{"id":8331,"date":"2021-06-30T11:44:22","date_gmt":"2021-06-30T09:44:22","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=8331"},"modified":"2024-10-15T11:46:03","modified_gmt":"2024-10-15T09:46:03","slug":"rusia-eshte-ne-mesdhe-dhe-se-ka-mendjen-te-largohet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/rusia-eshte-ne-mesdhe-dhe-se-ka-mendjen-te-largohet\/","title":{"rendered":"Rusia \u00ebsht\u00eb n\u00eb Mesdhe dhe s\u2019e ka mendjen t\u00eb largohet"},"content":{"rendered":"

Strategjia e Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb integrale e strategjis\u00eb s\u00eb saj p\u00ebr teatrin m\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb europian, i cili ka qen\u00eb kaher\u00eb aren\u00eb qendrore e ngadh\u00ebnjimeve dhe d\u00ebshtimeve t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb jashtme. Pozicioni mbizot\u00ebrues i Europ\u00ebs n\u00eb agjend\u00ebn e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb vendit \u00ebsht\u00eb produkt i kultur\u00ebs s\u00eb saj strategjike, e cila nga ana e saj form\u00ebsohet nga gjeografia, trash\u00ebgimia historike dhe nj\u00eb bot\u00ebkuptim elitist, q\u00eb Per\u00ebndimin e konsideron k\u00ebrc\u00ebnim ndaj rendit t\u00eb brendsh\u00ebm politik. \u00cbsht\u00eb e pamundshme t\u00eb kuptohet qendrimi i tash\u00ebm i Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe, pa e v\u00ebn\u00eb n\u00eb kontekstin dhe historin\u00eb e gjat\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb vendit n\u00eb rajon dhe t\u00ebrheqjen gjat\u00eb \u00e7erekshekullit pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00eb s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/span><\/p>\n

Prania e Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe \u00ebsht\u00eb rritur q\u00eb prej p\u00ebrfshirjes ushtarake n\u00eb Siri m\u00eb 2015 dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se sa \u00e7\u00ebshtje e ambicies p\u00ebr t\u2019u njohur si aktor global, por \u00ebsht\u00eb produkt i k\u00ebrkesave t\u00eb kahmotshme t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare, perceptimeve t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimit, si dhe interesave ekonomike. Periudha prej p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb te aneksimi i Krimes\u00eb m\u00eb 2014, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs Rusia kryesisht nuk ishte e pranishme n\u00eb Mesdhe, ishte shmangie prej p\u00ebrfshirjes shum\u00ebshekullore n\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb.<\/span><\/p>\n

Intervali relativisht paq\u00ebsor i pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb ka p\u00ebrfunduar dhe marr\u00ebdh\u00ebniet armiq\u00ebsore mes Rusis\u00eb dhe Per\u00ebndimit jan\u00eb rigjall\u00ebruar, me Mesdheun si sfer\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb gar\u00ebs n\u00eb teatrin europian. Prania e Rusis\u00eb n\u00eb rajon pas 2014 tregon nj\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb fort\u00eb me koh\u00ebrat sovjetike dhe parasovjetike, kur zhvillimet n\u00eb Europ\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin shtys\u00ebn kryesore t\u00eb politikave t\u00eb saj.<\/span><\/p>\n

N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, v\u00ebshtir\u00eb se dinamika pas vitit 2014 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritje e gar\u00ebs SHBA-Rusi t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb n\u00eb Mesdhe, e cila ishte tipar mbizot\u00ebrues i ambientit politik dhe t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb rajon. P\u00ebrderisa Rusia dhe Shtetet e Bashkuara dhe aleat\u00ebt e saj t\u00eb NATO-s do t\u00eb mbesin aktor\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Mesdhe, dinamika mbizot\u00ebruese ka gjas\u00eb t\u00eb jet\u00eb produkt i forcave t\u00eb brendshme politike, ekonomike dhe shoq\u00ebrore t\u00eb vendeve t\u00eb Mesdheut, t\u00eb cilat, si\u00e7 tregon p\u00ebrvoja, asnj\u00ebra prej k\u00ebtyre fuqive t\u00eb huaja nuk kan\u00eb mjetet, e me sa duket as vullnetit, q\u00eb t\u2019i ndryshojn\u00eb.<\/span><\/p>\n

