{"id":8183,"date":"2021-03-31T09:58:40","date_gmt":"2021-03-31T07:58:40","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=8183"},"modified":"2024-10-10T10:02:03","modified_gmt":"2024-10-10T08:02:03","slug":"dezinformimi-ne-ballkanin-perendimor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/dezinformimi-ne-ballkanin-perendimor\/","title":{"rendered":"Dezinformimi n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor"},"content":{"rendered":"<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Rajoni i Ballkanit Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i cenuesh\u00ebm ndaj dezinformimit nga jasht\u00eb, i cili \u00ebsht\u00eb shtuar n\u00eb vitet e fundit. Pse ngjan kjo? \u00c7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebr ta ndalur?<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Demonizimi i Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe NATO-s; paraqitja e BE-s\u00eb si e dob\u00ebt dhe e ndar\u00eb; reklamimi i fuqis\u00eb ushtarake t\u00eb Rusis\u00eb dhe superioritetit t\u00eb vaksinave, dhe pretendimi se prodhuesit per\u00ebndimor\u00eb t\u00eb vaksinave jan\u00eb t\u00eb korruptuar; zmadhimi i perceptimit t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimeve, miteve dhe tensioneve etnike \u2013 k\u00ebto jan\u00eb disa nga temat m\u00eb t\u00eb shpeshta t\u00eb dezinformimit q\u00eb promovohen nga Kremlini n\u00eb mediat n\u00eb gjuh\u00ebn serbe n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Serbia jan\u00eb m\u00eb t\u00eb prekurat nga operacionet informative ruse q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb Bashkimin Europian dhe NATO-n n\u00eb rajon.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb nj\u00eb kuptim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, dezinformimi \u00ebsht\u00eb fenomen i p\u00ebrhapur n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor i shkaktuar nga faktor\u00ebt e brendsh\u00ebm. Pa p\u00ebrjashtim, t\u00eb gjitha kombet n\u00eb rajon jan\u00eb t\u00eb prekura. Kur \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtja te dezinformimi nga jasht\u00eb, Serbia konsiderohet epiqend\u00ebr. <\/span><a href=\"https:\/\/www.europarl.europa.eu\/RegData\/etudes\/STUD\/2020\/653621\/EXPO_STU(2020)653621_EN.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">Studimi i fundit<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> rreth dezinformimit nga Parlementi Europian e quajti \u201ctrampolin\u00eb p\u00ebr operancionet e dezinformimit rus n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rrjedhja e informacionit mes vendeve n\u00eb rajon nuk njeh kufi. Lidhjet e ngushta shoq\u00ebrore, historike dhe kulturore mes Serbis\u00eb, entitetit t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb Bosnj\u00ebs n\u00eb Republika Srpska dhe Mal t\u00eb Zi, n\u00ebnkuptojn\u00eb se gati t\u00eb gjitha narrativat mediale, p\u00ebrfshi dezinformimin, rrjedhin p\u00ebrgjat\u00eb kufive n\u00eb baza ditore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrmbajtja mediale n\u00eb serbisht e sponsorizuar nga Kremlini prodhohet, ribotohet, dhe shp\u00ebrndahet gj\u00ebr\u00ebsisht p\u00ebrgjat\u00eb rajonit. Ajo konsumohet nga miliona njer\u00ebz n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb brishta dhe me ndarje t\u00eb brendshme, n\u00eb nj\u00eb rajon q\u00eb ka mbajtur tradicionalisht qendrim pozitiv ndaj Rusis\u00eb dhe ku perceptimet ende ndikohen nga konfliktet etnike t\u00eb viteve 1990 dhe fushat\u00ebs ajrore t\u00eb NATO-s n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb mars 1999. Ndryshe nga krahu lindor i BE-s\u00eb dhe shtetet an\u00ebtare t\u00eb NATO-s, rajonit i mungojn\u00eb p\u00ebrvojat historike negative me Mosk\u00ebn, me t\u00eb cil\u00ebn kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt fen\u00eb ortodokse.