{"id":8337,"date":"2021-08-16T11:49:15","date_gmt":"2021-08-16T09:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=8337"},"modified":"2024-10-15T11:53:40","modified_gmt":"2024-10-15T09:53:40","slug":"beteja-e-be-se-ne-luften-ballkanike-te-informacionit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/analize\/beteja-e-be-se-ne-luften-ballkanike-te-informacionit\/","title":{"rendered":"Beteja e BE-s\u00eb n\u00eb luft\u00ebn ballkanike t\u00eb informacionit"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb munges\u00eb t\u00eb ndryshimeve dometh\u00ebn\u00ebse, BE-ja nuk do t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb ballafaqohet me fushatat ruse t\u00eb dezinformimit dhe t\u00eb tjerat, t\u00eb cilat jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shkat\u00ebrruese n\u00eb vende t\u00eb kontestuara pran\u00eb kufirit t\u00eb saj, sikurse Ballkani Per\u00ebndimor, p\u00ebrfshir\u00eb vendet e brishta si Bosnja dhe Hercegovina.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Teksa vendi k\u00ebrkon stabilitet p\u00ebrmes hyrjes n\u00eb BE, element\u00eb t\u00eb huaj, posa\u00e7\u00ebrisht mediat ruse dhe serbe, po hahen p\u00ebr ndikim n\u00eb vendin e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb portretizuar veten si alternativ\u00eb ndaj ndikimit per\u00ebndimor. Sfidat q\u00eb ka p\u00ebrpara Bosnja dhe Hercegovina tregojn\u00eb p\u00ebr nevoj\u00ebn q\u00eb BE-ja t\u00eb adaptohet dhe t\u00eb zvhilloj\u00eb m\u00eb tej politikat e saj kund\u00ebr dezinformimit, sepse tash p\u00ebr tash ajo po d\u00ebshton t\u00eb konkurroj\u00eb me Rusin\u00eb n\u00eb narrativin popullor rreth t\u00eb ardhm\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij rajoni.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Arma kryesore e BE-s\u00eb n\u00eb t\u00eb luftuarit e dezinformimit \u00ebsht\u00eb Dekreti i Sh\u00ebrbimeve Digjitale [Digital Services Act], nj\u00eb s\u00ebr\u00eb udh\u00ebzimesh p\u00ebr operacionin e sh\u00ebrbimeve digjitale, p\u00ebrfshir\u00eb udh\u00ebzimet lidhur me at\u00eb se si firmat duhet t\u00eb luftojn\u00eb \u201cmanipulimin e q\u00ebllimsh\u00ebm\u201d, d.m.th dezinformimin. Por p\u00ebrderisa DSA-ja p\u00ebrpiqet t\u00eb luftoj\u00eb ndikimin digjital rus dhe kinez p\u00ebrbrenda kufijve t\u00eb saj, mbik\u00ebqyrjet e konsiderueshme e kufizojn\u00eb efektivitetin e saj.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0P\u00ebrmir\u00ebsimi i DSA-s\u00eb do ta p\u00ebrforconte at\u00eb, por kjo \u00ebsht\u00eb vonuar n\u00eb procesin legjislativ dhe blloku v\u00ebshtir\u00eb se do ta amandamentoj\u00eb para se t\u00eb filloj\u00eb t\u00eb zbatohet. Megjithat\u00eb, do t\u00eb jet\u00eb e mundur q\u00eb pilot projektet t\u00eb testojn\u00eb efektivitetin e masave t\u00eb propozuara m\u00eb posht\u00eb. K\u00ebto mund t\u00eb provohen madje edhe si aktivitete \u201cn\u00eb hije\u201d q\u00eb mbulojn\u00eb vendet kandidate t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor si Bosnja dhe Hercegovina, p\u00ebr t\u00eb studiuar se si do t\u00eb mund t\u00eb zbatoheshin ato n\u00eb praktik\u00eb.<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><b> T\u00eb ndihmohet n\u00eb identifikimin e dezinformimit, n\u00eb vend t\u00eb mb\u00ebshtetjes te firmat e p\u00ebrve\u00e7me t\u00eb teknologjis\u00eb.<\/b><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kjo munges\u00eb e mbik\u00ebqyrjes \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje themelore p\u00ebr BE-n\u00eb n\u00eb shum\u00eb prej politikave t\u00eb saj t\u00eb dezinformimit dhe thjesht keqkupton pushtetin q\u00eb vjen prej t\u00eb ndikuarit t\u00eb narrativit popullor. P\u00ebr shkak se dezinformimi nuk ka nj\u00eb p\u00ebrkufizim standard, firmat do ta identifikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, duke u hapur rrug\u00ebn politikave paragjykuese dhe jokonsistente. P\u00ebrderisa Rusia vazhdon t\u00eb shtremb\u00ebroj\u00eb narrativin p\u00ebr hyrje n\u00eb BE dhe t\u00eb zmadhoj\u00eb sentimentin kund\u00ebr BE-s\u00eb n\u00eb rajon, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb BE-ja t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb rol m\u00eb aktiv.