Ky hulumtim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb serie q\u00eb t\u00eb do t\u00eb ofroj\u00eb nj\u00eb shqyrtim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs t\u00eb kthimit t\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe. Pjesa e par\u00eb shqyrton trash\u00ebgimin\u00eb historike t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb Detin e Zi dhe Mesdhe dhe identifikon shtysat kryesore dhe t\u00eb kahmotshme t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb saj n\u00eb ato hap\u00ebsira. Pjesa e dyt\u00eb rishikon historin\u00eb e politik\u00ebs sovjetike n\u00eb Mesdhe gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Pjesa e tret\u00eb ofron nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb rikthimit t\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe pas t\u00ebrheqjes pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb dhe n\u00eb vler\u00ebsim t\u00eb gj\u00ebr\u00eb t\u00eb politikave, aft\u00ebsive dhe rezultateve t\u00eb saj deri m\u00eb sot. Hulumtimi p\u00ebrfundon me implikime p\u00ebr interesat dhe politikat e Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe aleat\u00ebve n\u00eb Mesdhe.<\/span><\/p>\n

Gjeografia \u00ebsht\u00eb pothuajse fat<\/b><\/p>\n

Zanafilla e angazhimit t\u00eb Rusis\u00eb me rajonin e Mesdheut \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb p\u00ebrcaktohet me sakt\u00ebsi, por q\u00eb n\u00eb shekullin\u00a0 X tregtar\u00ebt prej federat\u00ebs Kievan Rus po b\u00ebnin tregti me Konstatinopoj\u00ebn. Konvertimi i Kievan Rus n\u00eb krisht\u00ebrim m\u00eb 988 gjat\u00eb sundimit t\u00eb Princ Vladimirit, i cili gjithashtu u martua me motr\u00ebn e perandorit bizantin, krijoi themelet p\u00ebr lidhje fetare mes shtetit t\u00eb ri rus dhe Bizantit. K\u00ebto lidhje kan\u00eb mbijetuar deri m\u00eb sot dhe m\u00eb shum\u00eb se nj\u00ebher\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb Perandoris\u00eb Ruse, ato sh\u00ebrbyen si baz\u00eb p\u00ebr ambiciet gjeopolotike t\u00eb sunduesve t\u00eb tyre.<\/span><\/p>\n

Ato ambicie mund t\u00eb gjurmohen te nj\u00eb zinxhir i pand\u00ebrprer\u00eb i p\u00ebrpjekjeve ushtarake dhe diplomatike n\u00eb fund t\u00eb shekullit XVII, p\u00ebrderisa Rusia u zgjerua dhe u shfaq si pjes\u00ebmarr\u00ebse e plot\u00eb n\u00eb politik\u00ebn europiane. P\u00ebrgjat\u00eb dy shekujve t\u00eb ardhsh\u00ebm, shtrirja e saj drejt Mesdheut, e detyruar prej munges\u00ebs s\u00eb qasjes n\u00eb porte t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb ngrohta, e nxitur si nga ambiciet gjeopolitike ashtu edhe interesat komerciale, mori form\u00ebn e fushatave t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme ushtarake kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane. Q\u00eb prej koh\u00ebs s\u00eb pushtimit t\u00eb qytetit t\u00eb Azovit (q\u00eb iu kthye Turqis\u00eb m\u00eb 1711) nga Petri i Madh, secili pushtim i ri krijoi justifikimin dhe hap\u00ebsir\u00ebn p\u00ebr tjetrin, edhe pse t\u00eb ndar\u00eb m\u00eb dekada. T\u00eb fituarit e qasjes n\u00eb Detin e Azovit krijoi situat\u00ebn ku u b\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr Rusin\u00eb q\u00eb t\u00eb marr\u00eb kontrollin e Ngushtic\u00ebss\u00eb Ker\u00e7it p\u00ebr t\u00eb siguruar qasjen n\u00eb Detin e Zi.<\/span><\/p>\n