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrtej paraqitjeve idealiste t\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsis\u00eb s\u00eb Rusis\u00eb dhe armatimeve t\u00eb saj, dezinformatat e tilla demonizojn\u00eb NATO-n dhe Shtetet e Bashkuara, ndezin tensionet etnike dhe paraqesin Bashkimin Europian si organizat\u00eb jofunksionale, raciste, dhe anti-serbe. Kjo zmadhon perceptimet e k\u00ebrc\u00ebnimit ndaj popullat\u00ebs ortodokse si dhe kultur\u00ebn e kujtes\u00ebs q\u00eb e paraqet Rusin\u00eb dhe Bashkimin Sovjetik si mbrojt\u00ebse t\u00eb fuqishme p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/carnegieendowment.org\/2019\/02\/06\/russia-s-game-in-balkans-pub-78235\"><span style=\"font-weight: 400;\">Shp\u00ebrfaqja<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> e k\u00ebtyre narrativave n\u00eb Bosnje dhe Hercegovin\u00eb, Mal t\u00eb Zi dhe Serbi rast\u00ebson me aneksimin ilegal t\u00eb Krimes\u00eb m\u00eb 2014. Sh\u00ebrbimi i lajmeve Sputnik u nis n\u00eb gjuh\u00ebn serbe n\u00eb shkurt 2015, i cili u pasua nga Russia Beyond. Jan\u00eb shfaqur dhjet\u00ebra portale me dhe pa impressum (d.m.th. deklarat\u00eb ligjore t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb dhe autor\u00ebsis\u00eb), q\u00eb gjenerojn\u00eb dhe shp\u00ebrndajn\u00eb mesazhe t\u00eb ngjashme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Me koh\u00eb, <\/span><a href=\"https:\/\/balkaninsight.com\/2020\/08\/31\/how-fake-news-spreads-mainstream-media-republish-suspect-sites-stories\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">media t\u00eb ndryshme p\u00ebrfshi media t\u00eb njohura<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb vendet e prekura, filluan t\u00eb p\u00ebrdorin n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebrmbajtje me dezinformata t\u00eb huaja. Kjo u b\u00eb e mundur p\u00ebr shkak t\u00eb ambientit medial t\u00eb <\/span><a href=\"http:\/\/www.mecodem.eu\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Banjac-Lohner-Neverla-2016_Mapping-structural-conditions-of-journalism-in-Serbia.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">karakterizuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> nga tabloidizimi, logjika \u2018clickbait\u2019, standardet e dob\u00ebta etike, mungesa e gazetaris\u00eb hulumtuese dhe analiz\u00ebs s\u00eb lajmeve, dhe ndikimet\u00a0 politike.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Hulumtimi i vitit 2018 dhe 2019 i Qendr\u00ebs p\u00ebr Hulumtim, Transparenc\u00eb dhe Llogaridh\u00ebnie me baz\u00eb n\u00eb Beograd jep t\u00eb kuptoj\u00eb se nga t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e informacionit n\u00eb serbisht, Rusia paraqitet me p\u00ebrmbajtjen m\u00eb pozitive, dhe m\u00eb s\u00eb paku negative.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb praktik\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb se konsumuesi i r\u00ebndomt\u00eb i mediave m\u00ebson m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr avantazhet e pretenduara t\u00eb tankeve Armata, gazsjell\u00ebsit Nord Stream 2, p\u00ebr Ukrain\u00ebn si shtet i d\u00ebshtuar q\u00eb nuk i thirri mendjes duke u distancuar nga Rusia, ose p\u00ebr raketat hipersonike ose p\u00ebr luftarak\u00ebt Su-57, se sa p\u00ebr p\u00ebrfitimet nga an\u00ebtar\u00ebsimi i mundsh\u00ebm n\u00eb BE p\u00ebr popullat\u00ebn e Ballkanit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ndotja kronike e ambientit informativ me k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbajtje, ndikon n\u00eb perceptimet e publikut. Ndon\u00ebse <\/span><a href=\"https:\/\/www.iri.org\/sites\/default\/files\/final_wb_poll_for_publishing_6.9.2020.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">sondazhet<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> rajonale sugjerojn\u00eb se shumica e popullat\u00ebs n\u00eb Bosnje, Mal t\u00eb Zi dhe Serbi jan\u00eb ende n\u00eb favor t\u00eb integrimit n\u00eb BE, ky sentiment nuk duhet t\u00eb merret si i mir\u00ebqen\u00eb. P\u00ebrkrahja p\u00ebr Bashkimin Europian <\/span><a href=\"https:\/\/bezbednost.org\/en\/publication\/many-faces-of-serbian-foreign-policy-public-opinion-and-geopolitical-balancing\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">po bie<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> n\u00eb Serbi, ku shumica ka opinion t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Kin\u00ebn, dhe qendrimet ndaj NATO-s po b\u00ebhen edhe m\u00eb negative.