{"id":7694,"date":"2020-06-24T14:42:12","date_gmt":"2020-06-24T12:42:12","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=7694"},"modified":"2024-09-13T14:44:58","modified_gmt":"2024-09-13T12:44:58","slug":"maqedonia-dhe-covid-19-perbindeshi-me-qafen-e-gjate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/maqedonia-dhe-covid-19-perbindeshi-me-qafen-e-gjate\/","title":{"rendered":"Maqedonia dhe COVID-19: P\u00ebrbind\u00ebshi me qaf\u00ebn e gjat\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Tendenca e ngritjes s\u00eb mureve midis shteteve dhe besimi i l\u00ebkundsh\u00ebm n\u00eb rendin shum\u00ebpal\u00ebsh tregon q\u00eb pandemia, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb globale, do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb zgjidhet si nj\u00eb kriz\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb bot\u00ebs. Duke marr\u00eb parasysh t<\/strong><strong>\u00eb<\/strong><strong>\u00a0gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, KOVID-19 \u00ebsht\u00eb testi m\u00eb i madh se sa dhe si Maqedonia mund t\u00eb veproj\u00eb me sukses si nj\u00eb shtet i pavarur n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb po ndryshon kaq shpejt.<\/strong><\/p>\n<p>Edhe pse n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.eurasiagroup.net\/live-post\/future-risks-2019\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">shum\u00eb\u00a0 raporte<\/a>\u00a0t\u00eb rrezikut global, s\u00ebmundjet infektive jan\u00eb shfaqur si nj\u00eb nga k\u00ebrc\u00ebnimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr politik\u00ebn dhe ekonomin\u00eb bot\u00ebrore, n\u00eb fillim t\u00eb vitit 2020 vet\u00ebm disa vende n\u00eb bot\u00eb ishin p\u00ebrgatitur p\u00ebr nj\u00eb pandemi globale t\u00eb nj\u00eb patogjeni t\u00eb ri t\u00eb rrug\u00ebve t\u00eb frym\u00ebmarrjes, deri m\u00eb tani t\u00eb panjohur, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb koronavirusi i ri. Madje edhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/health\/time-for-a-reality-check-america-the-flu-is-a-much-bigger-threat-than-coronavirus-for-now\/2020\/01\/31\/46a15166-4444-11ea-b5fc-eefa848cde99_story.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">reagimet<\/a>\u00a0fillestare ndaj KOVID-19 n\u00eb shum\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs ishin n\u00ebn\u00e7muese.<\/p>\n<h5><strong>Maqedonia n\u00eb koh\u00eb pandemie<\/strong><\/h5>\n<p>Kur u shfaq vatra e par\u00eb e madhe n\u00eb Vuhan, Maqedonia nuk nd\u00ebrmori masa parandaluese t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme kund\u00ebr rrezikut q\u00eb po vinte. Italia isht\u00eb m\u00eb af\u00ebr vendit ton\u00eb; t\u00eb kthyerit e par\u00eb nga vendet e huaja pozitiv\u00eb me KOVID-19 ndez\u00ebn alarmin. Kur u konfirmuan rastet e transmetimeve lokale, filluan testimin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe prezantimin e masave mbrojt\u00ebse m\u00eb rigoroze n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, zbatimi dhe respektimi i t\u00eb cilave ndryshonte n\u00ebp\u00ebr vende t\u00eb ndryshme dhe grupe t\u00eb ndryshme shoq\u00ebrore.<\/p>\n<p>Pasi p\u00ebrhapja e infeksionit u vu n\u00ebn kontroll n\u00eb fillim t\u00eb majit, numri i rasteve filloi t\u00eb rritet p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb qershor. N\u00eb koh\u00ebn e shkrimit, sipas\u00a0<a href=\"https:\/\/www.worldometers.info\/coronavirus\/#countries\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Worldometers<\/a>\u00a0Maqedonia renditet n\u00eb vendin e 53-t\u00eb n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket numrit t\u00eb rasteve p\u00ebr 1 milion banor\u00eb dhe e 34-ta n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr nga numri i vdekjeve p\u00ebr 1 milion\u00eb banor\u00eb.