{"id":7571,"date":"2022-08-19T15:31:33","date_gmt":"2022-08-19T13:31:33","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7571"},"modified":"2024-09-11T15:33:06","modified_gmt":"2024-09-11T13:33:06","slug":"tabuja-e-edukates-seksuale-ne-shkollimin-primar-dhe-sekondar-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/tabuja-e-edukates-seksuale-ne-shkollimin-primar-dhe-sekondar-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Tabuja e Edukat\u00ebs Seksuale n\u00eb shkollimin primar dhe sekondar n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pavar\u00ebsisht faktit q\u00eb Kosova ka miratuar nj\u00eb kurrikul\u00eb t\u00eb re e cila ka filluar t\u00eb implementohet prej vitit <\/span><a href=\"https:\/\/ipkmasht.rks-gov.net\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Kurrikula-e-bazuar-ne-komkpetenca-2019.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">2017<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">,\u00a0 edukata seksuale nuk figuron si l\u00ebnd\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb shkollat fillore dhe t\u00eb mesme n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb shtetet ku kjo l\u00ebnd\u00eb \u00ebsht\u00eb e futur n\u00eb kurrikul\u00eb,<\/span><a href=\"https:\/\/www.euro.who.int\/__data\/assets\/pdf_file\/0008\/379043\/Sexuality_education_Policy_brief_No_1.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\"> ka dal\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> q\u00eb kjo e fundit promovon vet\u00ebdij\u00ebsimin p\u00ebr sh\u00ebndetit seksual, n\u00eb uljen e numrit t\u00eb shtatzanive t\u00eb pad\u00ebshiruara tek adoleshent\u00ebt, dhe n\u00eb t\u00eb informuarit p\u00ebr s\u00ebmundjet seksualisht t\u00eb transmetueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Edukata seksuale, para s\u00eb gjithash ka p\u00ebr q\u00ebllim t\u2019i pajis\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit me dijen e nevojshme p\u00ebr sh\u00ebndetin seksual, aspektin biologjik t\u00eb riprodhimit, pubertetin, menstruacionet, shtatzanin\u00eb etj. Nd\u00ebrkaq, instrumentet e p\u00ebrpiluara nga <\/span><a href=\"https:\/\/csetoolkit.unesco.org\/toolkit\/getting-started\/what-comprehensive-sexuality-education\"><span style=\"font-weight: 400;\">UNESCO<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> (Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Arsim, Shkenc\u00eb dhe Kultur\u00eb) p\u00ebr edukim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs seksual shkon p\u00ebrtej k\u00ebsaj \u201cdije baz\u00eb\u201d t\u00eb lartp\u00ebrmendur. Pra, edukimi seksual ng\u00ebrthen n\u00eb vetvete vet\u00ebdij\u00ebsimin e nx\u00ebn\u00ebsve p\u00ebr konsentin dhe integritetin trupor, seksualitetin, barazin\u00eb gjinore, dhun\u00ebn, t\u00eb drejtat e njeriut, abuzimin seksual etj. Pra, edukata seksuale gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebrmban dy komponentet: biologjiken dhe shoq\u00ebroren.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb munges\u00eb t\u00eb l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb posa\u00e7me t\u00eb Edukat\u00ebs Seksuale, ajo m\u00ebsohet kalimthi n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb Edukat\u00ebs Qytetare, ku p\u00ebrmenden vet\u00ebm disa komponent\u00eb t\u00eb edukimit seksual. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nx\u00ebn\u00ebsit kurreshtar\u00eb t\u00eb cil\u00ebt parashtrojn\u00eb pyetje, p\u00ebrballen me heshtje apo tallje. Pra, pjesa e librit ku \u00ebsht\u00eb folur p\u00ebr pubertetin, kontraceptiv\u00ebt e s\u00ebmundjet seksualisht t\u00eb transmetueshme \u00ebsht\u00eb kap\u00ebrcyer. K\u00ebshtu, ne vet\u00ebm e kemi tejkaluar kapitullin ku jan\u00eb trajtuar k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje, p\u00ebr t\u00eb mos iu kthyer m\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rezistenca ndaj edukimit seksual n\u00eb shkolla v\u00ebrehet edhe n\u00eb shtetet tjera. Paragjykimi kryesor \u00ebsht\u00eb se edukimi seksual stimulon\u00a0 rritjen e aktivitetit seksual tek t\u00eb miturit. P\u00ebrkundrazi, faktet e thon\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn. N\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.euro.who.int\/__data\/assets\/pdf_file\/0008\/379043\/Sexuality_education_Policy_brief_No_1.