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Maqedonia ka qen\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.bellingcat.com\/news\/uk-and-europe\/2020\/07\/04\/russian-interference-in-north-macedonia-a-view-before-the-elections\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">shembull i propagand\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebrenduar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, aktiviteteve diplomatike dhe t\u00eb inteligjenc\u00ebs, p\u00ebr gati dhjet\u00eb vite para an\u00ebtar\u00ebsimit t\u00eb saj n\u00eb NATO m\u00eb 2020. Aktivitetet e informacionit tash p\u00ebrqendrohen n\u00eb paraqitjen e vendit si viktim\u00eb t\u00eb shteteve fqinje, Bullgaris\u00eb dhe Greqis\u00eb, dhe n\u00eb akuzimin e qeveris\u00eb s\u00eb tanishme pro per\u00ebndimore n\u00eb Shkup se po dor\u00ebzohet para k\u00ebrkesave t\u00eb Sofjes sa i p\u00ebrket \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb identitetit.<\/span><\/p>\n<p><b>Pandemia rrit propagand\u00ebn<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kriza e shkaktuar nga Covid-19 po i p\u00ebrforcon narrativat propagandistike t\u00eb superioritetit dhe demonizimit t\u00eb Per\u00ebndimit. Temat q\u00eb lidhen m\u00eb shkenc\u00ebn dhe mbrojtjen p\u00ebrdoren p\u00ebr at\u00eb q\u00ebllim, t\u00eb kombinuara me ndihma pandemike ushtarake t\u00eb quajtur nga disa ekspert\u00eb si \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/carnegie.ru\/2020\/07\/08\/ventilator-diplomacy-in-balkans-pub-81895\"><span style=\"font-weight: 400;\">diplomaci ventilator\u00ebsh<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">.\u201d<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb mesin e n\u00ebntorit, disa dit\u00eb para se qeveria serbe njoftoi p\u00ebr blerjen e 1.8 milion\u00eb vaksinave t\u00eb Pfizer-it, prodhuesi amerikan i vaksinave u portretizua nga Sputnik Serbia pa kurrfar\u00eb fakti si i korruptuar dhe \u201ci mang\u00ebt\u201d, nd\u00ebrkaq vaksina ruse u portretizua si superiore dhe si zgjedhje m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr Serbin\u00eb. Versione t\u00eb ndryshme t\u00eb storieve p\u00ebr superioritetin e vaksin\u00ebs ruse u shp\u00ebrndan\u00eb nga mediat n\u00eb Serbi dhe Mal t\u00eb Zi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Gjat\u00eb val\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb pandemis\u00eb, aktivitetet e dezinformimit u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb shfryt\u00ebzonin Serbin\u00eb dhe Republika Srpspk\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ilustruar ndihm\u00ebn e efektshme ruse, p\u00ebr dallim prej paaft\u00ebsis\u00eb s\u00eb supozuar t\u00eb NATO-s p\u00ebr t\u00eb ndihmuar shtetin e saj an\u00ebtar Malin e Zi n\u00eb koh\u00eb krize.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb prill 2020, me pompozitet t\u00eb madh medial, 11 aeroplan\u00eb rus\u00eb me 87 mjek\u00eb ushtarak\u00eb, specialist\u00eb b\u00ebrthamor\u00eb biokimik\u00eb dhe pajisje, ateruan n\u00eb Serbi p\u00ebr <\/span><a href=\"https:\/\/eng.mil.ru\/en\/news_page\/country\/more.htm?id=12288713@egNews\"><span style=\"font-weight: 400;\">dezinfektuar<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> rrug\u00ebt, spitalet dhe barak\u00ebt anek\u00ebnd vendit. Edhe pse Serbia posedon kapacitete ushtarake p\u00ebr t\u00eb tilla q\u00ebllime, k\u00ebto u lan\u00eb n\u00ebn hije nga miqt\u00eb. Imazhi i sajuar medial i ndihm\u00ebs \u201ckritike\u201d t\u00eb huaj, pati ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb dialogun publik. Nj\u00eb aktivitet i ngjash\u00ebm u zhvillua edhe n\u00eb Republika Srpska.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, dezinformimi vazhdoi t\u00eb paraqiste Malin e Zi si vend t\u00eb braktisur nga Aleat\u00ebt n\u00eb mes t\u00eb kriz\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb detyrohej t\u00eb shpenzonte para p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsin\u00eb n\u00eb NATO, n\u00eb vend se t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsonte sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb, u shfaq\u00ebn teori t\u00eb \u00e7mendura konspirative t\u00eb p\u00ebrqafuara nga gjeneral\u00eb rus\u00eb: se pandemia nuk ishte e v\u00ebrtet\u00eb dhe se ishte pjes\u00eb e nj\u00eb operacioni special nga qendrat sekrete t\u00eb pushtetit, dhe se n\u00eb fakt Covid-19 ishte prodhuar nga CIA.