<\/p>\n<p>Kurba e rasteve t\u00eb reja brenda dit\u00ebs n\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb rrafshuar, por ka filluar t\u00eb bjer\u00eb &#8211; duket si &#8220;P\u00ebrbind\u00ebshi Lok Nes&#8221; &#8211; ajo ka nj\u00eb gung\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb bie posht\u00eb dhe nj\u00eb qaf\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb ngrihet n\u00eb qiell. Dallimi \u00ebsht\u00eb se p\u00ebrbind\u00ebshi Lok Nes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krijes\u00eb mitologjike, e krijuar p\u00ebrmes p\u00ebrrallave popullore n\u00eb viset malore skoceze. P\u00ebrbind\u00ebshi yn\u00eb nga grafik\u00ebt \u00ebsht\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb, agresiv dhe vdekjeprur\u00ebs.<\/p>\n<p><em><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-8775\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Makedonija-i-KOVID-19-Cudovisteto-so-dolg-vrat-1.jpg\" alt=\"Makedonija i KOVID 19 Cudovisteto so dolg vrat 1\" \/>Kurba e rasteve t\u00eb reja sipas\u00a0 mesatares n\u00eb jav\u00eb &#8211; burimi:\u00a0<\/em><em><a href=\"https:\/\/www.endcoronavirus.org\/countries\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/www.endcoronavirus.org\/countries<\/a><\/em><em>.\u00a0<\/em><em>Ngjyra e kuqe tregon se Maqedonia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet q\u00eb &#8220;duhet t\u00eb punoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb&#8221;.<\/em>\u00a0<em>Dy kategorit\u00eb e tjera jan\u00eb &#8220;vendet t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb dal\u00eb fitimtar\u00eb nga KOVID-19&#8221; (p\u00ebr shembull, Zelanda e Re) dhe &#8220;vendet q\u00eb pothuajse e kan\u00eb fituar betej\u00ebn&#8221; (Italia).<\/em><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebr momentin nuk \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb n\u00ebse kemi kapacitet p\u00ebr trajtim t\u00eb fort\u00eb dhe pa kompromis t\u00eb infeksionit n\u00eb Maqedoni. N\u00eb Maqedoni, maksima e epidemiologut kryesor amerikan Dr. Fau\u00e7i tha se \u201e<a href=\"https:\/\/thehill.com\/policy\/healthcare\/489636-fauci-you-dont-make-the-timeline-the-virus-makes-the-timeline\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">virusi e p\u00ebrcakton korniz\u00ebn kohore\u00a0<\/a>\u201c \u00a0(dhe jo institucionet) nuk zbatohet. Heqja e gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebrkoi me p\u00ebrshkall\u00ebzimin e nj\u00eb numri t\u00eb rasteve t\u00eb reja. Shtabi i Krizave dhe Komisioni p\u00ebr S\u00ebmundje Infektive kan\u00eb filluar\u00a0<a href=\"https:\/\/novatv.mk\/karadhovski-komisijata-predlozhi-merki-za-ramazanskite-praznitsi-no-krizniot-shtab-gi-promeni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">t\u00eb p\u00ebr\u00e7ahen\u00a0<\/a>. Pas tre muajsh n\u00eb t\u00eb cek\u00ebt, n\u00eb muajin e kat\u00ebrt sistemi \u00ebsht\u00eb zhytur me kok\u00eb n\u00eb cunamin q\u00eb po vjen.Megjithat\u00eb, shteti dhe (jo)gatishm\u00ebria e saj\u00a0 jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb s\u00eb trajtimit t\u00eb pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>Pjesa tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb reagimi i shoq\u00ebris\u00eb &#8211; sjellja e qytetar\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet &#8211; kryesisht, vet\u00ebdija e tyre personale dhe masat e vet\u00eb-mbrojtjes, sjellja n\u00eb familje, n\u00eb bashk\u00ebveprimet e p\u00ebrditshme socio-ekonomike dhe n\u00eb vendin e pun\u00ebs. Maqedonia nuk ishte p\u00ebrjashtim n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Me p\u00ebrjashtim t\u00eb Azis\u00eb Lindore dhe Juglindore, ku p\u00ebrvojat e fundit t\u00eb s\u00ebmundjes infektive kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb vet\u00ebdijen dhe sjelljen kolektive dhe individuale, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, duke mbajtur maska, duke mbajtur distanc\u00ebn fizike, vet\u00eb-izolimin n\u00eb simptomat m\u00eb t\u00eb vogla dhe duke ulur ose ndaluar prodhimin ose aktivitetet e tjera ekonomike, madje edhe pas disa muajve t\u00eb nj\u00eb pandemie globale, nuk jan\u00eb nj\u00eb praktik\u00eb e pranuar p\u00ebrgjith\u00ebsisht. Sigurisht, ky nuk \u00ebsht\u00eb rast vet\u00ebm n\u00eb Maqedoni &#8211; por fakti q\u00eb probleme t\u00eb tilla ekzistojn\u00eb edhe n\u00eb vende t\u00eb tjera nuk mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb ngush\u00ebllim p\u00ebr ask\u00ebnd.