P\u00ebrderisa shumica e pushtimeve t\u00eb Petrit t\u00eb Madh qen\u00eb n\u00eb brigjet e Baltikut, sunduesja e ardhshme e madhe Katarina p\u00ebrqendroi n\u00eb jug ambiciet gjeopolitike dhe pushtimet. Ajo siguroi qasjen n\u00eb Detin e Zi p\u00ebrmes nj\u00eb varg luft\u00ebrash me Turqin\u00eb q\u00eb rezultuan me aneksimin e Krimes\u00eb nga Rusia dhe fitimin e territoreve p\u00ebrgjat\u00eb bregut verior n\u00eb fund t\u00eb shekullit 18. K\u00ebto toka t\u00eb reja u quajt\u00ebn Novorossiya (Rusia e re). Megjithat\u00eb, qasja n\u00eb Detin e Zi nuk ishte q\u00ebllim n\u00eb vetvete, meq\u00eb Katarina i kishte v\u00ebn syrin Mesdheut. Luft\u00ebrat me Turqin\u00eb q\u00eb ajo nisi dhe q\u00eb u vazhduan nga pasardh\u00ebsit e saj p\u00ebrgjat\u00eb shekullit 19, qen\u00eb pjes\u00eb e gjeopolitik\u00ebs europiane t\u00eb praktikuar prej zhvillimit t\u00eb koalicioneve me fuqit\u00eb e m\u00ebdha.<\/span><\/p>\n

Me pushtimin e Novorossiya-s dhe me themelimin e Odes\u00ebs, Sevastopolit dhe qyteteve t\u00eb tjera n\u00eb tokat e sapopushtuara, u krijua edhe hap\u00ebsira p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar qasje n\u00eb Mesdhe. Lufta e par\u00eb e Katarin\u00ebs s\u00eb Madhe me Turqin\u00eb n\u00eb 1768 \u2013 1774 sh\u00ebnoi edhe d\u00ebrges\u00ebn e par\u00eb t\u00eb nj\u00eb skuadriljeje detare ruse n\u00eb Mesdhe. Pas nj\u00eb udh\u00ebtimi gati nj\u00ebvje\u00e7ar prej Kronshtadit rreth Europ\u00ebs, flota arriti n\u00eb Mesdheun lindor n\u00eb qershor 1770 dhe korri nj\u00eb fitore t\u00eb madhe kund\u00ebr flot\u00ebs turke n\u00eb Betej\u00ebn e \u00c7esmes.<\/span><\/p>\n

Kjo fitore n\u00ebnvizoi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e sigurimit t\u00eb qasjes detare n\u00eb Mesdhe, meq\u00eb rivaliteti me Turqin\u00eb mbeti shqet\u00ebsim madhor p\u00ebr politik\u00ebn e jashtme ruse. Ndon\u00ebse e drejta p\u00ebr t\u00eb kaluar p\u00ebrmes ngushticave t\u00eb Bosforit dhe t\u00eb Dardaneleve t\u00eb kontrolluara nga Turqia mbeti q\u00ebllim i larg\u00ebt, k\u00ebrkesa p\u00ebr prani n\u00eb Mesdhe u b\u00eb mish\u00ebrim i q\u00ebllimeve gjeopolitike ruse. Kjo ishte gjithashtu shpesh e padallueshme prej motiveve shpirt\u00ebrore dhe fetare.<\/span><\/p>\n

