ferveks-i-rakija\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">sh\u00ebron Kovid-19<\/a>, megjith\u00ebse kombinimi i alkoolit dhe paracetamolit \u00ebsht\u00eb i rreziksh\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb mundshme t\u00eb efekteve an\u00ebsore t\u00eb ila\u00e7it.<\/p>\n<p>Pasojat e dezinformatave t\u00eb shumta n\u00eb lidhje me Kovid-19 jan\u00eb ilustruar n\u00eb konfuzionin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb qytetar\u00ebve gjat\u00eb gjith\u00eb pandemis\u00eb, faza e fundit e s\u00eb cil\u00ebs u sh\u00ebnua me nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/rs.n1info.com\/vesti\/vakcina-imamo-cak-cemo-ih-i-proizvoditi-ali-slab-odziv-odlaze-normalan-zivot\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">p\u00ebrgjigje t\u00eb dob\u00ebt<\/a>\u00a0t\u00eb qytetar\u00ebve ndaj imunizimit, megjith\u00ebse vaksinat jan\u00eb n\u00eb dispozicion. Sidoqoft\u00eb, ndoshta m\u00eb shkat\u00ebrruese \u00ebsht\u00eb fakti se shumica e dizinformatave q\u00eb u p\u00ebrhap\u00ebn gjat\u00eb pandemis\u00eb ishin, n\u00eb thelb, leht\u00ebsisht t\u00eb verifikueshme, t\u00eb mohuara tashm\u00eb nga institucionet p\u00ebrkat\u00ebse, ose thjesht t\u00eb pakuptimta, por kjo nuk i ndaloi mediat vendase dhe qytetar\u00ebt me edukim t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm mediatik t&#8217;i p\u00ebrhapin t\u00eb nj\u00ebjtat.<\/p>\n<p>Prandaj, ekziston nj\u00eb nevoj\u00eb e dukshme q\u00eb qytetar\u00ebt, por edhe gazetar\u00ebt tashm\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar, t\u00eb edukohen m\u00eb shum\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e shkrim-leximit digjital, si dhe institucionet kompetente t\u00eb sanksionojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb gjith\u00eb personat p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr p\u00ebrhapjen e frik\u00ebs, g\u00ebnjeshtrave dhe manipulimeve n\u00eb lidhje Kovid-19.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Teksti \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e edicionit \u201c<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/covid-19-sq\/kush-dhe-si-genjeu-per-kovid-19-ne-serbi\/sr-cnr-bs\/prikazni-od-regionot\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Tales from the Region\u201d<\/em><\/strong><\/a><strong><em>initiative led by\u00a0<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/covid-19-sq\/kush-dhe-si-genjeu-per-kovid-19-ne-serbi\/sr-cnr-bs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Res Publica<\/em><\/strong><\/a><strong><em>\u00a0and\u00a0<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/iks.edu.mk\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Institute of Communication Studies,<\/em><\/strong><\/a><strong>\u00a0<em>in cooperation with partners from Montenegro (<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>PCNEN),<\/em><\/strong><\/a><strong><em>), Kroacia (<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.lupiga.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Lupiga<\/em><\/strong><\/a><strong><em>, Kosova,<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/sbunker.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Sbunker<\/em><\/strong><\/a><strong><em>, Serbia,<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/nedavimobeograd.rs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Ne Davimo Beograd<\/em><\/strong><\/a><strong><em>), Bosnja dhe Hercegovina (<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/analiziraj.ba\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Analiziraj.ba<\/em><\/strong><\/a><strong><em>) dhe Greqia (<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/www.macropolis.gr\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong><em>Macropolis<\/em><\/strong><\/a><strong><em>), n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit &#8220;Bashko pikat: politika t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuara p\u00ebrmes pjes\u00ebmarrjes qytetare &#8221; me mb\u00ebshtetjen e Ambasad\u00ebs Britanike n\u00eb Shkup.<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb nj\u00eb moment, n\u00eb media mund t\u00eb lexohej se Tylol Hot (nj\u00eb pluhur me paracetamol q\u00eb trajton ftohjet) n\u00eb kombinim me rakin\u00eb sh\u00ebron Kovid-19, megjith\u00ebse kombinimi i alkoolit dhe paracetamolit \u00ebsht\u00eb i rreziksh\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb mundshme t\u00eb efekteve an\u00ebsore t\u00eb ila\u00e7it. Cili nga artikujt e medias \u00ebsht\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb dhe cili jo? [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":247,"featured_media":7540,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1127,1095],"ppma_author":[251],"class_list":["post-7544","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-1127","tag-histori-nga-rajoni"],"authors":[{"term_id":251,"user_id":247,"is_guest":0,"slug":"ivan-subotic","display_name":"Ivan Suboti\u00e7","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-29.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/download-29.jpg"},"user_url":"","last_name":"Suboti\u00e7","first_name":"Ivan","description":"Ivan Suboti\u00e7 (1997) ka p\u00ebrfunduar studimet e tij themelore p\u00ebr gazetari n\u00eb vitin 2020 n\u00eb Fakultetin Filozofik n\u00eb Novi Sad, q\u00eb kur \u00ebsht\u00eb pun\u00ebsuar n\u00eb portalin FakeNews Traga\u00e7 si gazetar. Ai \u00ebsht\u00eb autor i m\u00eb shum\u00eb se 50 teksteve t\u00eb botuara n\u00eb portalin FakeNews Traga\u00e7 dhe bashk\u00ebautor i disa botimeve t\u00eb Shkoll\u00ebs s\u00eb Gazetaris\u00eb n\u00eb Novi Sad. Ai \u00ebsht\u00eb fitues i \u00c7mimit t\u00eb Universitetit t\u00eb Novi Sadit p\u00ebr pun\u00eb shkencore dhe profesionale t\u00eb student\u00ebve p\u00ebr vitin akademik 2019\/2020. Aktualisht \u00ebsht\u00eb duke ndjekur studimet master n\u00eb fush\u00ebn e komunikimit n\u00eb Fakultetin Filozofik n\u00eb Novi Sad."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7544","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/247"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7544"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7544\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7545,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7544\/revisions\/7545"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7544"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7544"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7544"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7544"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}