<\/p>\n<p>Arsyet p\u00ebr adaptimin e ngadalsh\u00ebm jan\u00eb t\u00eb ndryshme dhe ndryshojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr shtresa dhe grupe t\u00eb ndryshme: diku ekziston nj\u00eb problem i arsimimit, diku ka nj\u00eb problem t\u00eb vullnetit dhe bindjes (shum\u00eb nga bashk\u00ebqytetar\u00ebt tan\u00eb nuk besojn\u00eb se ekziston KOVID-19), diku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrllogaritur rreziku, dhe n\u00eb disa raste b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr munges\u00eb t\u00eb kushteve dhe\u00a0 mund\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrzgjedhjes (p\u00ebr shembull, pun\u00ebtor\u00ebt q\u00eb detyrohen t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb pun\u00eb pavar\u00ebsisht rreziqeve t\u00eb dukshme, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos humbasin pun\u00ebn e tyre). M\u00ebnyra e p\u00ebrhapjes s\u00eb infeksionit, n\u00ebnkupton se ata q\u00eb nuk kujdesen &#8211; si n\u00eb nivelin elitar, ashtu edhe n\u00eb nivelin e qytetar\u00ebve t\u00eb thjesht\u00eb, edhe n\u00ebse jan\u00eb t\u00eb pakt\u00eb (dhe jo t\u00eb gjith\u00eb), kan\u00eb nj\u00eb efekt t\u00eb fort\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale n\u00eb p\u00ebrhapjen e infeksionit.<\/p>\n<h5><strong>Probleme strukturore<\/strong><\/h5>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, bota vazhdon t\u00eb notoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb drejtim t\u00eb panjohur, q\u00eb nga ana tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb burim i nj\u00eb lloji t\u00eb ri t\u00eb pasiguris\u00eb dhe frik\u00ebs edhe n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri si Maqedonia, ku jan\u00eb m\u00ebsuar t\u00eb jetojn\u00eb me pasiguri dhe t\u00eb gjitha llojet e tronditjeve.<\/p>\n<p>Nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim idealist, armiqt\u00eb q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb t\u00ebr\u00eb njer\u00ebzimin duhet t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb ndjeshm\u00ebri m\u00eb t\u00eb madhe, solidaritet dhe bashk\u00ebpunim m\u00eb t\u00eb madh midis njer\u00ebzve, kombeve dhe shteteve. Por realiteti \u00ebsht\u00eb ndryshe. KOVID-19 deri m\u00eb tani ka d\u00ebshmuar t\u00eb jet\u00eb jo vet\u00ebm nj\u00eb bashkues, por nj\u00eb katalizator p\u00ebr antagonizmat ekzistues politik\u00eb dhe ekonomik\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet &#8211; nga rritja e tensioneve midis superfuqive bot\u00ebrore deri te mosbesimi midis t\u00eb af\u00ebrmve dhe fqinj\u00ebve.<\/p>\n<p>Virusi na ka treguar se njohja dhe imagjinata jon\u00eb e kufizuar nuk na lejojn\u00eb m\u00eb t\u00eb parashikojm\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb nj\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr ose mesatar. Por nga ana tjet\u00ebr, ai na dha koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb menduar. M\u00eb shum\u00eb se nj\u00ebqind dit\u00eb t\u00eb jetuarit n\u00ebn nj\u00eb pandemi jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb rishikuar dinamik\u00ebn dhe efektet e Kovid -19 dhe ato q\u00eb kemi m\u00ebsuar p\u00ebr veten ton\u00eb.