Nj\u00eb prej skemave m\u00eb ambicioze gjeopolitike t\u00eb Katarin\u00ebs s\u00eb Madhe kishte t\u00eb b\u00ebnte me p\u00ebrkrahjen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb grek\u00ebve ortodoks\u00eb nga Turqia dhe themelimin e n\u00eb shteti grek t\u00eb qeverisur nga nipi i saj Konstantin, me Konstantinopoj\u00ebn kryeqytet t\u00eb saj. P\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrparimeve territorial, Rusia fitoi shum\u00eb n\u00eb fund t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb vitit 1774 \u2013 t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb popullatave t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb krishtera t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane prej Ballkanit n\u00eb Gjeorgji, gj\u00eb e cila mbolli farat e shum\u00eb konflikteve mes dy perandorive.<\/span><\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull e gjysm\u00eb pas k\u00ebsaj, marr\u00ebdh\u00ebniet ruso-turke u karakterizuan me luft\u00ebra dhe manovra diplomatike, ku Rusia ishte shum\u00ebher\u00eb n\u00eb sulm dhe Perandoria Osmane n\u00eb mbrojtje. K\u00ebto luft\u00ebra u zhvilluan q\u00eb prej Kaukazit n\u00eb Ballkan. Ato u shtyn\u00eb prej nj\u00eb p\u00ebrzierje t\u00eb gjeopolitik\u00ebs me fen\u00eb, p\u00ebrderisa Rusia vazhdoi p\u00ebrpjekjet p\u00ebr territore t\u00eb reja dhe k\u00ebmb\u00ebnguli n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e saj p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ortodoks\u00ebve n\u00eb tokat osmane.<\/span><\/p>\n

\u00c7mimi p\u00ebrfundimtar u d\u00ebshmua i v\u00ebshtir\u00eb (dhe ashtu mbetet edhe sot) \u2013 kontrolli i ngushticave t\u00eb Bosforit dhe Dardaneleve p\u00ebr t\u00eb siguruar kalim t\u00eb papenguar p\u00ebr anijet tregtare dhe ushtarake ruse dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur fuqit\u00eb armiq\u00ebsore europiane jasht\u00eb Detit t\u00eb Zi p\u00ebr t\u00eb shmangur p\u00ebrs\u00ebritjen e luft\u00ebs katastrofale t\u00eb Krimes\u00eb t\u00eb viteve 1853-1856. Kjo u arrit pjes\u00ebrisht m\u00eb 1936 me n\u00ebnshkrimin e Konvent\u00ebs s\u00eb Montros\u00eb.<\/span><\/p>\n

Kjo dha leje p\u00ebr kalimin e anijeve luftarake drejt dhe prej Detit t\u00eb Zi, por p\u00ebrcaktoi limite p\u00ebr madh\u00ebsin\u00eb, numrin dhe koh\u00ebzgjatjen e q\u00ebndrimit n\u00eb Detin e Zi p\u00ebr anijet luftarake t\u00eb kombeve q\u00eb s\u2019kan\u00eb dalje n\u00eb det, si dhe disa limite p\u00ebr kalimin anijeve t\u00eb k\u00ebtyre t\u00eb fundit. Turqia ruajti kontrolin e k\u00ebtyre ngushticave, zbatoi k\u00ebto limite dhe ruajti autoritetin p\u00ebr t\u00eb mbyllur ngushticat p\u00ebr t\u00eb gjitha anijet e huaja luftarake n\u00eb koh\u00eb lufte. P\u00ebrgjat\u00eb gati t\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, Turqia mbeti neutrale dhe ngushticat u mbyll\u00ebn p\u00ebr anijet e luft\u00ebs e t\u00eb dy koalicioneve q\u00eb ishin n\u00eb luft\u00eb.<\/span><\/p>\n

Sfidat e vjetra mbesin edhe pas 1945<\/b><\/p>\n

Me r\u00ebnien e perandorive koloniale europiane pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe me nisjen e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, Mesdheu p\u00ebrjetoi nj\u00eb ekspansion t\u00eb pashoq t\u00eb pranis\u00eb sovjatike \u2013 ushtarake, detare, diplomatike dhe ekonomike. Flota Sovjetike nd\u00ebrmori hapat e par\u00eb drejt vendosjes s\u00eb pranis\u00eb s\u00eb vazhdueshme atije n\u00eb fund t\u00eb viteve 1950, t\u00eb cil\u00ebn e ruajti p\u00ebrgjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Lista shteteve kliente sovjetike apo partner\u00ebve p\u00ebrrreth Mesdheut p\u00ebrfshinte n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb apo tjet\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, Algjerin\u00eb, Egjiptin, Libin\u00eb dhe Sirin\u00eb.<\/span><\/p>\n

