{"id":771,"date":"2023-09-27T14:06:36","date_gmt":"2023-09-27T14:06:36","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=771"},"modified":"2024-12-09T10:58:09","modified_gmt":"2024-12-09T08:58:09","slug":"punetoret-e-huaj-ne-tregun-kosovar-si-duhet-te-reagoje-qeveria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/punetoret-e-huaj-ne-tregun-kosovar-si-duhet-te-reagoje-qeveria\/","title":{"rendered":"Pun\u00ebtor\u00ebt e huaj n\u00eb tregun kosovar: si duhet t\u00eb reagoj\u00eb Qeveria?"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve vendas, kompanit\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb po i k\u00ebrkojn\u00eb ata n\u00ebp\u00ebr vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, kryesisht nga disa shtete\u00a0<a href=\"https:\/\/www.evropaelire.org\/a\/fuqia-punetore-shtetet-aziatike-\/32529517.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">aziatike<\/a>\u00a0si Bangladeshi, Nepali, India dhe Turqia.<\/p>\n<p>Sipas Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, n\u00eb gjat\u00eb gjasht\u00ebmujorin e par\u00eb k\u00ebt\u00eb vit jan\u00eb paraqitur 1,858 k\u00ebrkesa p\u00ebr lejeq\u00ebndrim n\u00eb Kosov\u00eb nga shtetas t\u00eb huaj, prej tyre 1,391 kan\u00eb fituar lejeq\u00ebndrim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllime pune.<\/p>\n<p>Trendi i rritjes s\u00eb emigrant\u00ebve t\u00eb huaj n\u00eb vend vjen si rezultat i\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91396\/paradoks-kosovar-papunesi-e-larte-dhe-mungese-e-punetoreve\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ndryshimeve<\/a>\u00a0n\u00eb tregun kosovar, ku papun\u00ebsia ka sh\u00ebnuar ulje.<\/p>\n<p>Sipas Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (<a href=\"https:\/\/askdata.rks-gov.net\/pxweb\/sq\/ASKdata\/ASKdata__Labour%20market__Anketa%20e%20Fuqis%c3%ab%20Pun%c3%abtore__Quarterly%20labour%20market\/tab20.px\/table\/tableViewLayout1\/?loadedQueryId=cf4f30e5-0e09-4f5f-8929-54b3070e2e83&amp;timeType=item\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ASK<\/a>), n\u00eb tremujorin e fundit t\u00eb 2021 niveli i papun\u00ebsis\u00eb ishte 19.9%, nd\u00ebrkaq n\u00eb tremujorin e fundit t\u00eb 2022 papun\u00ebsia \u00ebsht\u00eb 11.8%.<\/p>\n<p>Nj\u00ebkoh\u00ebsisht,\u00a0<a href=\"https:\/\/euronews.al\/rreth-43-mije-qytetare-jane-larguar-nga-kosova-ne-2021\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">largimi<\/a>\u00a0i kosovar\u00ebve nga vendi po vazhdon duke liruar hap\u00ebsira p\u00ebr vende t\u00eb pun\u00ebs, sidomos n\u00eb sektor\u00ebt e gastronomis\u00eb, nd\u00ebrtimtaris\u00eb, bujq\u00ebsis\u00eb dhe prodhimtaris\u00eb, mes t\u00eb tjerash.<\/p>\n<p>K\u00ebto zhvillime n\u00ebnkuptojn\u00eb indikacione q\u00eb tregu kosovar n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb divers.<\/p>\n<p><strong>Si ndikojn\u00eb emigrant\u00ebt n\u00eb ekonomin\u00eb komb\u00ebtare?<\/strong><\/p>\n<p>Organizata p\u00ebr Bashk\u00ebpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), p\u00ebrmes nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/migration\/OECD%20Migration%20Policy%20Debates%20Numero%202.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">raporti<\/a>, kishte p\u00ebrmendur nj\u00eb mori benefitesh q\u00eb emigracioni ka p\u00ebr ekonomin\u00eb komb\u00ebtare, e cila pranon emigrant\u00ebt.<\/p>\n<p>Numri i emigrant\u00ebve shnd\u00ebrrohet n\u00eb fuqi pun\u00ebtore dhe rrjedhimisht kjo e rrit konkurrueshm\u00ebrin\u00eb n\u00eb treg, si dhe nxit inovacionin e zhvillimin teknologjik.<\/p>\n<p>Shtimi i fuqis\u00eb pun\u00ebtore rrit fuqis\u00eb bler\u00ebse dhe ndihmon n\u00eb rritjen e taksapaguesve, e m\u00eb pas edhe n\u00eb ngritjen e t\u00eb hyrave buxhetore t\u00eb nj\u00eb shteti, thot\u00eb raporti i OECD-s\u00eb.<\/p>\n<p>Po ashtu, me ndryshimin e gjeneratave tek emigrant\u00ebt rritet edhe niveli i arsimimit q\u00eb p\u00ebrkthehet edhe me produktivitet t\u00eb shtuar t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb klas\u00ebs pun\u00ebtore.