<\/p>\n<p>Ballafaqimi me kriz\u00ebn me shum\u00eb shtresa t\u00eb shkaktuara nga virusi gjithashtu zbulon dob\u00ebsit\u00eb e shoq\u00ebrive dhe institucioneve &#8211; p\u00ebrfshir\u00eb kund\u00ebrshtimin midis d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr siguri dhe d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr liri njer\u00ebzore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn; midis shenjt\u00ebris\u00eb s\u00eb jet\u00ebs njer\u00ebzore dhe paprekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb veprimtaris\u00eb socio-ekonomike; dhe midis p\u00ebrparimeve t\u00eb jasht\u00ebzakonshme shkencore dhe teknologjike nga nj\u00ebra an\u00eb dhe pozicioneve antishkencore t\u00eb njer\u00ebzve dhe elit\u00ebs dhe masave n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn nga ana tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb Maqedoni, virusi ka b\u00ebr\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb duksh\u00ebm kund\u00ebrshtimin midis nevoj\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb pamje holistike t\u00eb gj\u00ebrave dhe realitetit t\u00eb cop\u00ebzimit t\u00eb sistemit; kund\u00ebrshtimi i sistemit i bazuar n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me publikun p\u00ebrkundrejt parimit t\u00eb pazhvilluar t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve njer\u00ebzore, kund\u00ebrshtimi i sistemit bazuar n\u00eb &#8220;k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb&#8221; e grupeve t\u00eb ndryshme shoq\u00ebrore dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr t&#8217;u kujdesur p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, dhe kund\u00ebrshtimin midis shpres\u00ebs se ndihma mund t\u00eb vij\u00eb\u00a0<em>nga jasht\u00eb<\/em>\u00a0dhe tendencave izoluese q\u00eb i prodhon pandemia.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, ballafaqimi me KOVID-19 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb e madhe, q\u00eb k\u00ebrkon p\u00ebrpar\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb, pik\u00ebpamje holistike t\u00eb gj\u00ebrave, komunikim dhe koordinim efektiv nd\u00ebr-sektorial dhe mobilizim t\u00eb t\u00eb gjitha burimeve t\u00eb mundshme p\u00ebr t\u00eb luftuar infeksionin. Fatkeq\u00ebsisht, ende nuk ka nj\u00eb model n\u00eb bot\u00eb q\u00eb mund ta p\u00ebrmbush\u00eb plot\u00ebsisht k\u00ebt\u00eb sfid\u00eb, megjith\u00ebse disa vende kan\u00eb provuar t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb mira se t\u00eb tjer\u00ebt. Sidoqoft\u00eb, t\u00eb gjitha administratat publike n\u00eb bot\u00eb vuajn\u00eb nga problemi i cop\u00ebzimit dhe irracionalitetit t\u00eb burokracis\u00eb.<\/p>\n<p>Por ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb specifike n\u00eb lidhje me Maqedonin\u00eb \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrndarja e pozicioneve menaxheriale me \u00e7el\u00ebs jo meritor, por partiak dhe etnik, i cili nga ana tjet\u00ebr kontribuon n\u00eb realitetin n\u00eb t\u00eb cilin institucione ose zyrtar\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00ebrhiqen n\u00eb an\u00ebt e ndryshme, dhe jan\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.slobodenpecat.mk\/komisijata-za-zarazni-bolesti-vleze-vo-vrtlogot-na-partiskoto-prepukuvane-megu-vlasta-i-opoziczijata\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">inkorporuar\u00a0<\/a>\u00a0and\u00a0<a href=\"https:\/\/www.slobodnaevropa.mk\/a\/30652598.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">instrumentalizuar\u00a0<\/a>\u00a0n\u00eb realizimin e interesave t\u00eb\u00a0 ve\u00e7anta, madje edhe n\u00eb koh krize.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-8779\" src=\"https:\/\/cdn.respublica.edu.