{"id":7577,"date":"2022-05-05T15:36:06","date_gmt":"2022-05-05T13:36:06","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7577"},"modified":"2024-09-11T15:37:28","modified_gmt":"2024-09-11T13:37:28","slug":"ndikimi-i-pandemise-covid-19-ne-arsim-dhe-shendetin-mendor-te-femijeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/ndikimi-i-pandemise-covid-19-ne-arsim-dhe-shendetin-mendor-te-femijeve\/","title":{"rendered":"Ndikimi i pandemis\u00eb COVID-19 n\u00eb arsim dhe sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb ka shkaktuar pandemia COVID-19 ka qen\u00eb menaxhimi i situatave n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb vetmitare. Kur them vetmitare, nuk e kam fjal\u00ebn t\u00eb jesh thjesht i vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb, por t\u00eb jesh i vet\u00ebm n\u00eb vijimin e m\u00ebsimeve n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, meq\u00eb e kemi t\u00eb ngulitur se t\u00eb m\u00ebsosh \u00ebsht\u00eb praktik\u00eb kolektive dhe publike.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Instalimi i nj\u00eb mediumi i cili \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebs i m\u00ebsuesit e nx\u00ebn\u00ebsit \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast platformat e ndryshme virtuale t\u00eb cilat kan\u00eb mund\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb realitet \u2013 ka d\u00ebshmuar disa gj\u00ebra. S\u00eb pari, nuk duhet t\u00eb jesh domosdoshm\u00ebrisht i pranish\u00ebm fizikisht q\u00eb t\u00eb jesh nx\u00ebn\u00ebs. S\u00eb dyti, m\u00ebsimi online ka transformuar konceptimin ton\u00eb t\u00eb koh\u00ebs q\u00eb duhet t\u00eb kalojm\u00eb n\u00eb institucione arsimore. Ndon\u00ebse kjo mund t\u00eb shpjegohet p\u00ebrmes shkollave t\u00eb ndryshme t\u00eb mendimit si Funksionalizmit Strukturor: ideja q\u00eb shkolla, p\u00ebrve\u00e7 si institucion q\u00eb ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u2019i aft\u00ebsoj\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme shkencore e shoq\u00ebrore p\u00ebrmes dijes e shkatht\u00ebsive, po ashtu ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb na m\u00ebsoj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/books.google.se\/books\/about\/Social_Structure_Person.html?id=OldqAAAAMAAJ&amp;source=kp_book_description&amp;redir_esc=y\"><span style=\"font-weight: 400;\">socializimin<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nd\u00ebrkaq, vitin e kaluar, socializimi ka kaluar n\u00eb nj\u00eb proces \u201dkriminalizimi\u201d. Distanca sociale ka qen\u00eb nj\u00eb nga fjalit\u00eb q\u00eb kemi d\u00ebgjuar m\u00eb s\u00eb shpeshti, prandaj kthimi n\u00eb shkoll\u00eb ka rezultuar n\u00eb nj\u00eb \u00e7arje mes asaj se si duhet t\u2019i p\u00ebrshtatemi realitetit t\u00eb ri dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u00eb mos e harrojm\u00eb realitetin e vjet\u00ebr. Pritej q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit t\u00eb ktheheshin n\u00eb normalitet pa procesin e normalizimit. Ky proces i normalizimit \u00ebsht\u00eb i lidhur drejtp\u00ebrdrejt me gjendjen e sh\u00ebndetit mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb shkollat \u200b\u200be Kosov\u00ebs.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Por, sh\u00ebndeti mendor vazhdon t\u00eb mos trajtohet n\u00eb shkollat tona. Stigmatizimi i vazhduesh\u00ebm i k\u00ebsaj teme, q\u00eb vjen si pasoj\u00eb e mosdiskutimit publik, ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si trajtohet kjo tem\u00eb n\u00eb institucionet arsimore. Ata q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs n\u00eb prodhimin e kurrikul\u00ebs nacionale dhe teksteve shkollore, jan\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr sigurimin e p\u00ebrfshirjes s\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve n\u00eb sistemin arsimor dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr ata t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrpiqen \u00e7do dit\u00eb me mir\u00ebqenien e tyre mendore t\u00eb cil\u00ebt shkoll\u00ebn si hap\u00ebsir\u00eb ku ata kalojn\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb konsiderueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Shkollat n\u00eb Kosov\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb num\u00ebr tejet t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb psikolog\u00ebve, rreth 87 gjithsej. Pra, ka shum\u00eb shkolla q\u00eb nuk kan\u00eb fare psikolog. P\u00ebrtej faktit q\u00eb kjo vazhdon t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb situat\u00eb jasht\u00ebzakonisht shqet\u00ebsuese, duhet t\u00eb futet n\u00eb ekuacion di\u00e7ka e re, q\u00eb shkon p\u00ebrtej bised\u00ebs me tjetrin si metod\u00eb q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit mund t\u00eb p\u00ebrdorin p\u00ebr shqet\u00ebsimet e tyre. Shqyrtimi i sh\u00ebndetit mendor p\u00ebrtej or\u00ebve specifike q\u00eb mund t\u2019u dedikohen nx\u00ebn\u00ebsve n\u00eb ve\u00e7anti duhet ta ket\u00eb nj\u00eb dimension t\u00eb zgjeruar. Kjo b\u00ebhet e mundshme kur sh\u00ebndeti mendor futet n\u00eb diskursin e p\u00ebrditsh\u00ebm jo vet\u00ebm t\u00eb shkollave, por t\u00eb institucioneve n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sh\u00ebndeti mendor nuk duhet t\u00eb trajtohet si tem\u00eb e izoluar, duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e diskutimeve t\u00eb p\u00ebrditshme. K\u00ebto diskutime duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb hapura dhe duhet t\u2019i p\u00ebrfshijn\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit, t\u00eb m\u00ebsuesit, stafin arsimor dhe prind\u00ebrit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Vitet e pandemis\u00eb kan\u00eb sfiduar \u00e7donj\u00ebrin, q\u00eb izolimi, mungesa e siguris\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen, e panjohura n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb mendimet tona rreth vetes dhe ndaj tjetrit t\u00eb riorganizohen. Pra, \u00ebsht\u00eb gabim dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht e pakuptimt\u00eb q\u00eb nj\u00eb prej institucioneve baz\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb vazhdoj\u00eb thuajse asgj\u00eb nuk ka ndodhur. Tentativa e institucioneve arsimore ta fshij\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb kohore n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn mij\u00ebra nx\u00ebn\u00ebs kan\u00eb kaluar jo q\u00eb \u00ebsht\u00eb e pamundur, por do t\u00eb krijoj\u00eb probleme t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">According to <\/span><a href=\"https:\/\/www.mentallyhealthyschools.org.uk\/risks-and-protective-factors\/lifestyle-factors\/coronavirus-supporting-children-and-young-peoples-mental-health\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">Anna Freud National Centre for Children and Families,<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> qend\u00ebr e cila gjat\u00eb pandemis\u00eb ka publikuar t\u00eb dh\u00ebna falas dhe mjete t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb zbutur efektet e pandemis\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, 54% e nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb kishin pasur probleme m\u00eb sh\u00ebndetin mendor u ishte p\u00ebrkeq\u00ebsuar gjendja pas rifillimit t\u00eb vijimit t\u00eb m\u00ebsimeve. Nj\u00eb nga problemet ky\u00e7 q\u00eb \u00ebsht\u00eb shfaqur \u00ebsht\u00eb riintegrimi i nx\u00ebn\u00ebsve n\u00eb ambientet shkollore. N\u00eb mes t\u00eb izolimit dhe kthimit n\u00eb realitetin e p\u00ebrditsh\u00ebm shkollor, ekziston nj\u00eb paradoks ku kemi nevoj\u00eb p\u00ebr tjetrin por nj\u00ebkoh\u00ebsisht ka rritje t\u00eb ankthit n\u00eb munges\u00eb t\u00eb vetmis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb nga m\u00ebsimet e dala nga pandemia \u00ebsht\u00eb se ambienti shkollor na ndihmon, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht na izolon sepse funksionon si <\/span><a href=\"https:\/\/www.jstor.org\/stable\/20009046?seq=2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u201dinstitucion total\u201d.