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">St\u00ebrvitjet ushtrake Exercise Defender-Europe 20 t\u00eb udh\u00ebhequra nga SHBA-ja sh\u00ebrbyen gjithashtu si motor p\u00ebr teori t\u00eb tjera konspirative, si pjes\u00eb e narrativit dezinformues t\u00eb Covid-19, duke demonizuar edhe Shtetet e Bashkura edhe NATO-n. Paralelisht, u prodhua p\u00ebrmbajtje p\u00ebr t\u00eb mbitheksuar forc\u00ebn e Rusis\u00eb dhe superioritetin e saj ushtarak ndaj Per\u00ebndimit \u2013 tem\u00eb e cila rezonon mir\u00eb n\u00eb Serbi \u2013 ku p.sh. rolin kryesor luante raketa hipersonike Zircon, e cila u prezentua si arm\u00eb superiore q\u00eb kishte shkaktuar panik\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim.<\/span><\/p>\n<p><b>Eksploatimi i aktiviteteve dypal\u00ebshe<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rusia ka eksploatuar gjithashtu propagand\u00ebn e aktiveteve t\u00eb mundshme dypal\u00ebshe me v\u00ebllez\u00ebrit e saj sllav\u00eb, si duke i d\u00ebrguar porosi Per\u00ebndimit ashtu edhe duke b\u00ebr\u00eb p\u00ebr vete zemrat dhe mendjet e popullat\u00ebs lokale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr shembull, aktivitetet ushtarake dypal\u00ebshe t\u00eb Rusis\u00eb me Serbin\u00eb \u2013 vend i cili p\u00ebrpiqet t\u00eb mbaj\u00eb neutralitetin ushtarak dhe t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb edhe me an\u00ebtar\u00ebt e NATO-s edhe me Rusin\u00eb \u2013 u p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr t\u00eb prodhuar narrativa rreth rolit mbrojt\u00ebs t\u00eb Rusis\u00eb ndaj Serbis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rusia zgjeroi marr\u00ebveshjen dypal\u00ebshe p\u00ebr dhurimin e gjasht\u00eb MiG-29 p\u00ebr t\u00eb mbushur zbraz\u00ebtir\u00ebn e resurseve t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb monitorimin ajror, duke ofruar pajisje t\u00eb cilat Beogradi nuk i k\u00ebrkoi. K\u00ebshtu, 30 tanke T-72 dhe 30 tanke BRDM-2 u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb marr\u00ebveshje. Tanket e para u d\u00ebrguan n\u00eb n\u00ebntor 2020, duke \u00e7uar porosin\u00eb se \u201cnuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, duke pasur parasysh dob\u00ebsit\u00eb e ushtrive t\u00eb vendeve fqinje.\u201d<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb st\u00ebrvitjet dypal\u00ebshe kund\u00ebr terrorizmit \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.rferl.org\/a\/serbia-plays-down-russia-military-exercise\/26692231.html\"><span style=\"font-weight: 400;\">Srem 2014<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d, t\u00eb mbajtura n\u00eb rrafshinat veriper\u00ebndimore t\u00eb Serbis\u00eb, Rusia zgjeroi skenarin fillestar duke shtuar hedhjet me parashut\u00eb t\u00eb automjevete t\u00eb blinduara ushtarake. Marr\u00eb parasysh af\u00ebrsin\u00eb me Kroacin\u00eb, Hungarin\u00eb dhe Rumanin\u00eb, kjo d\u00ebrgoi mesazhin e zot\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb vepruar n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb territorit t\u00eb NATO-s.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, gjat\u00eb st\u00ebrvitjeve t\u00eb \u201cMburoj\u00ebs Sllave\u201d m\u00eb 2019, sistemi S-400 u pozicionua p\u00ebrkoh\u00ebsisht n\u00eb Serbi. Nj\u00eb fushat\u00eb e masmedias plot me flamuj t\u00eb spikatur dhe t\u00eb duksh\u00ebm rus\u00eb, ushqeu spekulimin se Rusia mund ta ket\u00eb l\u00ebn\u00eb sistemin raketor n\u00eb vendin nikoqir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">St\u00ebrvitjet kund\u00ebrterroriste \u201cV\u00ebllaz\u00ebria Sllave\u201d t\u00eb planifikuara p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vit me Bellorusin\u00eb dhe Serbin\u00eb n\u00eb Brest, do t\u00eb kishin