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Makedonija-i-KOVID-19-Cudovisteto-so-dolg-vrat.jpg\" alt=\"Makedonija i KOVID 19 Cudovisteto so dolg vrat\" \/>Burimi: rs.n1info.com<\/p>\n<p>Konteksti maqedonas n\u00eb t\u00eb cilin po zhvillohet KOVID-19 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tok\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht pjellore p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzuar t\u00eb gjitha k\u00ebto probleme kronike. KOVID-19 e gjeti Maqedonin\u00eb me nj\u00eb qeveri teknike, me nj\u00eb mandat t\u00eb kufizuar, ku armiqt\u00eb politik\u00eb ulen s\u00eb bashku p\u00ebr t\u00eb organizuar zgjedhjet e pesta radhazi parlamentare n\u00eb 14 vitet e fundit. Nd\u00ebrsa koha vazhdon dhe data e zgjedhjeve po afrohet, tensionet e brendshme n\u00eb sistem pritet t\u00eb intensifikohen &#8211; jo vet\u00ebm p\u00ebrgjat\u00eb vijave t\u00eb nj\u00ebr\u00ebs parti kund\u00ebr tjetr\u00ebs, por edhe t\u00eb nj\u00eb komisioni kund\u00ebr komisionit tjet\u00ebr, drejtuesve kundrejt personave n\u00eb terren dhe institucioneve kundrejt punonj\u00ebsve t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, politika e epok\u00ebs digjitale bazohet n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb t\u00eb opinionit publik 24\/7, n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb jet\u00ebs son\u00eb. Hap\u00ebsira mediatike (si media tradicionale, ashtu edhe ajo sociale), e cila \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb e kontaminuar me sensacionaliz\u00ebm, kontribuon m\u00eb tej n\u00eb intensifikimin e k\u00ebsaj beteje. Por, duke l\u00ebn\u00eb pas d\u00ebmtimin kolateral, q\u00eb lind n\u00eb fush\u00ebn e ligj\u00ebrimit publik, si rezultat i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb i k\u00ebsaj plejade politiko-mediatike n\u00eb koh\u00ebn e KOVID-19 (dezinformata, lajme t\u00eb rreme ose propagand\u00eb), problemi themelor q\u00eb p\u00ebrballet sistemi \u00ebsht\u00eb disproporcionalisht i madh, nj\u00eb pjes\u00eb e legjitimitetit t\u00eb institucioneve bazohet n\u00eb rezultatin e k\u00ebtyre betejave n\u00eb fush\u00ebn e\u00a0<em>marr\u00ebdh\u00ebnieve me publikun\u00a0<\/em>dhe aq m\u00eb pak n\u00eb\u00a0<em>marr\u00ebdhnien\u00a0 materiale, t\u00eb p\u00ebrditshme (t\u00eb institucioneve) ndaj njeriut.<\/em><\/p>\n<p>\u041ajo konkretisht n\u00ebnkupton q\u00eb edhe n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb pandemis\u00eb fusha e luft\u00ebs p\u00ebr opinionin publik merr n\u00eb dimension disproporcional shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr v\u00ebmendje, burime dhe energji se sa meriton, n\u00eb kurriz t\u00eb frontit n\u00eb laboratore dhe spitale, ose frontit n\u00eb ekonomi. P\u00ebr ata q\u00eb marrin vendime\u00a0 mendimi publik \u00ebsht\u00eb prioritet. Interpretimet dhe besimet subjektive jan\u00eb kriteret me t\u00eb cilat vler\u00ebsohet (jo) suksesi i t\u00eb gjitha sferave t\u00eb tjera. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nd\u00ebrsa debati shum\u00eb i madh rreth KOVID-19 sillet rreth numrit t\u00eb pacient\u00ebve t\u00eb trajtuar, t\u00eb infektuar, t\u00eb sh\u00ebruar dhe t\u00eb vdekur, ato numra vet\u00ebm pjes\u00ebrisht (do t\u00eb) ndikojn\u00eb n\u00eb formimin e politikave; numrat q\u00eb n\u00eb thelb formojn\u00eb politik\u00ebn dhe pozicionet politike jan\u00eb klikimet, p\u00eblqimet dhe p\u00ebrqindja e sondazheve.<\/p>\n<p>S\u00eb treti, problemi i p\u00ebrmasave t\u00eb KOVID-19 k\u00ebrkon manovrim t\u00eb shpejt\u00eb dhe marrjen e vendimeve pa kompromis, shpeshher\u00eb jopopullore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rregullimin e disa prej t\u00eb drejtave themelore t\u00eb njeriut (e drejta p\u00ebr l\u00ebvizje t\u00eb lir\u00eb). N\u00eb fakt, n\u00eb shum\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs jan\u00eb iskenuar\u00a0 protesta kund\u00ebr masave p\u00ebr t\u00eb kufizuar l\u00ebvizjen. N\u00eb Maqedoni, fillimisht, rregullimi relativisht i hersh\u00ebm dhe vendimtar i l\u00ebvizjes ishte nj\u00eb faktor q\u00eb kontribuoi n\u00eb suksesin fillestar n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr KOVID-19.