Gara mes Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik p\u00ebr t\u00eb siguruar partner\u00eb dhe klient\u00eb mes shteteve postkoloniale t\u00eb Afrik\u00ebs Veriore dhe Lindjes s\u00eb Mesme t\u00ebrhoqi v\u00ebmendje mjaft t\u00eb madhe gjat\u00eb viteve 1960 dhe 1970, ashtu si edhe tensionet mes dy superfuqive gjat\u00eb luft\u00ebrave arabo-izraelite t\u00eb viteve 1967 dhe 1973. Megjithat\u00eb, ajo q\u00eb kalon shpesh pa u v\u00ebrejtur ishte motivi i udh\u00ebheq\u00ebsis\u00eb sovjetike p\u00ebr t\u2019u vendosur n\u00eb Mesdhe n\u00eb kontekst t\u00eb ng\u00ebrr\u00e7it t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb n\u00eb teatrin europian: aeroplanmbajt\u00ebset amerikane dhe n\u00ebndet\u00ebset e pajisura me arm\u00eb b\u00ebrthamore q\u00eb patrullonin Mesdheun paraqitnin k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr qendr\u00ebn sovjetike.<\/span><\/p>\n

Prania sovjetike n\u00eb Mesdhe u v\u00ebshtir\u00ebsua nga po t\u00eb nj\u00ebjtat kufizime q\u00eb ishin d\u00ebshmuar aq frustruese p\u00ebr lider\u00ebt ushtarak\u00eb dhe diplomat\u00ebt e perandoris\u00eb ruse. P\u00ebr shkak t\u00eb gjeografis\u00ebdhe politik\u00ebs, flota sovjetike ishte e kufizuar n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019u vendosur dhe p\u00ebr t\u00eb ruajtur pranin\u00eb e p\u00ebrhershme atje. Nd\u00ebrkaq an\u00ebtarja e tashme e NATO-s Turqia kontrollonte ngushticat nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb partner\u00ebt rajonal\u00eb t\u00eb Mosk\u00ebs u d\u00ebshmuan si jo t\u00eb besuesh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrkrahje t\u00eb pranis\u00eb sovjetike.<\/span><\/p>\n

Si pasoj\u00eb e dallimeve ideologjike mes Bashkimit Sovjetik dhe Shqip\u00ebris\u00eb m\u00eb 1961, flota sovjetike u desh t\u00eb largohet nga baza e Vlor\u00ebs ku kishte pasur qasje q\u00eb prej viteve 1950. Egjipti p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb u konsiderua si aleat i ngusht\u00eb dhe klient i Bashkimit Sovjetik, por m\u00eb 1972 presidenti i at\u00ebhersh\u00ebm Anwar Sadat urdh\u00ebroi ushtrin\u00eb sovjetike q\u00eb t\u00eb largohet nga vendi p\u00ebr shkak t\u00eb frustrimit me at\u00eb q\u00eb e kishte perceptuar si p\u00ebrkrahje t\u00eb pamjaftueshme nga Moska.<\/span><\/p>\n

Nd\u00ebrkaq, Muammar Qaddafi i Libis\u00eb u tregua klient i pap\u00ebrshtatsh\u00ebm dhe i v\u00ebshtir\u00eb, edhe pse ai i dha leje Bashkimit Sovjetik q\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzoj\u00eb ish baz\u00ebn ajrore amerikane Wheelus (dhe zyrtar\u00ebt amerikan\u00eb erdh\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundim se ai do t\u2019i lejonte aeroplan\u00ebt sovjetik\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorin fushat ajrore n\u00eb Libi n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb konflikti mes NATO-s dhe Bashkimit Sovjetik); ai ishte poashtu bler\u00ebs i devotsh\u00ebm i arm\u00ebve sovjetike dhe pranonte k\u00ebshilltar\u00eb ushtarak\u00eb sovjetik\u00eb. K\u00ebshtu, Siria mbeti i vetmi partner i besuesh\u00ebm i sovjetik\u00ebve n\u00eb Mesdhe \u2013 e pamjaftueshme p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur nj\u00eb prani t\u00eb madhe detare apo ushtarake p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb rajon shum\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb, t\u00eb mbizot\u00ebruar nga Shtetet e Bashkuara me pranin\u00eb e saj masive ushtarake dhe detare, si dhe nj\u00eb rrjeti aleat\u00ebsh dhe partner\u00ebsh prej Spanj\u00ebs n\u00eb Turqi.<\/span><\/p>\n

