{"id":904,"date":"2023-02-09T13:31:53","date_gmt":"2023-02-09T13:31:53","guid":{"rendered":"https:\/\/sbunker.org\/?p=904"},"modified":"2023-12-05T15:31:06","modified_gmt":"2023-12-05T14:31:06","slug":"neperkembja-dhe-riaktualizimi-i-trashegimise-kulturore-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sbunker.org\/en\/opinion\/neperkembja-dhe-riaktualizimi-i-trashegimise-kulturore-ne-kosove\/","title":{"rendered":"N\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbja dhe riaktualizimi i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebrkujdesja ndaj monumenteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (monumente, nd\u00ebrtesa, hap\u00ebsira, etj.) n\u00eb Kosov\u00eb u neglizhua p\u00ebr vite t\u00eb t\u00ebra nga institucionet relevante. Gjendja fizike e disa prej tyre\u00a0\u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa \u00ebsht\u00eb pothuajse e pamundur p\u00ebr t\u2019i identifikuar ato.<\/p>\n<p>Si rezultat i k\u00ebtij keqmenaxhimi, disa prej tyre jan\u00eb n\u00eb prag t\u00eb shembjes dhe shkat\u00ebrrimit. U desh q\u00eb t\u00eb mbahej nj\u00eb festival nd\u00ebrkomb\u00ebtar si \u201c<a href=\"https:\/\/sbunker.net\/teh\/91423\/i-kujt-eshte-qyteti\/\">Manifesta Biennal<\/a>\u201d, q\u00eb trash\u00ebgimia kulturore, pothuajse e harruar, t\u00eb ringjallet n\u00eb syt\u00eb e publikut kosovar.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb disa forma ligjore se si mbrohen objektet dhe ekziston baza ligjore p\u00ebr mbrojtjen e tyre:\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2533\">Ligji p\u00ebr Trash\u00ebgimi Kulturore<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2529\">Ligji p\u00ebr Zonat e Ve\u00e7anta t\u00eb Mbrojtura<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2836\">Ligji p\u00ebr Qendr\u00ebn Historike t\u00eb Prizrenit<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=2835\">Ligji p\u00ebr Ho\u00e7\u00ebn e Madhe<\/a>\u00a0and\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDetail.aspx?ActID=8966\">Ligji p\u00ebr Fshatin Zym<\/a>.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht dispozitave ligjore dhe mbrojtjes, \u00e7\u00ebshtja e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore nuk ka qen\u00eb asnj\u00ebher\u00eb prioritet p\u00ebr subjektet politike n\u00eb Kosov\u00eb dhe gjendja po vazhdon t\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/www.osce.org\/files\/f\/documents\/6\/3\/522895.pdf\">p\u00ebrkeq\u00ebsohet<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Tri raste konkrete: Prizren, Novob\u00ebrd\u00eb dhe Prishtin\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>In the key\u00a0<strong>Prizren<\/strong>, n\u00eb qytetin me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb monumenteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb mbrojtura nga UNESCO, \u00ebsht\u00eb evidencuar nj\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsim serioz i gjendjes s\u00eb monumenteve historike.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.ecmandryshe.org\/?page=1,17,739#.Y8SHWZjMJPY\">Qendra Rajonale e Trash\u00ebgimis\u00eb Kulturore<\/a>\u00a0n\u00eb Prizren ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb ditur q\u00eb vet\u00ebm n\u00eb vitin 2020 kan\u00eb ndodhur 3 raste t\u00eb d\u00ebmtimeve, 12 raste t\u00eb punimeve t\u00eb paautorizuara apo tejkalim t\u00eb kushteve t\u00eb p\u00eblqimit, 10 shkelje n\u00eb nd\u00ebrtesa dhe forma t\u00eb tjera t\u00eb veprimeve q\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb kulturore n\u00eb Prizren.<\/p>\n<p>Situata nuk ka qen\u00eb m\u00eb e mir\u00eb as n\u00eb qytetin e\u00a0<strong>Novob\u00ebrd\u00ebs.\u00a0<\/strong>N\u00eb Kalan\u00eb e qytetit t\u00eb vjet\u00ebr,\u00a0si rezultat i intervenimit jo t\u00eb duhur, u \u00e7an\u00eb muret dhe u d\u00ebmtuan pjes\u00eb t\u00eb tjera strukturale. Kompania e cila kishte b\u00ebr\u00eb intervenimin ishte\u00a0<em>Koto<\/em>nga Beogradi. Si rezultat i d\u00ebmtimeve ka pasur nj\u00eb reagim nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.kultplus.com\/trashegimia\/keshilli-per-trashegimi-kulturore-reagon-per-demtimet-e-kalase-se-novoberdes-artanes\/\">K\u00ebshilli i Kosov\u00ebs p\u00ebr Trash\u00ebgimi Kulturore<\/a>.