<\/p>\n<p>Por duket se pesha e kund\u00ebrv\u00ebnies ishte shum\u00eb e fort\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur ato lloj masash rigoroze, pak dhe arbitrare, por (nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i sot\u00ebm) masa efektive. Or\u00ebt e gjata dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb policis\u00eb prodhuan pak\u00ebnaq\u00ebsi midis disa personave me pik\u00ebpamje liberale, karaktere t\u00eb hazardit ose thjesht njer\u00ebz q\u00eb nuk donin t\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb sht\u00ebpi; mbyllja e hotelieris\u00eb dhe bizneseve t\u00eb tjera ishte nj\u00eb goditje e madhe p\u00ebr klas\u00ebn e sip\u00ebrmarrjes, por edhe p\u00ebr punonj\u00ebsit e tyre; nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb nga shoq\u00ebrit\u00eb m\u00eb fetare n\u00eb bot\u00eb, ishte e pamundur q\u00eb t\u00eb frenosh bashk\u00ebsit\u00eb fetare dhe besimtar\u00ebt nga p\u00ebrfshirja n\u00eb sjellje t\u00eb rrezikshme gjat\u00eb festave.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebto pjes\u00eb t\u00eb popullat\u00ebs &#8211; dhe ve\u00e7an\u00ebrisht midis besimtar\u00ebve &#8211; ka filluar\u00a0<a href=\"https:\/\/novatv.mk\/karadhovski-komisijata-predlozhi-merki-za-ramazanskite-praznitsi-no-krizniot-shtab-gi-promeni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">nj\u00eb val\u00eb e re<\/a>, m\u00eb e madhe e infeksionit. Por p\u00ebrve\u00e7 asaj q\u00eb sjellja e rrezikshme ka sjell\u00eb at\u00eb q\u00eb kurba t\u00eb marr\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb \u00a0p\u00ebrbind\u00ebshi me qaf\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, lindi edhe nj\u00eb atmosfer\u00eb e re p\u00ebr\u00e7arje, akuza t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb dhe spirale t\u00eb urrejtjes kan\u00eb lindur n\u00eb baza t\u00eb ndryshme (p\u00ebrfshir\u00eb identifikimin etno-fetar). E gjith\u00eb kjo shton nj\u00eb shtres\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb rreziqeve q\u00eb lidhen me KOVID-19, t\u00eb cilat n\u00eb nj\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb daljen nga situata e kriz\u00ebs dhe n\u00eb planin afatmes\u00ebm dhe afatgjat\u00eb rrezikojn\u00eb funksionimin e shoq\u00ebris\u00eb edhe n\u00eb periudh\u00ebn pas pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb kat\u00ebrti, KOVID-19 \u00ebsht\u00eb paradoksalisht kriza m\u00eb e madhe globale e koh\u00ebs son\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb kriza e par\u00eb e madhe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Maqedonia do t\u00eb duhet t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb veten e saj, pa pritje shum\u00eb t\u00eb larta nga bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Krizat aktuale n\u00eb vend jan\u00eb zgjidhur me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje t\u00eb fort\u00eb t\u00eb aktor\u00ebve t\u00eb jasht\u00ebm; q\u00eb u pranua si pjes\u00eb e strategjis\u00eb s\u00eb aktor\u00ebve kryesor\u00eb politik\u00eb. N\u00eb kontekstin e KOVID-19, aktor\u00eb t\u00eb jasht\u00ebm do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm, disa prej t\u00eb cil\u00ebve do t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb zhvillimin e ngjarjeve n\u00eb vend n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, por p\u00ebr shkak se ata vet\u00eb p\u00ebrballen me sfidat e kap\u00ebrcimit dhe rikuperimit nga kriza, ata do t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb pjes\u00ebmarrje shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb k\u00ebto ngjarje krahasuar me p\u00ebrvojat e m\u00ebparshme ku roli i tyre ishte vendimtar.