<\/p>\n<p>Tregu ka m\u00eb shum\u00eb konsumator\u00eb e pun\u00ebtor\u00eb, si dhe nevoj\u00eb t\u00eb shtuar p\u00ebr mbulimin e k\u00ebrkes\u00ebs \u2013 elemente pozitive p\u00ebr nj\u00eb ekonomi, sidomos kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb tranzicion.<\/p>\n<p><strong>Hapat q\u00eb duhet t\u2019i nd\u00ebrmarr\u00eb Qeveria e Kosov\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Kosova nuk \u00ebsht\u00eb vend i madh me popullsi, e as me sip\u00ebrfaqe\u00a0<a href=\"https:\/\/www.worlddata.info\/europe\/kosovo\/index.php\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">gjeografike<\/a>, si dhe nuk ofron mir\u00ebqenie t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr qytetar\u00ebt e saj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb nuk pritet ndonj\u00eb fluks emigrant\u00ebsh q\u00eb do t\u00eb ndryshonin ndjesh\u00ebm demografin\u00eb kosovare.<\/p>\n<p>Por, prezenca e tyre mund t\u00eb hetohet dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb Qeveria duhet t\u00eb ket\u00eb strategji p\u00ebr trajtimin e tyre.<\/p>\n<p>Fillimisht, Ligji i kontestuar p\u00ebr Pag\u00ebn Minimale 250 euro duhet t\u00eb rritet, sepse ka rrezik q\u00eb t\u00eb ket\u00eb kompani t\u00eb cilat mund t\u00eb abuzojn\u00eb me pun\u00ebtor\u00ebt e huaj p\u00ebrmes k\u00ebsaj page.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pag\u00eb minimale s\u00eb paku 350 euro neto do t\u00eb p\u00ebrputhej edhe me ndryshimet e tregut, meq\u00eb tash paga mesatare neto ka kaluar mbi\u00a0<a href=\"https:\/\/askdata.rks-gov.net\/pxweb\/sq\/ASKdata\/ASKdata__Labour%20market__Niveli%20i%20Pagave\/tab01.px\/table\/tableViewLayout1\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">500<\/a>\u00a0euro.<\/p>\n<p>M\u00eb pas, qeveria do t\u00eb duhej t\u00eb zhvilloj\u00eb nj\u00eb mori politikash q\u00eb do t\u00eb ndihmonin emigrant\u00ebt p\u00ebr integrim m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb, p\u00ebr t\u00eb minimizuar sfidat dhe problemet eventuale.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej k\u00ebtyre politikave \u00ebsht\u00eb edhe ofrimi i asistenc\u00ebs falas ligjore p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb kohore 2-vje\u00e7are. Kjo kategori kalon fillimisht n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb varg procedurash dokumentacioni, k\u00ebshtu q\u00eb Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb duhet ta krijoj\u00eb nj\u00eb zyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr nevojat ligjore t\u00eb emigrant\u00ebve.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb periudh\u00ebs fillestare, hapi ky\u00e7 p\u00ebr integrim \u00ebsht\u00eb gjuha. Qeveria nevojitet q\u00eb t\u00eb subvencionoj\u00eb kurset e gjuh\u00ebs p\u00ebr s\u00eb paku p\u00ebr nivelin A2 t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb emigrant\u00ebt do t\u00eb b\u00ebheshin gati p\u00ebr p\u00ebrfshirjen n\u00eb treg.<\/p>\n<p>Pun\u00ebsimi m\u00eb pas \u00ebsht\u00eb m\u00eb kompleks \u2013 Kosova \u00ebsht\u00eb ekonomi e tregut dhe nevojat e k\u00ebrkes\u00ebs pun\u00ebtore i p\u00ebrcakton tregu. \u00c7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb shteti \u00ebsht\u00eb t\u2019u mund\u00ebsoj\u00eb emigrant\u00ebve mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t\u00eb aplikojn\u00eb n\u00eb \u201cSuper Puna\u201d, nj\u00eb program ku shteti paguan 250 euro p\u00ebr gjasht\u00eb muaj, nd\u00ebrkaq pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi mund t\u00eb shtoj\u00eb mjete financiare sipas d\u00ebshir\u00ebs.<\/p>\n<p>Sigurisht nj\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/op-ed\/91810\/oferta-e-kurtit-per-zbutjen-e-papunesise-nuk-mjafton\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">program<\/a>\u00a0i till\u00eb duhet t\u00eb reformohet si n\u00eb aspektin financiar, n\u00eb at\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs, ashtu edhe n\u00eb koh\u00ebzgjatjen kohore t\u00eb kontrat\u00ebs, dhe p\u00ebrdit\u00ebsimi i programit t\u00eb vlej\u00eb p\u00ebr gjith\u00eb \u2013 vendasit dhe emigrant\u00ebt.