paraqitur nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb re p\u00ebr Rusin\u00eb q\u00eb t\u00eb zmadhoj\u00eb k\u00ebto narrativa. Megjithat\u00eb, Beogradi anuloi pjes\u00ebmarrjen n\u00eb st\u00ebrvitje, e cila \u2013 n\u00eb nj\u00eb skenar t\u00eb ndryshuar \u2013 <\/span><a href=\"https:\/\/www.themoscowtimes.com\/2020\/09\/24\/russias-season-of-war-games-unites-west-weary-allies-a71540\"><span style=\"font-weight: 400;\">simulonte konfliktin me forcat e NATO-s<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebrgjat\u00eb kufirit me Polonin\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><b>Lart\u00ebsimi i t\u00eb kaluar\u00ebs<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Aktivitetet n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e informimit p\u00ebrqendrohen gjithashtu n\u00eb kultur\u00ebn e kujtes\u00ebs, duke zmadhuar narrativat rreth viktimizimit historik dhe duke lart\u00ebsuar rolin e Bashkimit Sovjetik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">M\u00eb 2017, Sputnik Serbia nisi nd\u00ebrtimin e nj\u00eb monumenti t\u00eb viktimave t\u00eb sulmeve ajrore t\u00eb NATO-s m\u00eb 1999. N\u00eb maj 2019, marshi i \u201cRegjimentit t\u00eb Pavdeksh\u00ebm\u201d t\u00eb Rusis\u00eb (ata t\u00eb cil\u00ebt mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb \u2018Luft\u00ebn e Madhe Patriotike\u2019) u festua n\u00eb Beograd. I ndikuar nga Moska, p\u00ebrkujtimi p\u00ebrmbante ikonografi dhe narrativ q\u00eb devijonte nga tradita e nderimit t\u00eb veteran\u00ebve jugosllav\u00eb t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. \u00cbsht\u00eb interesant q\u00eb veteran\u00ebt e luft\u00ebs s\u00eb vitit 1999, q\u00eb nuk kishin marr\u00eb pjes\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb m\u00eb pare, ishin pjes\u00eb e k\u00ebsaj ngjarjeje.<\/span><\/p>\n<p><b>E ardhmja e pasigurt<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Fatkeq\u00ebsisht, vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor si Bosnja, Mali i Zi dhe Serbia, me shum\u00eb gjas\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb tok\u00eb pjellore p\u00ebr dezinformimin nga jasht\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb jasht\u00ebm dhe t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Politika e jashtme e Serbis\u00eb bazohet n\u00eb \u201c<\/span><a href=\"https:\/\/www.europarl.europa.eu\/cmsdata\/133504\/Serbia%20cooperation%20with%20China,%20the%20EU,%20Russia%20and%20the%20USA.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">kat\u00ebr shtyllat<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d e vendosjes s\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb ekuilibruara me Bashkimin Europian, Shtetet e Bashkuara, Rusin\u00eb dhe Kin\u00ebn. Edhe pse an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb BE mbetet q\u00ebllim strategjik, v\u00ebmendje e ve\u00e7ant\u00eb i kushtohet marr\u00ebdh\u00ebnieve me Mosk\u00ebn dhe Pekinin, t\u00eb cilat nuk e njohin pavar\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs, ndryshe prej shumic\u00ebs s\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb BE-s\u00eb dhe NATO-s. Kjo krijon nj\u00eb ambient t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr aktivitet t\u00eb aktor\u00ebve t\u00eb huaj n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn mediale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb, Republika Srpska ndjek poltik\u00ebn e Beogradit t\u00eb neutralitetit ushtarak, por nuk aspiron t\u2019i bashkohet NATO-s dhe k\u00ebrkon t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me Rusin\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Pozicionimi politik dhe \u00e7\u00ebshtja e pazgjidhur e statusit t\u00eb Kosov\u00ebs vazhdojn\u00eb t\u00eb ngadal\u00ebsojn\u00eb integrimin e Serbis\u00eb n\u00eb BE dhe p\u00ebrspektivat e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb NATO p\u00ebr Bosnjen. Kjo ia mund\u00ebson Mosk\u00ebs t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb paraqitet si mbrojt\u00ebse e interesave serbe. P\u00ebrmes promovimit t\u00eb vazhduesh\u00ebm t\u00eb narrativave t\u00eb p\u00ebrzgjedhura, Kremlini do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb konsolidoj\u00eb ndikimin e saj n\u00eb rajon.