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, tendenca e ngritjes s\u00eb mureve midis shteteve dhe besimi i l\u00ebkundsh\u00ebm n\u00eb rendin multilateral, tregon at\u00eb q\u00eb pandemia, n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb krize globale, do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb zgjidhet si nj\u00eb kriz\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb bot\u00ebs. Duke marr\u00eb parasysh gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, KOVID-19 \u00ebsht\u00eb testi m\u00eb i madh lidhur me at\u00eb se sa dhe si Maqedonia mund t\u00eb veproj\u00eb me sukses si nj\u00eb shtet i pavarur n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb ndryshon kaq shpejt.<\/p>\n<h5><strong>Detyra p\u00ebr t\u00eb par\u00eb p\u00ebrpara<\/strong><\/h5>\n<p>Pasqyrimi n\u00eb rritje i situat\u00ebs nuk na lejon t\u00eb dukemi shum\u00eb optimist\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb do t\u00eb vij\u00eb. Ky tekst, lindja e &#8220;p\u00ebrbind\u00eb\u0455hit me qaf\u00eb t\u00eb gjat\u00eb&#8221; q\u00eb ndoshta do t\u00eb na ndjek\u00eb p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn disa muaj m\u00eb shum\u00eb, e lokalizon at\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb momente individuale, por edhe n\u00eb faktor\u00eb strukturor\u00eb q\u00eb kryesisht paracaktojn\u00eb ato momente, dhe pjes\u00ebrisht paracaktojn\u00eb rezultatin q\u00eb ne e shohim sot:\u00a0<strong>ndoshta nuk mund t\u00eb\u00a0<\/strong><strong>ndodhte\u00a0<\/strong><strong>ndryshe.<\/strong>\u00a0Por, ky paracaktim p\u00ebr nj\u00eb rezultat mjaft t\u00eb pafavorsh\u00ebm n\u00eb shkall\u00eb shoq\u00ebrie nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb ne jemi t\u00eb pafuqish\u00ebm n\u00eb nivelin individual dhe se duhet t&#8217;i dor\u00ebzohemi situat\u00ebs &#8211; por p\u00ebrkundrazi. Na pret nj\u00eb betej\u00eb e gjat\u00eb dhe e v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb dy fronte.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, sot mund t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb p\u00ebrs\u00ebrisim se duhet t\u00eb mbijetojm\u00eb. Kur &#8220;fotografia e madhe&#8221; \u00ebsht\u00eb e frikshme,\u00a0<strong>p\u00ebrgjegj\u00ebsia individuale<\/strong>\u00a0\u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb i detyrohen vetes dhe t\u00eb dashurve t\u00eb tyre. Por edhe m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb fronti i dyt\u00eb &#8211; dhe ky \u00ebsht\u00eb\u00a0<strong>fronti i t\u00eb menduarit pro-aktiv, veprimit dhe (para)\u00a0 mobilizimit.<\/strong>\u00a0P\u00ebrbind\u00ebshi, pa marr\u00eb parasysh sa \u00ebsht\u00eb nj\u00eb burim frike dhe vuajtjeje, \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb e madhe, e cila tregon qart\u00eb t\u00eb gjitha dob\u00ebsit\u00eb dhe t\u00eb metat e bot\u00ebs q\u00eb prodhuan k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb dhe q\u00eb nuk do t\u00eb mbijetoj\u00eb. Nd\u00ebrsa bota e vjet\u00ebr ngadal\u00eb venitet n\u00eb kujtimet tona, hapet horizonti p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb re, m\u00eb t\u00eb mir\u00eb &#8211; megjith\u00ebse nuk kemi asnj\u00eb garanci se \u00e7far\u00eb lloj bote t\u00eb re do t\u00eb jetojm\u00eb n\u00eb disa muaj ose vite duke filluar q\u00eb tani. Virusi na ka treguar q\u00eb njohja dhe imagjinata jon\u00eb e kufizuar nuk na lejojn\u00eb m\u00eb t\u00eb parashikojm\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb nj\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr ose t\u00eb mes\u00ebm.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, ky horizont i s\u00eb ardhmes, e kombinuar me faktin se mundimi dhe puna tani p\u00ebr secilin nga ne \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe, tregon at\u00eb q\u00eb kriza COVID-19 gjithashtu ka potencial emancipues. Shteti ka p\u00ebr detyr\u00eb, paralelisht me luft\u00ebn kund\u00ebr virusit, ta njoh\u00eb dhe p\u00ebrdor\u00eb k\u00ebt\u00eb potencial. Konkretisht , t\u00eb kuptuarit e kompleksitetit q\u00eb do t\u00eb ballafaqohemi n\u00eb vazhdim, duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb shtetit dhe diskursit publik. P\u00ebrve\u00e7 Shtabit