<\/span><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><b> T\u00eb krijohet nj\u00eb zgjidhje p\u00ebr t\u00eb ndrequr d\u00ebmet e shkaktuara nga dezinformimi.<\/b><\/li>\n<\/ol>\n<p><b>\u200b<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> Sa p\u00ebr tash, BE-ja nuk e ka nj\u00eb politik\u00eb p\u00ebr at\u00eb se \u00e7far\u00eb ndodh pas identifikimit t\u00eb dezinformatave. Thjesht t\u2019i eliminosh ato do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb injorosh d\u00ebmin e shkaktuar dhe u mund\u00ebson aktor\u00ebve keqdash\u00ebs q\u00eb t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrshojn\u00eb platformat me po t\u00eb nj\u00ebjtat, duke shfryt\u00ebzuar procesin e gjat\u00eb e t\u00eb m\u00ebrzitsh\u00ebm t\u00eb identifikimit t\u00eb dezinformatave.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Qoft\u00eb p\u00ebrmes sh\u00ebnjimit t\u00eb artikujve ose informimit t\u00eb p\u00ebrdoruesve se kan\u00eb hasur n\u00eb dezinformat\u00eb, BE-ja duhet t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb proces p\u00ebr t\u00eb zbutur ndikimin afatgjat\u00eb t\u00eb dezinformimit. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, krijimi i nj\u00eb baze t\u00eb dh\u00ebnash p\u00ebr burimet e vazhdueshme t\u00eb dezinformimit (mediat me precendent katastrofal, sikurse media shtet\u00ebrore e Rusis\u00eb RT apo Informer.rs) do t\u2019i mund\u00ebsonte BE-s\u00eb q\u00eb t\u00eb paralajm\u00ebronte p\u00ebrdoruesit teksa i qasen uebfaqeve armiq\u00ebsore dhe t\u00eb ofronte informacione se si t\u00eb identifikohen dezinformatat, duke e \u00e7liruar BE-n\u00eb nga barra e sh\u00ebnjimit t\u00eb secilit artikull t\u00eb identifikuar.<\/span><\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><b> T\u00eb ofrohet edukim rreth p\u00ebrdorimit t\u00eb mediave<\/b><\/li>\n<\/ol>\n<p><b>\u200b<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">Meqen\u00ebse prcesi i identifikimit t\u00eb dezinformatave mund t\u00eb jet\u00eb i gjat\u00eb dhe shpesh joshterues, \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi q\u00eb BE-ja t\u00eb ndihmoj\u00eb qytetar\u00ebt q\u00eb vet\u00eb t\u00eb identifikojn\u00eb dezinformatat. Kjo mund t\u00eb formoj\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb qasjes gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe gjithashtu funksionon si politik\u00eb e p\u00ebrve\u00e7me me benefite t\u00eb qarta. Mungesa e nj\u00eb politike t\u00eb frytshme kund\u00ebr dezinformimit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm problematike p\u00ebr BE-n\u00eb, por edhe p\u00ebr shum\u00eb vende t\u00eb tjera q\u00eb pranojn\u00eb ndihm\u00eb legjislative nga BE-ja, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Bosnja dhe Hercegovina, ku ndarjet e thella shoq\u00ebrore e b\u00ebjn\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb prekshme ndaj k\u00ebtij lloji t\u00eb ndikimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Lufta e 1992-5 ka p\u00ebfunduar, por plag\u00ebt jan\u00eb ende t\u00eb hapura mes tri grupeve etnike. Megjith\u00ebse p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e BE-s\u00eb si Josep Borrel pajtohen se \u201cparandalimi i shp\u00ebrndarjes s\u00eb dezinformatave k\u00ebrkon pjes\u00ebmarrje jo vet\u00ebm t\u00eb verifikuesve t\u00eb fakteve, shoq\u00ebris\u00eb civile dhe mediave t\u00eb pavarura, por edhe t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb autoriteteve dhe insitucioneve rregullative,\u201d prap\u00ebseprap\u00eb ka shum\u00eb pak p\u00ebrkrahje praktike p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebt\u00eb retorik\u00eb. Duke qen\u00eb se shumica e dezinformatave boshnjake p\u00ebrqendrohen n\u00eb d\u00ebmtimin e entiteteve t\u00eb jashtme (sikurse Per\u00ebndimi dhe BE-ja), vendi do t\u00eb paraqiste rast ideal q\u00eb BE-ja t\u00eb zhvilloj\u00eb dhe zgjeroj\u00eb p\u00ebrpjekjet e saj kund\u00ebr dezinformimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Marr\u00eb parasysh veton e Franc\u00ebs kund\u00ebr hyrjes s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut m\u00eb 2019, veton pasuese t\u00eb Bullgaris\u00eb dhe deklaratat e fundit t\u00eb zyrtar\u00ebve t\u00eb BE-s\u00eb, sikurse ajo e t\u00eb d\u00ebrguarit t\u00eb BE-s\u00eb p\u00ebr dialogun Kosov\u00eb-Serbi Miroslav Laj\u0107ak, i cili deklaroi: \u201cN\u00ebse nuk i besoni BE-s\u00eb, shkoni diku tjet\u00ebr.