<\/p>\n<p>Madje, ky organ me p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb konsiderueshme ligjore n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb vler\u00ebsoi s\u00eb \u00ebsht\u00eb sabotuar nga procedurat, pasi qysh para vitit 2019 kishte t\u00ebrhequr v\u00ebrejtjen se projekti p\u00ebr kalan\u00eb kishte tejkaluar procedurat ligjore dhe se projekti\u00a0nuk ishte d\u00ebrguar p\u00ebr vler\u00ebsim n\u00eb K\u00ebshill, ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrcaktuar me\u00a0<a href=\"https:\/\/gzk.rks-gov.net\/ActDocumentDetail.aspx?ActID=2533\">Ligjin p\u00ebr Trash\u00ebgimi Kulturore<\/a>(Neni 5.2). P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.kultplus.com\/trashegimia\/keshilli-per-trashegimi-kulturore-reagon-per-demtimet-e-kalase-se-novoberdes-artanes\/\">kompania<\/a>\u00a0q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb punimet nuk ka qen\u00eb e licensuar dhe, p\u00ebrkund\u00ebr k\u00ebsaj, tenderin p\u00ebr restaurim t\u00eb Kalas\u00eb e kishte marr\u00eb nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.koha.net\/kulture\/182676\/kompanise-se-beogradit-i-nderpritet-rirrenimi-i-mureve-te-kalase-se-novoberdes\/\">UNESCO<\/a>\u00a0m\u00eb 2015.<\/p>\n<p>Aspak m\u00eb mir\u00eb nuk q\u00ebndron bazamenti kulturor e historik n\u00eb kryeqytet. N\u00eb\u00a0<strong>Prishtina<\/strong>, nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore dhe arkeologjike \u00ebsht\u00eb drejt\u00a0<a href=\"https:\/\/www.ecmandryshe.org\/repository\/docs\/141007104900_Qendra_Histoike_e_Prishtines_numeron_ditet_e_fundit_0710.pdf\">shkat\u00ebrrimit<\/a>.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrtesat q\u00eb dikur kan\u00eb sh\u00ebrbyer si hap\u00ebsira diplomatike n\u00eb zon\u00ebn e vjet\u00ebr t\u00eb qytetit jan\u00eb n\u00eb stad t\u00eb prishjes totale t\u00eb strukturave. Dikur k\u00ebto nd\u00ebrtesa kan\u00eb qen\u00eb qendra diplomatike t\u00eb zon\u00ebs historike t\u00eb qytetit. Pavar\u00ebsisht se ishte\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.koha.net\/?id=1&amp;l=153996\">proklamuar<\/a>\u00a0vite m\u00eb par\u00eb q\u00eb k\u00ebto dy nd\u00ebrtesa do t\u00eb restaurohen, neglizhimi i procesit t\u00eb restaurimit ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb shkat\u00ebrrohen dita-dit\u00ebs.<\/p>\n<p>Disa metra posht\u00eb k\u00ebtyre dy objekteve q\u00ebndron\u00a0<a href=\"https:\/\/www.evropaelire.org\/a\/trashegimia-kulturore-e-kosoves-\/31756074.html\">Shkolla e Par\u00eb Shqipe<\/a>\u00a0e Prishtin\u00ebs. Objekti q\u00eb ishte adaptuar si gjimnaz nga viti 1908 e tutje, sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb mjerueshme.<\/p>\n<p>Objekt tjet\u00ebr i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore i l\u00ebn\u00eb anash dhe ku \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb\u00a0<a href=\"https:\/\/archive.koha.net\/?id=1&amp;l=48279\">eksterier<\/a>\u00a0\u00ebsht\u00eb Hamami i Madh i Prishtin\u00ebs. P\u00ebr dallim nga shum\u00eb qytete ballkanike ku t\u00eb tilla monumente vihen re p\u00ebr kah struktura e ve\u00e7ant\u00eb arkitekturore, n\u00eb Prishtin\u00eb \u00ebsht\u00eb pothuajse e pamundur t\u00eb identifikohet si i till\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/zeri.info\/kultura\/86228\/hamami-i-prishtines-identiteti-qe-po-venitet\/\">Monumentit<\/a>\u00a0nga jasht\u00eb i \u00ebsht\u00eb veshur nj\u00eb\u00a0fasad\u00eb\u00a0me ngjyr\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, q\u00eb p\u00ebr nga pamja ngjan me nj\u00eb sht\u00ebpi\/nd\u00ebrtes\u00eb t\u00eb zakonshme, duke ia humbur rr\u00ebnj\u00ebsisht simbolik\u00ebn.<\/p>\n<p>Gjendja e till\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb monumentet e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb mos jen\u00eb shum\u00eb t\u00eb njohura.<\/p>\n<p><strong>Manifesta riaktualizon problemet e vjetra<\/strong><\/p>\n<p>Organizimi dhe mbajtja e\u00a0<a href=\"https:\/\/manifesta14.org\/about\/what-is-manifesta\/\">European Nomadic Biennal<\/a>\u00a0n\u00eb kryeqytet gjat\u00eb periudh\u00ebs korrik-tetor 2022, e riaktualizoi jet\u00ebn kulturore dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht hodhi n\u00eb pah probleme t\u00eb vjetra.