t\u00eb Krizave, Maqedonia ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb organ t\u00eb pavarur k\u00ebshillimor q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb kuptoj\u00eb t\u00eb ardhmen e panjohur, dhe i cili do t\u00eb synoj\u00eb t\u00eb vendos\u00eb parametrat themelor\u00eb konceptual\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si shteti &#8211; i rr\u00ebnuar nga KOVID-19, por edhe nga stresi i amortizuar nga t\u00eb gjitha krizat e m\u00ebparshme, dhe me nj\u00eb struktur\u00eb t\u00eb l\u00ebkundur &#8211; do t\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrtohet dhe t\u00eb p\u00ebrshtatet. Ky organ do t\u00eb duhet t\u00eb veproj\u00eb madje edhe kund\u00ebr rrjedh\u00ebs politike dhe t\u00eb rivendos\u00eb besimin tek njohuria, shkenca dhe paprekshm\u00ebria e shpirtit njer\u00ebzor. Se sa do t\u00eb ndikoj\u00eb puna e k\u00ebtij organi t\u00eb politikat, kjo mbetet t\u00eb shihet. Deri at\u00ebher\u00eb, t\u00eb jemi sh\u00ebndosh\u00eb e mir\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Iniciativa\u00a0<strong>&#8220;<\/strong><a href=\"https:\/\/respublica.edu.mk\/blog-sq\/politika-sq\/maqedonia-dhe-kovid-19-perbindeshi-me-qafen-e-gjate\/sq\/prikazni-od-regionot\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Tregime nga rajoni<\/a><strong>&#8220;<\/strong>\u00a0zbatohet nga Res Publica dhe Instituti p\u00ebr Studime t\u00eb Komunikimit \u2013 IKS (Maqedonia), n\u00eb bashk\u00ebpunim me\u00a0<a href=\"https:\/\/idmalbania.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Institutin p\u00ebr Demokraci dhe Nd\u00ebrmjet\u00ebsim<\/a>\u00a0(Shqip\u00ebri),\u00a0<a href=\"https:\/\/analiziraj.ba\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Analizo.ba<\/a>\u00a0(BeH),\u00a0<a href=\"https:\/\/www.radiokim.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u0420radio KIM<\/a>\u00a0(Kosov\u00eb),\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sbunker<\/a>\u00a0(Kosov\u00eb) nisma qytetare\u00a0<a href=\"https:\/\/nedavimobeograd.rs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ne davimo Beograd<\/a>\u201c (Serbi) dhe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.pcnen.com\/portal\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">PCNEN),<\/a>\u00a0(Mali i Zi).<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tendenca e ngritjes s\u00eb mureve midis shteteve dhe besimi i l\u00ebkundsh\u00ebm n\u00eb rendin shum\u00ebpal\u00ebsh tregon q\u00eb pandemia, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb globale, do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb zgjidhet si nj\u00eb kriz\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb bot\u00ebs. Duke marr\u00eb parasysh t\u00eb\u00a0gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, KOVID-19 \u00ebsht\u00eb testi m\u00eb i madh se sa dhe si Maqedonia [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":466,"featured_media":7684,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1155],"ppma_author":[1182],"class_list":["post-7694","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-tregime-nga-rajoni"],"authors":[{"term_id":1182,"user_id":466,"is_guest":0,"slug":"anastas-vangeli","display_name":"Anastas Vangeli","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5a97bb5cdebf5474793e06c4346ad5a840785749555d6c7675451cc8c0b87b93?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Vangeli","first_name":"Anastas","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/466"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7694"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7694\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7695,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7694\/revisions\/7695"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7694"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=7694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}