Nd\u00ebrthurja e gjeografis\u00eb s\u00eb v\u00ebshtir\u00eb \u2013 qasja n\u00eb Mesdhe e kontrolluar prej dy aleateve t\u00eb NATO-s (Spanja n\u00eb per\u00ebndim dhe Turqia n\u00eb lindje) dhe nj\u00eb partner amerikan (Egjipti n\u00eb jug)- dhe mungesa e bazave adekuate n\u00ebnkuptonte q\u00eb nj\u00eb prani aq e kufizuar ushtarake sovjetike, posa\u00e7\u00ebrisht detare, duhet t\u00eb prioritizonte misionin thelb\u00ebsor: mund\u00ebsin\u00eb e luft\u00ebs me NATO-n dhe sulmin kund\u00ebr atdheut.<\/span><\/p>\n

Bashkimi Sovjetik dislokoi gjithashtu kompletin e pafund t\u00eb mjeteve \u2013 pranin\u00eb diplomatike, dep\u00ebrtimin politik, ndihm\u00ebn ekonomike, shitjen e arm\u00ebve dhe k\u00ebshilltar\u00ebt ushtarak\u00eb, e k\u00ebshtu me radh\u00eb \u2013 n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb zgjeruar rrjetin e marr\u00ebdh\u00ebnieve p\u00ebrgjat\u00eb Mesdheut. Ai ofroi asistenc\u00eb ekonomike dhe sasi t\u00eb madhe t\u00eb pajisjeve ushtarake klient\u00ebve aktual\u00eb dhe atyre t\u00eb mundsh\u00ebm, shpesh me kushte t\u00eb favorshme me hua q\u00eb kishin shum\u00eb pak gjasa q\u00eb t\u00eb paguheshin. Moska d\u00ebrgoi k\u00ebshilltar\u00eb dhe me raste personel luftarak, mb\u00ebshteti parnter\u00ebt diplomatikisht dhe ushtarakisht n\u00eb koh\u00eb krizash e konfliktesh, si dhe arsimoi shkenc\u00ebtar\u00ebt, inxhinier\u00ebt dhe doktor\u00ebt e tyre n\u00eb universitete sovjetike.<\/span><\/p>\n

Kudo dhe kurdo q\u00eb ishte e mundshme, k\u00ebrkimi i ndikimit sovjetik n\u00eb Mesdhe u mb\u00ebshtet te l\u00ebvizjet majtiste miq\u00ebsore dhe partit\u00eb komuniste (ose \u00e7do qeveri apo l\u00ebvizje q\u00eb ishte miq\u00ebsore ndaj Bashkimit Sovjetik pa marr\u00eb parasysh qendrimet ideologjike), organizatat q\u00eb promovonin politika paq\u00ebsore me q\u00ebllim t\u00eb dob\u00ebsimit t\u00eb pranis\u00eb ushtarake amerikane dhe mbar\u00ebvajtjes s\u00eb NATO-s, dhe p\u00ebrkrahje p\u00ebr organizatat dhe vrasjet terroriste.<\/span><\/p>\n

Fillimisht, vendet postkoloniale t\u00eb Afrik\u00ebs s\u00eb Veriut mir\u00ebpriten p\u00ebrkrahjen nga Bashkimit Sovjetik dhe dukeshin kandidat\u00eb premtues p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb rrjeti klient\u00ebsh n\u00eb Mesdhe q\u00eb do t\u00eb mund\u00ebsonin nj\u00eb prani p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb ball\u00eb pozit\u00ebs mbizot\u00ebruese t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, me koh\u00eb ato u d\u00ebshmuan partner\u00eb e klient\u00eb m\u00eb pak se t\u00eb besuesh\u00ebm.<\/span><\/p>\n