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, si\u00e7 d\u00ebshmohet n\u00eb nj\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/europa.rs\/evropski-parlament-zapadni-balkan-trendovi-slobode-medija-u-2017\/?lang=enhttps%3A%2F%2Feuropa.rs%2Feuropean-parliament-western-balkans-media-freedom-trends-2017%2F%3Flang%3Den\"><span style=\"font-weight: 400;\">raport t\u00eb Parlamentit Europian<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, ka gjas\u00eb q\u00eb do t\u00eb duhen vite, e mbase dekada, p\u00ebr t\u00eb zgjidhur problemet ekzistuese n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn mediale t\u00eb Bosnjes, Malit t\u00eb Zi dhe Serbis\u00eb, dhe vendeve t\u00eb tjera t\u00eb rajonit. K\u00ebto p\u00ebrfshijn\u00eb zbatimin e dob\u00ebt t\u00eb ligjeve ekzistuese, klientelizmin, politizimin, korrupsionin, fushatat e njollosjes, krimet e urrejtjes dhe shpifjet, \u00e7\u00ebshtjet e privatizimin dhe pron\u00ebsis\u00eb s\u00eb mediave (<\/span><a href=\"https:\/\/www.clingendael.org\/pub\/2020\/declining-media-freedom-and-biased-reporting-in-serbia\/3-the-crisis-of-the-journalistic-profession-in-serbia\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">raporti Clingendael \u201cRefuzimi i liris\u00eb s\u00eb medias dhe raportimi i nj\u00ebansh\u00ebm mbi aktor\u00ebt e huaj n\u00eb Serb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">i\u201d, korrik 2020).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00c7\u00ebshtja nd\u00ebrlikohet edhe m\u00eb tej nga vet\u00eb natyra e mediave online n\u00eb rajon. Kjo ilustrohet mir\u00eb n\u00eb rastin e Serbis\u00eb, ku ka m\u00eb shum\u00eb se <\/span><a href=\"https:\/\/www.irex.org\/sites\/default\/files\/pdf\/media-sustainability-index-europe-eurasia-2019-serbia.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">2000<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> media t\u00eb regjistruara. Kjo \u00e7on te mang\u00ebsit\u00eb si vlera e pamjaftueshme e tregut medial; mungesa e stafit n\u00eb redaksit\u00eb e lajmeve q\u00eb jan\u00eb t\u00eb prirura t\u00eb reciklojn\u00eb materiale nga mediat tjera, n\u00eb vend se t\u00eb ofrojn\u00eb raportim origjinal; gazetari e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb dob\u00ebt dhe munges\u00eb ekspertize p\u00ebr t\u00eb hetuar dezinformimin, posa\u00e7\u00ebrisht n\u00eb lidhje me temat e specializuara.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Marr\u00eb parasysh k\u00ebt\u00eb ambient sfidues, realiteti paralel i p\u00ebrcaktuar nga narrativat propagandistike, do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u2019i jap\u00eb form\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs informative. Do t\u00eb ket\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb storie p\u00ebr shtetin e plotfuqish\u00ebm me lidership dhe mbrojtje t\u00eb pashoq, q\u00eb prodhon mrekulli mjek\u00ebsore dhe arm\u00eb t\u00eb fuqishme.<\/span><\/p>\n<p><b>Nuk ka shkop magjik<\/b><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Si\u00e7 tregon shembulli i Serbis\u00eb, nuk ka shkop magjik p\u00ebr t\u00eb zbutur efektet e dezinformimit n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Aplikimi i zgjidhjeve bazuar n\u00eb praktika t\u00eb pjes\u00ebve tjera t\u00eb Europ\u00ebs nuk mjafton \u2013 nevojitet nj\u00eb qasje m\u00eb e gj\u00ebr\u00eb dhe m\u00eb inovative, me p\u00ebrkrahje dhe koordinim nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rajonit i mungon infrastruktura e nevojshme p\u00ebr t\u00eb luftuar dezinformimin. Kjo \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb e institucioneve t\u00eb dob\u00ebta dhe qendrimeve pozitive t\u00eb shumic\u00ebs ndaj Rusis\u00eb, aktivitetet informative t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs nuk shihen si k\u00ebrc\u00ebnim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prandaj, nismat shtet\u00ebrore p\u00ebr t\u00eb ngritur vet\u00ebdijen e qytetar\u00ebve p\u00ebrmes