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">vendet<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> ku jan\u00eb miratuar programe gjith\u00ebp\u00ebrshir\u00ebse t\u00eb edukat\u00ebs seksuale ka pasur efekt tejet pozitiv tek nx\u00ebn\u00ebsit si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendur m\u00eb lart\u00eb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb raportin e vitit 2018 t\u00eb hartuar nga FES (Friedrich Ebert Stiftung) mbi <\/span><a href=\"https:\/\/library.fes.de\/pdf-files\/bueros\/kosovo\/15289.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">rinin\u00eb kosovare,<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb pjes\u00ebn ku flitet p\u00ebr \u2018m\u00ebnyr\u00ebn e jetes\u00ebs dhe koh\u00ebn e lir\u00eb\u2019, \u00ebsht\u00eb gjetur se vet\u00ebm 40% e t\u00eb rinjve t\u00eb intervistuar t\u00eb cil\u00ebt kishin p\u00ebrvoj\u00eb seksuale kan\u00eb p\u00ebrdorur kontraceptiv\u00eb, 46% kan\u00eb kryer marrdh\u00ebnie seksuale, dhe 19% kan\u00eb refuzuar t\u00eb p\u00ebrgjigjen.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb nd\u00ebrlidhje interesante e t\u00eb dh\u00ebnave nga FES-i ishte se 40% t\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrdorur kontraceptiv\u00eb, rrjedhin nga familje me gjendje t\u00eb mir\u00eb ekonomike, dhe q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfunduar nivele t\u00eb larta arsimi. M\u00eb tutje, ata q\u00eb kan\u00eb pranuar t\u00eb p\u00ebrgjigjen mbi aktivitetin e tyre seksual poashtu rrjedhin nga familje m\u00eb t\u00eb privilegjuara ekonomikisht.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pra, k\u00ebtu vlen t\u00eb shqyrtohet nj\u00eb gj\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme:\u00a0 T\u00eb miturit q\u00eb vijn\u00eb nga familje me status m\u00eb t\u00eb mir\u00eb socio-ekonomik jan\u00eb m\u00eb mir\u00eb t\u00eb informuar dhe jan\u00eb m\u00eb mendjehapur rreth tem\u00ebs s\u00eb seksit. Nd\u00ebrkaq, 19% e nx\u00ebn\u00ebsve q\u00eb nuk duan t\u00eb flasin fare p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb si rezultat i tabus\u00eb q\u00eb mbizot\u00ebron tek familjet e tyre shp\u00ebrfaq nevoj\u00ebn e domosdoshme p\u00ebr l\u00ebnd\u00ebn e Edukat\u00ebs Seksuale n\u00eb shkoll\u00eb.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ndon\u00ebse n\u00eb vendet ku kjo l\u00ebnd\u00eb iu m\u00ebsohet nx\u00ebn\u00ebsve n\u00eb klas\u00eb, nj\u00eb p\u00ebrqindje e lart\u00eb e informatave rreth seksit, seksualitetit dhe kontraceptiv\u00ebve merret jasht\u00eb shkoll\u00ebs. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, t\u00eb rinjt\u00eb nuk ndjehen plot\u00ebsisht rehat t\u2019i diskutojn\u00eb k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje me <\/span><a href=\"https:\/\/www.education.vic.gov.au\/school\/teachers\/teachingresources\/discipline\/physed\/Pages\/aboutwhy.aspx\"><span style=\"font-weight: 400;\">prind\u00ebrit<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> e tyre. Ky n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb indikator tjet\u00ebr q\u00eb nj\u00eb tem\u00eb e till\u00eb duhet t\u00eb hapet n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb sigurt\u00eb ku asnj\u00eb pyetje apo koment nuk gjykohet.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.studyinternational.com\/news\/sex-education\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">Holanda<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> ka edukimin seksual t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebs prej mosh\u00ebs 4 vje\u00e7are\u00a0 (adekuat p\u00ebr mosh\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse), ku fillimisht m\u00ebsohet p\u00ebr respektimin e trupit dhe t\u00eb seksualitetit, me theks te koncepti i \u201cp\u00eblqimit\u201d (<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">consent).