Disa lider\u00ebsi Sadati i Egjiptit dhe Qaddafi i Libis\u00eb u frustruan me p\u00ebrkrahjen ruse; nd\u00ebrkaq Algjeria, pasi blerje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb arm\u00ebve dhe pranoi forma t\u00eb tjera t\u00eb ndihm\u00ebs nga Bashkimi Sovjetik, u tregua ngurruese p\u00ebr t\u2019iu bashkuar kampit dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrqafuar L\u00ebvizjen e Mosangazhimit, duke p\u00ebrfituar nga vardisja e Mosk\u00ebs dhe Uashingtonit, t\u00eb cilat donin me \u00e7do kusht ta kishin si kliente; Tunizia, ndon\u00ebse deklarativisht e mosangazhuar me asnj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, p\u00eblqente lidhje m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta me Per\u00ebndimin. Situata p\u00ebrgjat\u00eb skajit verior t\u00eb Mesdheut ishte edhe m\u00eb problematike. Q\u00eb prej Spanj\u00ebs n\u00eb Turqi, e gjith\u00eb vija bregdetare ishte territor i NATO-s, p\u00ebrve\u00e7 Jugosllavis\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb cilat Bashkimi Sovjetik nuk mund t\u2019i llogariste si aleate n\u00eb nj\u00eb konfrontim t\u00eb mundsh\u00ebm me NATO-n.<\/span><\/p>\n

P\u00ebrgjith\u00ebsisht, p\u00ebrkund\u00ebr ambicieve dhe investimeve t\u00eb m\u00ebdha, e madje edhe disa sukseseve, rezultatet e k\u00ebrkimit t\u00eb nj\u00eb sfere t\u00eb influenc\u00ebs s\u00eb Bashkimit Sovjetik n\u00eb Mesdhe ishin n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb modeste dhe shpesh zhg\u00ebnjyese. P\u00ebrgjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, ambiciet e tij u frenuan nga nj\u00eb nd\u00ebrthurje e gjeografis\u00eb s\u00eb vendit dhe gar\u00ebs Lindje-Per\u00ebndim. Pranis\u00eb s\u00eb konsoliduar dhe t\u00eb vazhdueshme detare i erdhi fundi m\u00eb 1993.<\/span><\/p>\n

***<\/span><\/p>\n

Hulumtimi origjinal nga Eugene Rumer dhe Richard Sokolsky i botuar nga <\/span>Carnegie Endowment<\/span><\/a>, m\u00eb 27 maj 2021.<\/span><\/p>\n

***<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

Ky artikull mb\u00ebshtetet nga “Sbunker” p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Strategjia e Rusis\u00eb n\u00eb Mesdhe \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb integrale e strategjis\u00eb s\u00eb saj p\u00ebr teatrin m\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb europian, i cili ka qen\u00eb kaher\u00eb aren\u00eb qendrore e ngadh\u00ebnjimeve dhe d\u00ebshtimeve t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb jashtme. Pozicioni mbizot\u00ebrues i Europ\u00ebs n\u00eb agjend\u00ebn e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb vendit \u00ebsht\u00eb produkt i kultur\u00ebs s\u00eb saj strategjike, e […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":8141,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1260],"ppma_author":[266],"class_list":["post-8331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kremlinshah"],"authors":[{"term_id":266,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"eugene-rumer-richard-sokolsky","display_name":"Eugene Rumer & Richard Sokolsky","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Eugene-Rumer-Richard-Sokolsky.jpeg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Eugene-Rumer-Richard-Sokolsky.jpeg"},"user_url":"","last_name":"","first_name":"","description":"Eugene Rumer \u00ebsht\u00eb ish oficer i inteligjenc\u00ebs komb\u00ebtare p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Euroazin\u00eb n\u00eb K\u00ebshillin Komb\u00ebtar t\u00eb Inteligjenc\u00ebs s\u00eb SHBA, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb an\u00ebtar i lart\u00eb dhe drejtor i Programit t\u00eb Rusis\u00eb dhe Euroazis\u00eb s\u00eb Carnegie.\r\n\r\nRichard Sokolsky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor i lart\u00eb jorezident n\u00eb Programin e Carnegie p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Euroazin\u00eb. Puna e tij p\u00ebrqendrohet n\u00eb politik\u00ebn e SHBA ndaj Rusis\u00eb n\u00eb prag t\u00eb kriz\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8331"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8332,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331\/revisions\/8332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8331"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=8331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}