edukimit (sikurse n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/interactive\/2019\/05\/europe\/finland-fake-news-intl\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">Finland\u00eb<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebr shembull) jan\u00eb vet\u00ebm n\u00eb fazat fillestare n\u00eb rajon dhe merren p\u00ebrgjith\u00ebsisht me lexueshm\u00ebrin\u00eb dhe reform\u00ebn e mediave, e jo posa\u00e7\u00ebrisht me dezinformimin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb n\u00ebntor 2020, n\u00ebn patronatin e Minstris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs s\u00eb Serbis\u00eb dhe Bashkimit Europian, u mbajt pun\u00ebtoria e par\u00eb p\u00ebr lexueshm\u00ebrin\u00eb e mediave n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb fillore t\u00eb Beogradit. Nj\u00eb <\/span><a href=\"http:\/\/podrskamedijima.rs\/en\/media-literacy\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">seri televizive<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebr edukimin e f\u00ebmij\u00ebve u lan\u00e7ua n\u00eb telvizionin publik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb Bosnje dhe Hercegovin\u00eb, <\/span><a href=\"https:\/\/www.osce.org\/mission-to-montenegro\/430181\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mal t\u00eb Zi<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> and <\/span><a href=\"https:\/\/novinarska-skola.org.rs\/sr\/en\/advancing-media-information-literacy-in-the-western-balkans\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">Serbia<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, organizatat nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe sektori civil jan\u00eb aktiv\u00eb n\u00eb projektet e trajnimeve p\u00ebr lexueshm\u00ebrin\u00eb e mediave dhe luftimit t\u00eb dezinformimit, por aktivitetet jan\u00eb t\u00eb fragmentuara dhe pa qasje t\u00eb koordinuar (\u201c<\/span><a href=\"https:\/\/zastone.ba\/app\/uploads\/2019\/05\/Disinformation_in_the_online_sphere_The_case_of_BiH_ENG.pdf\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dezinformimi n\u00eb sfer\u00ebn online<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d \u2013 raport i Shoqat\u00ebs s\u00eb Qytetar\u00ebve \u201cPse Jo\u201d).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb janar 2020, pas shum\u00eb viteve vones\u00eb, me ndihm\u00ebn e Bashkimit Europian, OSBE-s\u00eb, Norvegjis\u00eb dhe Konrad Adenauer Stiftung, qeveria e Serbis\u00eb miratoi <\/span><a href=\"https:\/\/www.srbija.gov.rs\/vest\/en\/149736\/serbian-government-adopts-media-strategy.php\"><span style=\"font-weight: 400;\">strategjin\u00eb e re p\u00ebr media<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebr periudh\u00ebn deri m\u00eb 2025. Kjo ka p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb zgjidhjen e disa prej problemeve t\u00eb kahershme n\u00eb sfer\u00ebn mediale, ndon\u00ebse ka <\/span><a href=\"https:\/\/europeanwesternbalkans.com\/2020\/03\/18\/serbias-new-media-strategy-light-at-the-end-of-the-tunnel-or-potemkin-village\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">mendime t\u00eb ndryshme<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> p\u00ebr prospektetet e zbatimit t\u00eb saj.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Disa portale p\u00ebr verifikimin e fakteve tashm\u00eb jan\u00eb lan\u00e7uar n\u00eb rajon. Edhepse element i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr dezinformimit, <\/span><a href=\"https:\/\/www.scientificamerican.com\/article\/the-psychology-of-fact-checking1\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">verifikimi i fakteve<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\"> \u00ebsht\u00eb reaktiv p\u00ebr nga natyra dhe ka audienc\u00eb t\u00eb kufizuar. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, kund\u00ebrpretendimet shfaqen dit\u00eb ose jav\u00eb m\u00eb von\u00eb dhe nuk mund t\u00eb mbajn\u00eb ritimin e p\u00ebrmbajtjes propagandistike t\u00eb prodhuar n\u00eb mas\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nj\u00eb qasje radikale do t\u00eb ishte trajnimi i gazetar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb hetuar dezinformimin dhe zhvilluar ekspertiz\u00eb n\u00eb fusha t\u00eb specializuara, p\u00ebr t\u00eb prodhuar p\u00ebrmbajtje cil\u00ebsore t\u00eb bazuar n\u00eb fakte. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, shumica e mediave nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ekspertiz\u00eb t\u00eb till\u00eb, marr\u00eb parasysh se ky ambient nuk shp\u00ebrblen p\u00ebrpjekjet e tilla. Redaksit\u00eb punojn\u00eb me munges\u00eb stafi dhe paga t\u00eb vogla, dhe jan\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb p\u00ebrqendrohen n\u00eb sasi, n\u00eb vend se n\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrmbajtjes. P\u00ebr pasoj\u00eb, gazetar\u00ebt shpesh ndryshojn\u00eb redaksi, e l\u00ebn\u00eb profesionin, ose kalojn\u00eb n\u00eb sekstorin m\u00eb profitabil t\u00eb komunikimit korporativ. Kjo i b\u00ebn efektet e d\u00ebshiruara t\u00eb trajnimeve kryesisht t\u00eb pakuptimta.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr t\u00eb ndryshuar k\u00ebt\u00eb, k\u00ebrkohen platforma mediale q\u00eb u mund\u00ebsojn\u00eb gazetar\u00ebve lokal\u00eb t\u00eb punojn\u00eb n\u00eb kapacitet t\u00eb plot\u00eb, t\u00eb p\u00ebrdorin ekspertiz\u00ebn dhe t\u00eb prodhojn\u00eb paraprakisht p\u00ebrmbajtje t\u00eb bazuar n\u00eb fakte, para se t\u00eb ndodh\u00eb dezinformimi. Platformat e tilla mund t\u00eb nd\u00ebrtohen p\u00ebrmes koalicioneve lokale, rajonale ose m\u00eb t\u00eb gj\u00ebra, t\u00eb raportimit t\u00eb bazuar n\u00eb fakte, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb dije, ekspertiz\u00eb, aplikim t\u00eb standardeve t\u00eb larta, burime t\u00eb verifikueshme dhe trajnime n\u00eb vendin e pun\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrpjekjet e koordinuara proaktive jan\u00eb thelb\u00ebsore dhe t\u00eb aplikueshme p\u00ebrtej rajonit t\u00eb Ballkanit, p\u00ebr t\u00eb adresuar brisht\u00ebsin\u00eb universale t\u00eb shoq\u00ebrive demokratike ndaj mesazheve t\u00eb thjeshta t\u00eb dezinformimit, populizmit dhe ekstremizmit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Artikulli origjinal n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/www.nato.int\/docu\/review\/articles\/2020\/12\/21\/disinformation-in-the-western-balkans\/index.html?utm_medium=email\"><span style=\"font-weight: 400;\">NATO Review<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, m\u00eb 21 dhjetor 2020<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ky artikull mb\u00ebshtetet nga &#8220;Sbunker&#8221; p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rajoni i Ballkanit Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i cenuesh\u00ebm ndaj dezinformimit nga jasht\u00eb, i cili \u00ebsht\u00eb shtuar n\u00eb vitet e fundit. Pse ngjan kjo? \u00c7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebr ta ndalur? Demonizimi i Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe NATO-s; paraqitja e BE-s\u00eb si e dob\u00ebt dhe e ndar\u00eb; reklamimi i fuqis\u00eb ushtarake t\u00eb Rusis\u00eb dhe superioritetit t\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":206,"featured_media":8141,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1260],"ppma_author":[1264],"class_list":["post-8183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kremlinshah"],"authors":[{"term_id":1264,"user_id":206,"is_guest":0,"slug":"daniel-sunter","display_name":"Daniel Sunter","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e904658acfce038da40b9030fbf8e816d79090dd824db51305c0b755b379b0fe?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Sunter","first_name":"Daniel","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/206"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8183"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8183\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8184,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8183\/revisions\/8184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8183"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=8183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}