<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> Gjithashtu, Belgjika ka program t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb n\u00eb shkolla, ndon\u00ebse m\u00eb eksplicite. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, shtetet si India dhe Kina nuk e kan\u00eb edukat\u00ebn seksuale si l\u00ebnd\u00eb obligative n\u00eb shkolla, dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht jan\u00eb vende me num\u00ebr shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.studyinternational.com\/news\/sex-education\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">aborteve dhe abuzimeve seksuale<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, tema e seksit shihet si di\u00e7ka e turpshme e cila nuk b\u00ebn t\u00eb flitet n\u00eb qarqe familjare e shoq\u00ebrore. Pra, korrelacioni mes t\u00eb informuarit\/m\u00ebsuarit dhe varf\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb i pashmangsh\u00ebm. Raporti i FES-it ka nxjerr\u00eb n\u00eb pah nj\u00eb realitet n\u00eb Kosov\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet mund ta shohim bot\u00ebrisht.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00cbsht\u00eb e domosdoshme p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit kosovar\u00eb t\u00eb marrin informacion dhe dije n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistemike e institucionale nga profesionist\u00eb t\u00eb fush\u00ebs. Edukimi seksual \u00ebsht\u00eb tem\u00eb e cila refuzohet t\u00eb diskutohet n\u00ebn iden\u00eb q\u00eb promovon sjellje t\u00eb rrezikshme e shpeshher\u00eb moralizohet n\u00ebn petkun fetar. Nd\u00ebrkaq, mosinformimi ka pasoja t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, ve\u00e7an\u00ebrisht tek vajzat dhe grat\u00eb. Mungesa e edukimit seksual ka sjell\u00eb shtatzani t\u00eb pad\u00ebshiruara, abuzime, e transmetim t\u00eb s\u00ebmundjeve seksuale. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, edukata seksuale nuk duhet asessi t\u00eb nd\u00ebrlidhet vet\u00ebm e vet\u00ebm me seksin, por si nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb e cila, mbi t\u00eb gjitha, ka p\u00ebr q\u00ebllim ruajtjen e sh\u00ebndetit dhe siguris\u00eb s\u00eb t\u00eb rinjve.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pavar\u00ebsisht faktit q\u00eb Kosova ka miratuar nj\u00eb kurrikul\u00eb t\u00eb re e cila ka filluar t\u00eb implementohet prej vitit 2017,\u00a0 edukata seksuale nuk figuron si l\u00ebnd\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb shkollat fillore dhe t\u00eb mesme n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb shtetet ku kjo l\u00ebnd\u00eb \u00ebsht\u00eb e futur n\u00eb kurrikul\u00eb, ka dal\u00eb q\u00eb kjo e fundit promovon vet\u00ebdij\u00ebsimin p\u00ebr sh\u00ebndetit [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":36,"featured_media":7565,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1130,1135],"ppma_author":[46],"class_list":["post-7571","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-cmesime","tag-edukimi-seksual"],"authors":[{"term_id":46,"user_id":36,"is_guest":0,"slug":"adea-batusha","display_name":"Adea Batusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/adea.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/adea.jpg"},"user_url":"","last_name":"Batusha","first_name":"Adea","description":"Adea Batusha ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs p\u00ebr Filozofi, dhe tani po vazhdon studimet Master n\u00eb Universitetin e Uppsal\u00ebs p\u00ebr Sociologji t\u00eb Arsimit. Si aktiviste politike ka qen\u00eb aktive nga viti 2010, s\u00eb pari n\u00eb L\u00ebvizjen VET\u00cbVENDOSJE! dhe m\u00eb pas n\u00eb Partin\u00eb Socialdemokrate ku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb forumin per politika, specifikisht n\u00eb departamentin e arsimit.\r\n"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7571"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7572,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7571\/revisions\/7572"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7571"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}