<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> Ky koncept, q\u00eb vjen nga Erving Goffman, shpjegon \u201dinstitucionet totale\u201d si ambiente ku njer\u00ebzit kalojn\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb caktuar, n\u00eb nj\u00eb vend me rregulla t\u00eb caktuara, t\u00eb shk\u00ebputur nga pjesa e gjer\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb. P\u00ebr shkak se pandemia ka ndalur dhunsh\u00ebm vijimin e k\u00ebtij institucioni pavar\u00ebsisht d\u00ebmit q\u00eb ka shkaktuar paraprakisht, rikthimi n\u00eb t\u00eb ka provuar t\u00eb jet\u00eb po ashtu problematik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cLiris\u00eb\u201d q\u00eb na ka dh\u00ebn\u00eb heqja e masave t\u00eb COVID-19, n\u00eb kuptimin e asaj q\u00eb tash s\u00ebrish b\u00ebhemi pjes\u00eb e nj\u00eb kolektivi leht\u00ebsisht, duhet po ashtu t\u2019i mbivendoset edhe nj\u00eb liri tjet\u00ebr: liria p\u00ebr t&#8217;u rikthyer gradualisht n\u00eb shkoll\u00eb. Duke iu rikthyer ideve t\u00eb mundshme q\u00eb mund t\u00eb materializojn\u00eb k\u00ebt\u00eb liri, nj\u00ebra prej tyre mund t\u00eb jet\u00eb dh\u00ebnia e student\u00ebve nj\u00eb s\u00ebr\u00eb dit\u00ebsh t\u00eb &#8220;sh\u00ebndetit mendor&#8221; ku ata mund t\u00eb zgjedhin t\u00eb mos shkojn\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb dhe t\u00eb b\u00ebjn\u00eb \u00e7far\u00ebdo q\u00eb duan pa u ndier n\u00eb faj apo n\u00eb turp.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, p\u00ebr t\u2019u nd\u00ebrlidhur s\u00ebrish me <\/span><a href=\"https:\/\/www.mentallyhealthyschools.org.uk\/media\/2210\/rebuild-and-recover-brain-breaks.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">Anna Freud National Centre for Children and Families<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, nj\u00eb nga propozimet e k\u00ebsaj qendre ishte futja e pushimeve n\u00eb mes or\u00ebve m\u00ebsimore, gj\u00eb q\u00eb mund t\u2019i ndihmojn\u00eb n\u00eb ata n\u00eb zbutjen e ankthit dhe shqet\u00ebsimeve, duke krijuar nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb sigurt larg m\u00ebsimeve. Gjithsesi, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb hapa t\u00eb nd\u00ebrmerren menj\u00ebher\u00eb. Meq\u00eb transformimet e m\u00ebdha n\u00eb sistemet arsimore jan\u00eb nd\u00ebrmarrje q\u00eb marrin shum\u00eb koh\u00eb, duhet q\u00eb s\u00eb paku t\u00eb nd\u00ebrmerren hapa t\u00eb vegj\u00ebl q\u00eb tregojn\u00eb se ndryshime t\u00eb tjera jan\u00eb diku n\u00eb horizont.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb ka shkaktuar pandemia COVID-19 ka qen\u00eb menaxhimi i situatave n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb vetmitare. Kur them vetmitare, nuk e kam fjal\u00ebn t\u00eb jesh thjesht i vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb, por t\u00eb jesh i vet\u00ebm n\u00eb vijimin e m\u00ebsimeve n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, meq\u00eb e kemi t\u00eb ngulitur se t\u00eb m\u00ebsosh \u00ebsht\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":36,"featured_media":7565,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1130,646,1138],"ppma_author":[46],"class_list":["post-7577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-cmesime","tag-covid-19","tag-shendetin-mendor"],"authors":[{"term_id":46,"user_id":36,"is_guest":0,"slug":"adea-batusha","display_name":"Adea Batusha","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/adea.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/adea.jpg"},"user_url":"","last_name":"Batusha","first_name":"Adea","description":"Adea Batusha ka p\u00ebrfunduar studimet Bachelor n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs p\u00ebr Filozofi, dhe tani po vazhdon studimet Master n\u00eb Universitetin e Uppsal\u00ebs p\u00ebr Sociologji t\u00eb Arsimit. Si aktiviste politike ka qen\u00eb aktive nga viti 2010, s\u00eb pari n\u00eb L\u00ebvizjen VET\u00cbVENDOSJE! dhe m\u00eb pas n\u00eb Partin\u00eb Socialdemokrate ku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb forumin per politika, specifikisht n\u00eb departamentin e arsimit.\r\n"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7578,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7577\/revisions\/7578"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7577"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}