\u201d Ky \u00ebsht\u00eb mish i kuq p\u00ebr ekipet ruse t\u00eb dezinformimit q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb tregojn\u00eb se BE-s\u00eb nuk ia ndien p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor. Argumentet e tilla ndizen nga p\u00ebrpjekjet p\u00ebr p\u00ebr\u00e7arje etnike t\u00eb politikan\u00ebve, p\u00ebrfshir\u00eb an\u00ebtarin serb t\u00eb presidenc\u00ebs s\u00eb Bosnje e Hercegovin\u00ebs Milorad Dodik, i cili vazhdon t\u00eb b\u00ebj\u00eb thirrje p\u00ebr shk\u00ebputjen e rajoneve serbe t\u00eb s\u00eb ashtuquajtur\u00ebs Republika Srpska.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Duke p\u00ebrkrahur figurat si Dodik p\u00ebmes mediave shtet\u00ebrore dhe vendosm\u00ebrisht pro Kremlinit si Sputnik, Rusia sfidon 3 p\u00ebrpjekjet shtetnd\u00ebrtuese per\u00ebndimore dhe konsolidohet si partner strategjik i vendit n\u00eb kurriz t\u00eb BE-s\u00eb. N\u00ebse BE-ja k\u00ebrkon q\u00eb t\u00eb reduktoj\u00eb ndikimin rus n\u00eb Bosnje dhe Hercegovin\u00eb dhe rajonin e gj\u00ebr\u00eb t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor, at\u00ebher\u00eb ajo duhet t\u00eb ndryshoj\u00eb qasjen. M\u00ebsimet e nxjerra do t\u00eb udh\u00ebzonin p\u00ebrpjekjet m\u00eb t\u00eb gj\u00ebra p\u00ebr t\u00eb zmbrapsur nxit\u00ebsit e ndikimit keqdash\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb b\u00ebr\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb guximsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Artikulli origjinal n\u00eb <\/span><a href=\"https:\/\/cepa.org\/how-to-fight-the-eus-balkan-information-war\/\"><span style=\"font-weight: 400;\">CEPA<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400;\">, m\u00eb 19 korrik, 2021.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">***<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ky artikull mb\u00ebshtetet nga &#8220;Sbunker&#8221; p\u00ebrmes projektit t\u00eb financuar nga Ambasada Amerikane. Mendimet e shprehura k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb autorit dhe jo medoemos pasqyrojn\u00eb q\u00ebndrimet e Departamentit t\u00eb Shtetit.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb munges\u00eb t\u00eb ndryshimeve dometh\u00ebn\u00ebse, BE-ja nuk do t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb ballafaqohet me fushatat ruse t\u00eb dezinformimit dhe t\u00eb tjerat, t\u00eb cilat jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shkat\u00ebrruese n\u00eb vende t\u00eb kontestuara pran\u00eb kufirit t\u00eb saj, sikurse Ballkani Per\u00ebndimor, p\u00ebrfshir\u00eb vendet e brishta si Bosnja dhe Hercegovina. Teksa vendi k\u00ebrkon stabilitet p\u00ebrmes hyrjes n\u00eb BE, element\u00eb t\u00eb huaj, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":481,"featured_media":8141,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[1260],"ppma_author":[1294,1295],"class_list":["post-8337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analize","tag-kremlinshah"],"authors":[{"term_id":1294,"user_id":481,"is_guest":0,"slug":"bruna-celic","display_name":"Bruna \u00c7eli\u00e7","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/012edbf61be36a9f96f7fa80b3ed17e377819e3c7e785c3d8cbaf002771338bf?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"\u00c7eli\u00e7","first_name":"Bruna","description":""},{"term_id":1295,"user_id":482,"is_guest":0,"slug":"faith-leslie","display_name":"Faith Leslie","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/54c501b439d8565605bc4254823d4bd3f12c3b5d08dd6689d372fb731dc505c2?s=96&d=mm&r=g","user_url":"","last_name":"Leslie","first_name":"Faith","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/481"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8337"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8338,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8337\/revisions\/8338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8337"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=8337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}