<\/p>\n<p>N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb pun\u00ebsimit, emigrant\u00ebt kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr konsulenca, pra njohjen e kompanive, p\u00ebrpilimin e CV-s\u00eb e deri te trajnimet p\u00ebr treg t\u00eb pun\u00ebs. Brenda Ministris\u00eb s\u00eb Brendshme duhet t\u00eb krijohet nj\u00eb departament shtes\u00eb q\u00eb trajton specifikisht k\u00ebrkesat p\u00ebr ndihm\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj shtrese shoq\u00ebrore.<\/p>\n<p>P\u00ebrkund\u00ebr se shteti mund ta luaj\u00eb nj\u00eb rol progresiv, megjithat\u00eb n\u00eb terren ka shum\u00eb akter\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb edhe subjekte q\u00eb shkelin ligjin, qoft\u00eb duke manipuluar me \u00e7mimet e qirave, t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve, etj.<\/p>\n<p>Autoriteti Kosovar i Konkurenc\u00ebs (AAK), si dhe Inspektorati i Pun\u00ebs, duhet t\u00eb aktivizohen edhe n\u00eb mbrojtjen e k\u00ebsaj kategorie shoq\u00ebrore q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e predispozuar t\u00eb p\u00ebrballet me situata t\u00eb tilla abuzimi dhe diskriminimi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve vendas, kompanit\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb po i k\u00ebrkojn\u00eb ata n\u00ebp\u00ebr vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, kryesisht nga disa shtete\u00a0aziatike\u00a0si Bangladeshi, Nepali, India dhe Turqia. Sipas Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, n\u00eb gjat\u00eb gjasht\u00ebmujorin e par\u00eb k\u00ebt\u00eb vit jan\u00eb paraqitur 1,858 k\u00ebrkesa p\u00ebr lejeq\u00ebndrim n\u00eb Kosov\u00eb nga shtetas t\u00eb huaj, prej tyre 1,391 [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":13,"featured_media":9690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[691,483,664],"ppma_author":[23],"class_list":["post-771","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinion","tag-economy","tag-government","tag-kosovo"],"authors":[{"term_id":23,"user_id":13,"is_guest":0,"slug":"sefer-zogaj","display_name":"Sefer Zogaj","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/seferi2.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/seferi2.jpg"},"user_url":"","last_name":"Zogaj","first_name":"Sefer","description":"Sefer Zogaj ka p\u00ebrfunduar studimet bachelor n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Fakultetin Ekonomik. Gjat\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb mesme ka filluar t\u00eb shkruaj v\u00ebshtrime p\u00ebr Gazet\u00ebn \u201cEpoka e Re\u201d, m\u00eb pas edhe p\u00ebr mediat e Shqip\u00ebris\u00eb si \u201cAlbeu\u201d dhe \u201cShekulli\u201d. Ai \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb studimeve master n\u00eb Fakultetin Ekonomik. Gjat\u00eb studimeve ka punuar n\u00eb nj\u00eb mori mediash si Intro, Ballkani, Insajderi.com, Shqip.com dhe tash KTV. Seferi \u00ebsht\u00eb poashtu pjes\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb civile p\u00ebrmes Institutit p\u00ebr K\u00ebrkime Ekonomike. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, e ka menaxhuar edhe nj\u00eb biznes t\u00eb vog\u00ebl \u201cGift of Heart\u201d q\u00eb kryesisht \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me shitje online. Interesimi i tij kryesor n\u00eb jet\u00eb \u00ebsht\u00eb studimi i shkencave sociale."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/771","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=771"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/771\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":772,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/771\/revisions\/772"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=771"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=771"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=771"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=771"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}