<\/p>\n<p>P\u00ebr rreth 100 dit\u00eb, Prishtina u b\u00eb qend\u00ebr e admiruesve, profesionist\u00ebve dhe p\u00ebrkrah\u00ebsve t\u00eb kultur\u00ebs, artit dhe trash\u00ebgimis\u00eb kulturore. P\u00ebrmes nd\u00ebrhyrjeve artistike n\u00eb hap\u00ebsira kulturore e historike, festivali e shp\u00ebrfaqi pasurin\u00eb e kryeqytetit me monumentet e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore q\u00eb i p\u00ebrmban dhe monumente t\u00eb l\u00ebna anash p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra p\u00ebrjetuan nj\u00eb ringjallje vizuele.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet vendosjes s\u00eb mesazheve, pamjeve e nd\u00ebrhyrjeve artistike n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira, u ngjall interesimi i qytetar\u00ebve p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore. Megjithat\u00eb, p\u00ebrkund\u00ebr efektit pozitiv, ndikimi i festivalit u v\u00ebrejt kryesisht n\u00eb kryeqytet.<\/p>\n<p>Manifesta p\u00ebrfundoi, mir\u00ebpo problemet mbet\u00ebn. Mekanizmat ligjor\u00eb jan\u00eb t\u00eb plotfuqish\u00ebm, mir\u00ebpo mungon zbatimi i tyre. Gjithashtu, p\u00ebrpos munges\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkujdesjes, n\u00eb disa raste, intervenimet jan\u00eb jo t\u00eb duhura dhe, n\u00eb vend t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimit e vler\u00ebsimit t\u00eb gjendjes, gjendja e tyre ve\u00e7 p\u00ebrkeq\u00ebsohet.<\/p>\n<p><strong>\u00cbsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb\u00a0<\/strong>kultura e trash\u00ebgimia kulturore n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e formulimit t\u00eb politikave hap\u00ebsinore e kulturore. Historia dhe r\u00ebnd\u00ebsia e vendit dhe shoq\u00ebris\u00eb m\u00eb s\u00eb miri mund t\u00eb mbrohet e shpjegohet me materialin faktik t\u00eb saj. V\u00ebmendje e ve\u00e7ant\u00eb duhet t\u2019u sigurohet rivitalizimit dhe mbrojtjes s\u00eb monumenteve\/objekteve t\u00eb cilat jan\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb shembjes ose shkat\u00ebrrimit.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrkujdesja ndaj monumenteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (monumente, nd\u00ebrtesa, hap\u00ebsira, etj.) n\u00eb Kosov\u00eb u neglizhua p\u00ebr vite t\u00eb t\u00ebra nga institucionet relevante. Gjendja fizike e disa prej tyre\u00a0\u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa \u00ebsht\u00eb pothuajse e pamundur p\u00ebr t\u2019i identifikuar ato. Si rezultat i k\u00ebtij keqmenaxhimi, disa prej tyre jan\u00eb n\u00eb prag t\u00eb shembjes dhe [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":253,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[746,664,692],"ppma_author":[745],"class_list":["post-904","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-cultural-heritage","tag-kosovo","tag-law"],"authors":[{"term_id":745,"user_id":253,"is_guest":0,"slug":"donika-hamiti","display_name":"Donika Hamiti","avatar_url":{"url":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1597148511084.jpg","url2x":"https:\/\/sbunker.org\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/1597148511084.jpg"},"user_url":"","last_name":"Hamiti","first_name":"Donika","description":"Donika Hamiti studimet bazike dhe Master i ka realizuar n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Fakulteti Filozofik (Departamenti i Shkenc\u00ebs Politike) dhe studimet Master i ka p\u00ebrfunduar n\u00eb Programin Politik\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Donika \u00ebsht\u00eb e angazhuar n\u00eb fush\u00ebn e edukimit joformal, duke sh\u00ebrbyer si Zyrtare p\u00ebr Informim dhe pastaj si Koordinatore e Programeve dhe Trajnimeve n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb joqeveritare n\u00eb Prishtin\u00eb."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/253"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=904"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":905,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/904\/revisions\/905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=904"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/sbunker.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}